جۋىردا استانا قالاسىنداعى قر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا قازاقستان جازۋشىلار وداعى استانا فيليالىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن «قالامگەر ۇستاحاناسى» جوباسىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى تولەن ابدىكتىڭ وقىعان لەكتسياسىنان ءۇزىندى بەرىپ وتىرمىز...

تولەن ابدىك:

امانسىزدار ما؟ بىلتىر دا ءبىر وقىرماندارمەن كەزدەسكەن ەدىك. ول كەزدە اڭگىمە تەك مەنىڭ شىعارماشىلىعىم جونىندە، مەنىڭ شىعارمالارىمنىڭ ىشىندە ايتىلعان يدەيالار تۋرالى اڭگىمە اۋانىندا بولىپ ەدى. ەندى تاعى دا ءبىر كەزدەسۋ كەرەك دەگەننەن كەيىن، اڭگىمەنى نەدەن باستاۋ كەرەك دەپ ويلاندىق. سول كەزدە ادەبيەت جانە قوعامدىق سانا دەگەن  تاقىرىپقا توقتالدىق. جالپى ادەبيەت پەن قوعامدىق سانا ەتەنە جاقىن عوي.

مىنا ادەبيەت دەگەندى ءبارىمىز بىلەتىن سەكىلدىمىز. بىراق قانشا جازۋشى بولسا، ادەبيەتتىڭ سونشا تۇسىنىگى بار. بىرەۋلەرگە ادەبيەت ءوزىنىڭ ولكەسىنىڭ تابيعاتى مەن رۋىنىڭ اتىن شىعارۋ ءۇشىن كەرەك بولۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى ءوز رۋىنان ەشكىم بىلمەيتىن ءبىر باتىردى ويلاپ تاۋىپ، سول تۋرالى جازۋى  مۇمكىن. ەندى بىرەۋلەر ول ماقساتتى كەڭەيتىپ، ۇلتتىڭ اتىن شىعارۋىمىز كەرەك دەپ، سول ءۇشىن جازۋ كەرەك دەپ ويلايدى. سودان كەيىن بارادى دا، تاعى دا سول، دانىشپان حاندار، جەڭىلمەيتىن باتىرلار ساحناعا شىعادى. مۇندايدا ءبىر ماسەلە بار. ءدال وسىنداي جاعدايدا، وسىنداي يدەولوگيامەن  قولىنا قالام ۇستاعان جازۋشى تاريحتى ءوز پايداسىنا بۇرمالاماي وتىرا المايدى. ءبىر جامان جەرى وسى. ەندى بىرەۋلەر ادەبيەتتى ومىردە بولىپ جاتقان قىزىق وقيعالاردى بايانداۋ دەپ تۇسىنەدى. قانداي باعىتتا شىعارما جازاتىنىنا بايلانىستى وسىلاي ءبولىنىپ كەتە بەرەدى. وسى تۇستا ايتىپ كەتەتىن دۇنيە، شامامەن وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارى، تاريحي تاقىرىپقا دەگەن سۇرانىس وتە ۇلكەن بولدى. ونىڭ سەبەبى، كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا تاريحي شىندىق شەكتەۋلى بولدى. اقتاڭداقتار كوپ بولدى. حالىق ءوز تاريحىن بىلگىسى كەلدى. سول سەبەپتى تاريحي تاقىرىپقا جازىلعان روماندار كوپتەپ جاريالانا باستادى. الەمدە دە تاريحي تاقىرىپتارمەن شىققان تۋىندىلار بولدى. بىراق ولاردىڭ ماقساتى ءسال باسقاشا ەدى. ولار تاريحي تاقىرىپتى ءوز يدەيالارىنا پايدالاندى. ال بىزدە كەرىسىنشە حالىققا تاريحتى تانىتامىز دەگەن ماقساتپەن جازىلدى. سودان بارىپ، شىعارمانىڭ كوركەمدىك جاعىن ەكىنشى، ءۇشىنشى پلانعا قالدىرادى. شىعارمانى تالداعاندا، تاريحتى بىلۋگە تىرىسىپ، انا جەرى دۇرىس ەمەس، مىنا جەردە بىلاي بولمادى دەگەن سياقتى سوزدەردىڭ توڭىرەگىندە عانا بولادى. ال ەندى ونىڭ يدەيالىق جاعىنا كوبىنە ءمان بەرىلگەن جوق ەدى. شىن مانىندە، ادەبيەت تاريحتى جاساي المايدى. تاريح دەگەن ول – عىلىم. تاريحتى عالىمدار جاسايدى. تاريح عىلىمى جاسايدى. ال ادەبيەتشى تاريحتى پايدالانۋى مۇمكىن. ادەبيەت دەگەن ىشكى سەزىم ارقىلى قابىلداناتىن دۇنيە عوي. ادەبيەتتە ءومىردى زەرتتەيدى. بىراق ادەبيەت پەن ونەر جۇرەكپەن قابىلدانادى. ادامعا اسەر ەتۋ كەرەك. ال ەگەر ادامعا اسەر ەتپەسە، ول كوركەم شىعارما ەمەس. فيلوسوفيادا ۇلكەن ويلار ايتىلۋى مۇمكىن. بىراق ول تەك اقىلمەن عانا قابىلدانادى. ادامدى جىلاتاتىن، ادامدى كۇلدىرەتىن، ادامدى تىكسىندىرەتىن – ادەبيەت پەن ونەر. مۇنى ءبىر دەپ قويايىق. مىسالى، شەكسپير دە تاريحي تاقىرىپتى پايدالاندى. بىراق ونى حالىققا تانىتۋ ءۇشىن ەمەس، ءوزىنىڭ فيلوسوفيالىق يدەيالارىنا پايدالاندى. ادامنىڭ جان دۇنيەسىن اشۋ، ادام جان دۇنيەسىندەگى تولىپ جاتقان جاقسىلى-جاماندى قۇندىلىقتاردى كورسەتۋ. سول ارقىلى زامان تىنىسىن كورسەتە الۋ دەگەن سياقتى. ادەبيەتتىڭ ومىردە الاتىن ورنى قانداي؟ وسى تۇستا سۇراق تۋىندايدى. كوركەم ادەبيەت دەگەن – بۇل ىزگىلىك پەن زۇلىمدىقتىڭ كۇرەسىن سۋرەتتەۋ ارقىلى، ادامنىڭ تاعدىرى ارقىلى ءومىردى تۇسىنۋگە، ادامگەرشىلىك سانانى قالىپتاستىرۋعا ىقپال جاسايتىن ونەر تۋىندىسى. ادەبيەت ءومىردى تۇسىندىرۋگە كومەكتەسەدى دەسەك، ءومىردى ءتۇسىنۋ دەگەن – جاماندىقپەن جاقسىلىقتى ايىرۋ. مىنا ءومىردىڭ تىرەگى – جاقسىلىق. ادامدار ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق جاساۋدى ۇيرەنگەننىڭ ارقاسىندا جەر بەتىنەن قۇرىپ كەتپەي، بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جەتىپ وتىرمىز. ال ەگەر تەك جاۋلاستىقپەن عانا ءومىر سۇرگەندە، باياعىدا-اق جەر بەتىنەن ءبىر-ءبىرىن قۇرتىپ تىناتىن ەدى. سوندىقتان وسى ايتىپ وتىرعانىمىزدىڭ ءبارى دە، اينالىپ كەلگەندە «مورال» دەگەن ءبىر سوزگە كەلىپ تىرەلەدى. بۇگىن قازاقشاعا «ادامگەرشىلىك» دەپ اۋدارىپ ءجۇر ەكەن. نەمىستىڭ ۇلى فيلوسوفى يممانۋيل كانتتىڭ ءسوزى بار. «مەنى تاڭقالدىرۋدى قويمايتىن ەكى-اق زات بار. ءبىرى – توبەمدەگى جۇلدىزدى اسپان، ەكىنشىسى – مەنىڭ ىشىمدەگى ادامگەرشىلىك زاڭى»،- دەيدى. قاراپ وتىرساق، ءبارى ايقىن سەكىلدى. جاقسىلىقتىڭ ومىرگە كەرەك ەكەندىگى. جاقسىلىقتىڭ ءادىل ەكەندىگى، جاقسىلىقتىڭ جەڭىسكە جەتۋ كەرەك ەكەندىگى. بىراق بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جاقسىلىق نەگە جەڭىسكە جەتە المايدى؟

زۇلىمدىقتى قولدايتىندار بىزگە تەك زۇلىم ادامدار سەكىلدى كورىنەدى. بىراق بارلىق ۋاقىتتا ولاي ەمەس. مىسالى، كەزىندە گيتلەردى قولداعان تالاي ۇلكەن جازۋشىلار، عالىمدار، كومپوزيتورلار بولعان. سونىڭ ءبىرى – نورۆەگيانىڭ ۇلى جازۋشىسى كنۋت گامسۋن دەگەن كىسى. سول كىسىنىڭ باياعىدا «اشتىق» دەگەن ءبىر رومانىن وقىعام. پسيحولوگيالىق تۇرعىدا جازىلعان وتە كەرەمەت رومان. سول ءوزىنىڭ «سوكي زەملي» دەگەن ەپوپەياسىمەن 1920 جىلى نوبەل سىيلىعىن العان. وسىنداي عاجايىپ جازۋشى گيتلەردى قولداپ، 1943 جىلى ءوزىنىڭ نوبەل سىيلىعىنىڭ مەدالىن ءفاشيزمنىڭ يدەولوگى يوزەف گەببەلستىڭ قولىنا  سالتاناتتى تۇردە تاپسىرعان جان. مىسالى وسىنداي ىستەرگە بارعان. سوعىس بىتكەن كەزدە، سونداي ۇلى جازۋشىنىڭ ءوزىن سوتتاۋعا ءماجبۇر بولدى. 90-عا كەلىپ قالعان قارت ادام تۇرمەگە وتىرماسا دا، جىندىحاناعا ءتۇستى مە، ايتەۋىر ءومىرىنىڭ سوڭى سونداي ناشار اياقتالدى. ەكىنشى ءبىر جازۋشى وتىزىنشى جىلداردىڭ كلاسسيگى اتانعان اتاقتى جازۋشى پەر دريو لا روشەل، ءتىپتى گيتلەر تۋرالى كىتاپ جازعان ادام. «ءومىردى جاقسارتاتىن ءۇش ادام بار. ول گيتلەر، ستالين ي مۋسسوليني»، - دەپ كىتاپ جازعان. اقىر سوڭىندا 1945 جىلدارى ءوز-وزىنە قول جۇمساپ ءولدى. مارتين حايدەگگەر دەگەن عاجاپ فيلوسوف ءارى اقىن ناتسيستىك پارتياعا مۇشە بولىپ كىرگەن. فاشيزم بيلىككە كەلگەن كەزدە، ۋنيۆەرسيتەتكە رەكتور بولىپ، بۇكىل ستۋدەنتتەردى «گيتلەرگە ادال بولۋ كەرەك!» دەگەن رۋحتا تاربيەلەگەن. مىنەكەي، ەندى وسىدان نە تۋىندايدى؟ نەگە بۇلاي؟ بۇل سۇراقتار ءالى دە بولسا، جاۋابىن تابا العان جوق. بۇدان تۋىندايتىن ءبىر-اق دۇنيە، ادام ءالى كەمەلدەنگەن جوق. باياعى قاتىگەزدىك، جاۋلاستىق، وپاسىزدىق، ساتقىندىق دەگەن سىندى قاسيەتتەردەن ءالى ارىلا قويعان جوقپىز. ارىلۋ ۇستىندەمىز. ال ەندى حالىق قاتەلەسپەيتىن ۇلى دانىشپان دەپ ويلايمىز. حالىق تا قاتەلەسەدى. گيتلەردى بيلىككە الىپ كەلگەن – نەمىس حالقى. سونىڭ زاردابىن بۇكىل ادامزات كوردى. بۇل نەمىس حالقىنىڭ قاتەلىگى بولاتىن. وسى كۇنگە دەيىن، ءوزىنىڭ حالقىنان بولسا بولدى، ول قاراقشى ما، تيران با، الاياق پا، ايتەۋىر بەلگىلى ادام بولسا بولدى دەپ، سونى ماقتانىش قىلۋ ءالى كۇنگە دەيىن بار. ماسەلەن، وڭتۇستىك امەريكاداعى ۇندىستەردى قىرىپ-توناپ، ايۋاندىق ارەكەتتەر جاساعان قاراقشى حريستوفور كولۋمبتى كوككە كوتەرۋ ەۋروپانىڭ بىرنەشە عاسىرعا سوزىلعان يدەولوگياسىنا اينالدى. ءالى دە سولاي كەلە جاتىر. اقش-تا كولۋمب كۇنى مەملەكەتتىك مەرەكە بولىپ ەسەپتەلىنەدى. ال ەندى مىنا قىزىقتى قاراڭىز، ءدال سول كەزدە، امەريكاداعى ۇندىستەردى قورعاپ، يسپان كولونيزاتورلارى مەن حريستوفور كولۋمبتىڭ ايۋاندىق ارەكەتتەرىن باتىل سىناعان، سولاردى سىناي وتىرىپ، يسپان كورولىنە حات جازعان اتاقتى يسپان دومينيكان موناحى، تاريحشى بارتولومە دە لاس كاساسا دەگەن ءدىندار جان بولعان. سونى بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى. ال قاندىقول قاراقشىنىڭ اتى مەن تاريحى جەر جاردى. بىراق قازىر ءۇمىت جوق ەمەس، بار. مىسالى، 2020 جىلى اقش-تىڭ بىرنەشە شتاتى مەن جۇزدەگەن قالالارى فەدەرالدى دەڭگەيدە بەكىتىلگەن كولۋمب كۇنىن رەسمي تويلاۋدان باس تارتىپ، ونى جەرگىلىكتى حالىقتار كۇنىنە اۋىستىرعان. وسىنداي ءبىر ءۇمىت كۇتەتىن وقيعالار بار. بىراق السىزدەۋ. الەمدە ءالى دە سوعىس ءجۇرىپ جاتىر. قوعامدا ەكسترەميستىك توپتار كوبەيۋدە. مىسالى، قازىر رەسەيدە ءوزىنىڭ حالقىن قىرعان يۆان گروزنىي مەن ستالينگە ەسكەرتكىش ورناتتى. سونداي-اق، بىلتىر ما، الدىڭعى جىلى ما، قازاقستاندىق ءبىر دەپۋتات ۋكراينانىڭ حالقىن قىرىپ، قالالارىن تالقانداپ جاتقان رەسەيدىڭ باسقىنشىلىق ارەكەتىن قولدايمىن دەپ جار سالدى. وسىنى كورگەندە ءوزىمدى ءبىر ناقۇرىستار ەلىندە ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەندەي سەزىنگەنىم بار. ال ەندى شىڭعىسحاندى قازاق قىلىپ، بابام دەپ كوككە كوتەرىپ جۇرگەنىمىزگە قانشا جىل بولدى؟.. شىڭعىسحان – زورلىق-زومبىلىق پەن يمپەريانىڭ سيمۆولى. ال ەندى ادامنىڭ قانىن سۋشا شاشقان، ميلليونداعان ادامداردى قىرعان، وركەنيەتتى جوق قىلعان تيران ادام بۇگىنگى XXI عاسىردىڭ ادامىنا كۋمير بولا الا ما؟ ال ەگەر بولسا، ءدال شىڭعىسحان سەكىلدى تالاي قالالاردى العان، ەلدى تالقانداپ، بۇكىل الەمدى جاۋلاپ الۋعا از-اق قالعان، كەرەمەت قاتىگەزدىك كورسەتكەن گيتلەردى نەگە كىنالايمىز، XIX عاسىردا زەڭبىرەكپەن اتىپ، حالقىمىزدى قىرىپ، قالالارىمىزدى باسىپ العان رەسەيدىڭ باسقىنشىلىعىن نەگە كىنالايمىز؟

بۇگىنگى ۋكراينادا بولىپ جاتقان ادىلەتسىز قاندى سوعىستا، باسقىنشىلار جاعىنا شىعۋىمىز كەرەك پە؟ الگى ەسالاڭ دەپۋتات سەكىلدى سولاردى كوككە كوتەرىپ. وندا ءبىز كىم بولدىق؟! مىنەكەي، وسىنداي ماسەلەلەر ءالى كۇنگە دەيىن باسىمىزدى قاتىرادى. وسىدان كەلىپ تۋىندايتىن سۇراق، نەگە XXI عاسىردا زۇلىمدىق سالتانات قۇرۋعا ءتيىستى؟ نەگە الەۋمەتتىك جەلىلەردە كاسىبي تاريحشىلاردىڭ ۇنىنەن، اۋەسقوي تاريحشىلاردىڭ ءۇنى باسىم بوپ كەلە جاتىر. نەگە؟ وسىنىڭ ءبارىن ويلاعاندا، ءبىر اقىلدى ادامنىڭ مىنا ءسوزى ەسكە تۇسەدى. «زۇلىمدىقتىڭ سالتانات قۇرۋى، ول جاقسى ادامداردىڭ ارەكەتسىزدىگىنەن» دەگەن. ءبىز كۇرەسە المايمىز. كۇرەسە الماعاندىعىمىزدان بولىپ جاتقان دۇنيەلەر دەپ قارايمىز. نەگە شىڭعىسحان قازاق دەگەن سوزگە سەنەدى؟ كاسىبي تاريحشىلار تالاي رەت قايتالاپ ايتتى. مۇنىڭ ەشقانداي نەگىزى جوق. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن، شىڭعىسحان XIII عاسىردا ءومىر سۇرگەن. 1227 جىلى ءولدى. ال قازاقتىڭ پايدا بولعانى XV عاسىر. ارادا II عاسىردان استام ۋاقىت بار. شىڭعىسحاننىڭ كەزىندە قازاق دەگەن ەتنيكالىق سۋبەكت بولعان جوق. بىراق وسىنداي دالەل مەن لوگيكاعا قاراپ جاتقان ەشكىم جوق.

ءبىز جاستاردى جوعالتىپ الماۋىمىز كەرەك

كەشە مەنىڭ «ەگەمەن قازاقستاندا» ماقالام شىقتى. وقىدىڭىزدار ما، جوق پا بىلمەيمىن؟! ءوزىم مەشىتتىڭ جانىندا تۇرامىن. ءبىر كەزدەرى ءوزىم دە نامازعا جىعىلعان ۋاقىتىم بولعان. سوندا كەيدە بايقايمىن، كەشكىلىك سوڭعى نامازعا جاستار قۇيىلىپ كەلىپ جاتادى. وڭكەي جاستار. ءتىپتى ءبىر-ەكەۋىمەن سويلەسىپ تە كورگەن ەم. - نە ىستەپ ءجۇرسىڭ؟ وقيسىڭ با؟ -جوق. - قىزمەت ىستەيسىڭ بە؟ - جوق. - ال ەرتەڭ سەن ءۇي بولاسىڭ، وتباسىڭدى قالاي اسىرايسىڭ؟ … ونداي اڭگىمەگە دايىن ەمەس. ماقالامداعى ويىم دا وسى، جاستاردى تەرىس اعىمداردىڭ ىقپالىنا جىبەرمەۋ تۋرالى. جاستارعا قازىر بۇل «مودا» سياقتى. ولار ءدىندى دۇرىس ءتۇسىنىپ تە وتىرعان جوق. سوندا وسىنداي جاس بالالاردى وسىلاي تەرىس اعىمعا بەرىپ قويىپ قاراپ وتىرامىز با؟ نەگە جاستار تەاترلاردا جۇرمەيدى؟ نەگە كىتاپحانالاردا وتىرمايدى؟ بۇگىنگى زاماننىڭ ادامى – وسى زامانعا ساي كوزى اشىق بولۋى كەرەك. اسىرەسە، جاستار!

ال مەنىڭ ەندى عالىمدارعا ايتار نازىم بار. سولاردىڭ اراسىندا، ورتاعا شىعىپ، بيلىككە قارسى ءسوز سويلەيتىن ءبىر - ەكى-اق تاريحشىنى بىلەمىن. قالعاندارى ۇندەمەيدى. توبىردىڭ ىڭعايىنا جىعىلعىلارى كەلەدى. ال ەندى مىناۋ شىڭعىسحاننىڭ جورىعى جاقسى زەرتتەلىپ جاتىر. بىراق شىڭعىسحانعا قارسى پارتيزاندىق سوعىس پەن كۇرەس جۇرگىزىپ، ءوزىنىڭ ەلىن قورعاعان  ادامدار تاريحتا بار. قىپشاقتىڭ ەكى حانى بار. ءبىرى – قوتان حان. حالقى قىرىلماس ءۇشىن ۆەنگرياعا بارىپ،حالقىنىڭ جارتىسىن امان الىپ قالدى. ەكىنشىسى – باچمان حان. ونداعان جىلدار بويىنا قارسى كۇرەسىپ، اقىرىندا تۇتقىنعا تۇسەدى. كەيىن موڭكە حاننىڭ الدىنا كەلگەن كەزدە، تىزەرلە دەگەندە، سەن حان بولساڭ، مەن دە حانمىن، تىزەرلەي المايمىن دەگەن ءسوزدى ايتىپ، بۇگىلمەي، ەڭكەيمەي ولگەن باتىر. نەگە وسىلاردى زەرتتەپ جازبايدى؟ نەگە سونى حالىققا بەرمەيدى؟ الگى ءوزىنىڭ ەلىن قورعاۋ ۇلكەن ميسسيا ەمەس پە؟! تاريح دەگەن – تازا عىلىم. تاريحقا كەلىپ وتىرعان كەزدە ءوزىڭنىڭ ۇلتىڭدى دا، ءپاتريوتيزمدى دە ۇمىتۋ كەرەك. ايتپەگەندە، تاريحتى بۇرمالايسىڭ. تاريحتى تازا كۇيىندە بۇرمالامايتىن ەكى ادامدى مىسالعا كەلتىرەيىن. ونىڭ ءبىرى – شوقان ءۋاليحانوۆ. شوقان ءۋاليحانوۆ – ابىلايدىڭ شوبەرەسى. بىراق ابىلاي تۋرالى سىناپ جازعاندارى بار. ابىلاي بالالارىنا: «رۋلاردىڭ ماسەلەسىن شەشپە!»، - دەيدى ەكەن. «سوندا ولار بىزگە باعىنىشتى، تاۋەلدى بولادى. ولاردى ۇنەمى قول استىڭدا ۇستاۋ ءۇشىن ولاردىڭ ماسەلەسىن شەشپە!»، - دەگەن ابىلاي اتاسىن شوبەرەسى سىناپ وتىر.

ەكىنشىسى – ءاليحان بوكەيحان. ول – شىڭعىسحاننىڭ تىكەلەي ۇرپاعى. سول ايتادى: «شىڭعىسحان الەمدى الدى، بىراق ارتىندا تۇك قالعان جوق. ال اقساق تەمىر ءدال سول الەمدى الا المادى. بىراق ارتىندا مەدرەسە قالدى، سامارقاند قالدى. باسقا دا مادەني ورىندار قالدى. سەبەبى شىڭعىسحان – كوشپەلى، ال اقساق تەمىر وتىرىقشى بولعان»،- دەيدى. بۇل ءاليحاننىڭ ءسوزى!

مىناۋ الاشتىڭ ازاماتتارى دەگەن ەرەكشە ادامدار! مەن وسىعان عاجاپ قايران قالام! مەن كەز كەلگەن ادامعا سىن كوزبەن قاراۋىم كەرەك دەگەن پرينتسيپپەن ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن اداممىن. بىراق الاشتىڭ ازاماتتارىنا سىن كوزبەن قاراي المايمىن. سەبەبى ولار مەن ءۇشىن ەڭ قاسيەتتى ادامدار. ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاندارىن قيعاندار. جاڭاعى باچمان تۋرالى كىم بىلەدى؟ وقىدىڭىزدار ما؟ بىلمەيسىزدەر! سەبەبى ول تۋرالى تاريحشىلار جازبايدى. جازعان جوق ەشقايسىسى. ول دجۋۆەينيدە دە بار، راشيد ءاد-ديندە دە بار. گۋميلەۆ وعان ۇلكەن كادىمگى تاراۋ ارناعان ءوز كىتابىندا. ءوزىنىڭ حالقى ءۇشىن كۇرەسىپ، سول ءۇشىن جان پيدا بولعان جاندى جازبايمىز. ونىڭ ورنىنا جوشى حان تاعى باسقا سول سياقتىلاردى جازا بەرەمىز. ءبىز دۇرىس جولعا ءتۇسۋىمىز كەرەك، جولداستار! الەمدى ۇستايتىن تەك قانا گۋمانيزم، ادامعا دەگەن ماحاببات! ادامدار ءۇشىن كومەكتەسۋ، وزگەلەردى تۇسىنە ءبىلۋ. «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي، باۋىرىم دەپ» دەگەن دانا اباي. سوندىقتان ايتايىن دەپ وتىرعانىم، ءومىر دەگەن ۇلكەن كۇردەلى قۇبىلىس. تولىپ جاتقان قايشىلىقتارى بار. ونىڭ ءبارى قالاي شەشىلەدى؟ ءبىز بىلمەيمىز. وسى ماسەلەلەردى تۇسىنۋگە تىرىسۋ كەرەك. ءجيى-ءجيى باسقوسۋ كەرەك. مەن ءوزىم جاستارمەن باسقوسۋلاردى جاقسى كورەم. جاستاردىڭ ساناسى تازا، ايتقان سوزدەردى دۇرىس قابىلدايدى. جاستار وتىر ەكەن، ايتا كەتەيىن. مەنىڭ «توزاق وتتارى جىمىڭدايدى» دەگەن پوۆەسىم بار. سونى وقىڭدار. جاقىندا ءوزىم دە وقىپ، سودان جاقسى اسەر الدىم (كۇلىپ الدى). وسىندا ايتىلعان ويلارىمنىڭ ءبارى نەگىزى شىعارمالارىمدا بار.

ەسكەرتۋ: ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى adebiportal.kz سايتىندا جاريالانعان. ال ماتەريالدى ايدانا مانسۋروۆا دايىنداعان.

Abai.kz