كازاحسكي يازىك ۆ ەپوحۋ ي
وت كۋلتۋرنوگو كودا ك تسيفروۆوي مودەلي
سۋششەستۆۋەت راسحوجەە منەنيە، چتو يسكۋسستۆەننىي ينتەللەكت (ي) پوكا... نە موجەت گوۆوريت پو-كازاحسكي تاك جە ەستەستۆەننو، كاك چەلوۆەك، حوتيا تەحنولوگي اكتيۆنو رازۆيۆايۋتسيا. كاكوۆا سيتۋاتسيا يمەننو سەيچاس؟ وبرازنو گوۆوريا، ونا دوستاتوچنو بىسترو مەنياەتسيا ۆ ستورونۋ ۋلۋچشەنيا ي كاچەستۆا، داجە پريامو سەيچاس، ۆ تو نەبولشوە ۆرەميا، زا كوتوروە چەلوۆەك چيتاەت ەتوت تەكست...
ۋجە سەيچاس سوۆرەمەننىي يسكۋسستۆەننىي ينتەللەكت، پو كازاحسكي جاساندى ينتەللەكت، سۆوبودنو ي ۋۆەرەننو ۆلادەەت كازاحسكيم يازىكوم (قازاق ءتىلى). بۋكۆالنو زا پوسلەدنيە دۆا گودا كاچەستۆو گەنەراتسي تەكستوۆ نا كازاحسكوم سوۆەرشيلو وگرومنىي سكاچوك ي سكوروست ەتوي وبرابوتكي ليش ۋۆەليچيۆاەتسيا ي پروگرەسسيرۋەت ۆ كاچەستۆە. ەسلي رانشە نەيروسەتي پەرەۆوديلي فرازى سليشكوم دوسلوۆنو ي پۋتالي وكونچانيا، تو سەگودنيا ي پونيماەت سلوجنىە گرامماتيچەسكيە سترۋكتۋرى ي گلۋبوكي كونتەكست.
ۆوت نەسكولكو كليۋچەۆىح فاكتوۆ و توم، كاك ي رابوتاەت س كازاحسكيم يازىكوم
گرامماتيكا ي مورفولوگيا: ي وتليچنو سپراۆلياەتسيا س پراۆيلامي سينگارمونيزما (ۇندەستىك زاڭى) ي پراۆيلنو پريسوەدينياەت ك كورنيام سلوۆ منوگوچيسلەننىە سۋففيكسى ي وكونچانيا (سەپتىكتەر، كوپتىك جالعاۋلار), چتو رانشە بىلو گلاۆنوي پروبلەموي دليا ماشين.
پيسمەننوست: نەيروسەتي پونيمايۋت ي گەنەريرۋيۋت تەكست كاك نا كيريلليتسە، تاك ي نا لاتينيتسە (kazakşa).
كۋلتۋرنىي كود: كرۋپنىە مودەلي زنايۋت كازاحسكيە پوسلوۆيتسى (ماقال-ماتەلدەر), تراديتسي، يستوريچەسكي كونتەكست ي موگۋت تسيتيروۆات تاكيح مىسليتەلەي كاك اباي كۋنانباەۆ يلي احمەت بايتۋرسىنوۆ.
ۋروۆەن ۆلادەنيا: پو كلاسسيفيكاتسي يز پرەدىدۋششەگو وتۆەتا كازاحسكي يازىك سەيچاس ناحوديتسيا نا ۋۆەرەننوم سرەدنەم ۋروۆنە (س پەرەحودوم ۆ ۆىسشي). تەكستى پولۋچايۋتسيا سۆيازنىمي ي ەستەستۆەننىمي، حوتيا ۆ رەدكيح سپەتسيفيچەسكيح تەرميناح يلي سپەتسيفيچەسكوم سلەنگە ي ۆسيو ەششە موجەت ينوگدا يسپولزوۆات كالكي س رۋسسكوگو يلي انگليسكوگو.
پريمەر وبششەنيا نا كازاحسكوم يازىكە:
سۇراق (ت.ە. ۆوپروس): جي (جاساندى ينتەللەكت) قازاق مادەنيەتى تۋرالى نە بىلەدى؟
جي (ي) جاۋابى (ي): مەن قازاق حالقىنىڭ باي تاريحى مەن مادەنيەتىن جاقسى بىلەمىن. مىسالى، قوناقجايلىلىق — حالقىڭىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى. مەن «ەرۋلىك بەرۋ»، «ءسۇيىنشى»، «كورىمدىك» سياقتى سالت-داستۇرلەردى، دومبىرا مەن قوبىزدىڭ ءۇنىن، سونداي-اق ۇلتتىق تاعامدار — بەشبارماق، باۋىرساق پەن قىمىزدىڭ ماڭىزىن تۇسىنەمىن. «ونەر الدى — قىزىل ءتىل» دەگەندەي، قازاق ءسوز ونەرىن جوعارى باعالايدى، سوندىقتان مەن سىزبەن انا تىلىڭىزدە ساپالى سويلەسۋگە تىرىسامىن.
گرامماتيكا ي وكونچانيا: نەيروسەتي چاستو پۋتايۋت پادەجنىە وكونچانيا، سۋففيكسى ي سترۋكتۋرۋ اگگليۋتيناتيۆنوگو كازاحسكوگو يازىكا.
كۋلتۋرنىي كونتەكست: ي حوروشو پەرەۆوديت سلوۆا، نو موجەت وشيباتسيا ۆ پونيماني ناتسيونالنىح وبىچاەۆ، نازۆاني مەستنوستي ي سكرىتوگو سمىسلا فراز.
وبەم داننىح: يز-زا مەنشەگو كوليچەستۆا وتسيفروۆاننىح تەكستوۆ ي اۋديوزاپيسەي نا كازاحسكوم يازىكە پو سراۆنەنيۋ س انگليسكيم يلي رۋسسكيم، يازىكوۆىم مودەليام سلوجنەە ۋلوۆيت جيۆىە ينتوناتسي ي سلەنگ.
وتەچەستۆەننىە رازرابوتكي: ۋچەنىە يز نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتا (ISSAI), ەنۋيم. ل. ن. گۋميلەۆا ي كازنۋ اكتيۆنو سوزدايۋت لوكالنىە بولشيە يازىكوۆىە مودەلي ي ي-كومپانونوۆ (ناپريمەر، پروەكت Umay يلي نوۆىە كازاحسكويازىچنىە انالوگي ChatGPT), كوتورىە وبۋچايۋتسيا يمەننو نا سپەتسيفيكە گوسۋدارستۆەننوگو يازىكا.
ك سلوۆۋ، منوگيە پوزيتيۆنىە ي پرورىۆنىە ۆەششي ۆ داننوي وبلاستي، بىلي پروفەسسيونالنو وتمەچەنى نا III مەجدۋنارودنوم سيمپوزيۋمە «كازاحسكي يازىك – يازىك ناۋكي: ناۋچنايا ترانسفورماتسيا ۆ ەپوحۋ تسيفروۆوگو كازاحستانا». ون سوستويالسيا نا ستىكە سەنتيابريا ي وكتيابريا ۆ سلاۆنوم گورودە شىمكەنتە، نا بازە تۋركەستانسكوگو مەجدۋنارودنوگو كازاحسكو-تۋرەتسكوگو ۋنيۆەرسيتەتا يم. ح. ا. ياسساۋي سوستويالسيا III مەجدۋنارودنىي سيمپوزيۋم «كازاحسكي يازىك – يازىك ناۋكي: ناۋچنايا ترانسفورماتسيا ۆ ەپوحۋ تسيفروۆوگو كازاحستانا». ۋچاستنيكي مەروپرياتيا وبسۋديلي اداپتاتسيۋ گوسۋدارستۆەننوگو يازىكا ك تەحنولوگيام يسكۋسستۆەننوگو ينتەللەكتا ي راسشيرەنيە ەگو پريمەنەنيا ۆ سوۆرەمەننوي ناۋكە ي تسيفروۆوي سرەدە. ۆ رابوتە سيمپوزيۋما پرينيالي ۋچاستيە پرەدستاۆيتەلي مينيستەرستۆ وبرازوۆانيا (س پريۆەتستۆەننىم سلوۆوم ۆىستۋپال سام مينيستر) ي پارتنەرسكيح ورگانيزاتسي، ۆ ليتسە: اكادەميكوۆ دارحانا كىدىرالي ي كاريمبەكا كۋرماناليەۆ، ديرەكتورا ينستيتۋتا يازىكوزنانيا يم. ا. بايتۋرسىنۋلى انار فازىلجانوۆوي، رۋكوۆوديتەليا ناتسيونالنوگو ناۋچنو-پراكتيچەسكوگو تسەنترا «ءتىل-قازىنا» ماكپال جۋماباي، رۋكوۆوديتەليا پروەكتا OpenAI مەجدۋنارودنوگو وبششەستۆا «قازاق ءتىلى» انار كۋرمانجان ي در. پروفيلنىح سپەتسياليستوۆ.
وسنوۆنوي تەموي ي سوبستۆەننو وبەكتوم وبسۋجدەنيا ستال نە پروستو كازاحسكي يازىك، كاك سرەدستۆو وبششەنيا، ا پرەجدە ۆسەگو، يمەننو، كاك چاست سوۆرەمەننوي ناۋچنوي ي تەحنولوگيچەسكوي ينفراسترۋكتۋرى. سەگودنيا ينتەگراتسيا كازاحسكوگو يازىكا ۆ IT-سفەرۋ — ەتو نە پروستو ترەند، ا ناسۋششنايا نەوبحوديموست. تسيفروۆىە ينسترۋمەنتى وتكرىۆايۋت كولوسسالنىە ۆوزموجنوستي دليا ناۋكي ي وبرازوۆانيا، دەلايا ترۋدى ۋچەنىح دوستۋپنىمي دليا شيروكوي اۋديتوري. يازىكۋ پرەدستويت سوۆەرشيت موششنىي رىۆوك ي زاكرەپيتسيا نا نوۆىح تەرريتورياح: وت ەلەكتروننىح بيبليوتەك دو سيستەم يسكۋسستۆەننوگو ينتەللەكتا ي گولوسوۆىح پوموششنيكوۆ.
تاكيم وبرازوم، گلاۆنىم يتوگوم وبسۋجدەني ۆ تۋركەستانە ستال كۋرس نا دالنەيشۋيۋ تسيفروۆۋيۋ ترانسفورماتسيۋ كازاحسكوگو يازىكا، چەرەز پرودولجەنيە ينتەنسيۆنىح ۋسيلي پو سوزدانيۋ ناتسيونالنوي يازىكوۆوي مودەلي. ەتوت ماسشتابنىي IT-پروەكت وبەدينيت لينگۆيستوۆ، پروگرامميستوۆ ي رازرابوتچيكوۆ يسكۋسستۆەننوگو ينتەللەكتا (NLP). بۋدۋششەە يازىكا سەگودنيا سوزداەتسيا نا ستىكە تەحنولوگي ي تراديتسي. مەجديستسيپلينارنىي پودحود پوزۆولياەت ينتەگريروۆات بوگاتوە كۋلتۋرنوە ناسلەديە ۆ تسيفروۆىە ينسترۋمەنتى، سۆيازىۆايا اكادەميچەسكوە يازىكوزنانيە س ماتەماتيچەسكيمي الگوريتمامي ي Big Data. پاراللەلنو IT-سەكتور بەرەت نا سەبيا ۆىزوۆ پو مودەرنيزاتسي ناۋچنوي لەكسيكي. س رازۆيتيەم ي، روبوتوتەحنيكي ي بيوتەحنولوگي نوۆىە گلوبالنىە تەرمينى پوياۆليايۋتسيا ەجەدنەۆنو. تسەل پروەكتا — نە پروستو پەرەۆوديت يح، ا سوزدات گيبكۋيۋ، پونياتنۋيۋ ي تەحنولوگيچنۋيۋ ەكوسيستەمۋ تەرمينوۆ، كوتورايا ورگانيچنو ۆپيشەتسيا ۆ مەجدۋنارودنىي ناۋچنىي كونتەكست ي بۋدەت ۋدوبنا دليا نوۆوگو پوكولەنيا كازاحستانسكيح ۋچەنىح ي رازرابوتچيكوۆ.
دجانيبەك سۋلەەۆ
Abai.kz