قازاقستاندا ءدارى-دارمەك باعاسىن باقىلاۋ تەتىكتەرى مەن سان الۋان تسيفرلىق جۇيەلەر ەنگىزىلگەنىنە قاراماستان، فارماتسەۆتيكا نارىعىنداعى باعانىڭ نەگىزسىز ءوسۋى توقتاماي تۇر.

نەلىكتەن؟ بۇل سۇراققا قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ەكس-ۆيتسە-ءمينيسترى، تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى ساراپشى ولجاس ابىشەۆ ءوزىنىڭ Facebook پاراقشاسىندا ساراپتامالىق تالداۋ جاسادى.

172%-عا دەيىنگى ۇستەمە باعا جانە جۇيەلى داعدارىس

جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ (جاپ) 2025 جىلعى ماۋسىمداعى تەكسەرۋ قورىتىندىسى ەلدەگى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىندەگى سۇمدىق دەرەكتەردى اشكەرەلەدى:

نارىقتاعى دارىلەردىڭ ۇستەمە باعاسى 172%-عا دەيىن جەتكەن;

بيۋدجەتتىك ساتىپ الۋلار كەزىندەگى ۇستەمە باعا 35%-دى قۇراعان;

ەڭ وكىنىشتىسى، 2024 جانە 2025 جىلدارداعى اۋديتورلىق تەكسەرۋلەر بىردەي جۇيەلى قاتەلىكتەر مەن زاڭبۇزۋشىلىقتاردىڭ قايتالانىپ جاتقانىن كورسەتكەن.

ولجاس ابىشەۆتىڭ پىكىرىنشە، بۇل جەردەگى ماسەلە جاڭا تسيفرلىق باعدارلامالاردىڭ جوقتىعىندا ەمەس، بار جۇيەلەردى ءىس جۇزىندە ءتيىمدى قولدانا الماۋدا.

«استانا-1» جانە بوسقا جاتقان مالىمەتتەر بازاسى

قازىرگى تاڭدا قارجى مينيسترلىگىنىڭ «استانا-1» اقپاراتتىق جۇيەسىندە ەلگە يمپورتتالاتىن ءاربىر ءدارى مەن مەديتسينالىق بۇيىمنىڭ كەدەندىك قۇنى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر بار. سونىمەن قاتار، سالىقتىق باقىلاۋ بازاسى مەن ەاەو اياسىنداعى مالىمەت الماسۋ تەتىكتەرى دە جۇمىس ىستەپ تۇر.

ەڭ باستىسى، 2026 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى مەن مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتى اراسىندا قۇپيا كەدەندىك مالىمەتتەردى الماسۋ ەرەجەلەرى رەسمي تۇردە بەكىتىلگەن. توتەنشە تالداۋ جۇرگىزۋگە زاڭنامالىق نەگىز دە، دەرەكتەر دە تولىق جەتكىلىكتى.

«ايتالىق، دارىلىك پرەپارات قازاقستانعا 100 دوللارعا يمپورتتالدى دەلىك، ال مەملەكەت ونى 300 دوللارعا ساتىپ الادى. ارينە، لوگيستيكا، ساقتاۋ، سالىقتار، ديستريبيۋتوردىڭ شىعىندارى مەن نەگىزدەلگەن پايداسىن ەسكەرۋ كەرەك. بىراق بارلىق ەسەپتەۋلەردەن كەيىن الشاقتىق تىم ۇلكەن بولسا، مەملەكەت ونىڭ سەبەبىن ءبىلۋى ءتيىس. ەگەر مەملەكەتتە يمپورتتىڭ ناقتى قۇنى تۋرالى تاۋەلسىز دەرەكتەر تۇرسا، نەگە ساتىپ الۋ باعاسىن بەلگىلەۋدە تەك نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ ۇسىنىستارىنا سۇيەنۋىمىز كەرەك؟» — دەپ سۇراق قويادى ەكس-ۆيتسە-مينيستر.

جاڭا جۇيەنىڭ قاجەتى جوق: بارىن ءتيىمدى پايدالانۋ مىسالى

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتكە جاڭا IT-جۇيەلەر جاساپ، بيۋدجەت قارجىسىن شىعىنداۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. بۇعان ايقىن دالەل — 2026 جىلدىڭ قاڭتارىندا قارجى مينيسترلىگى جۇرگىزگەن IT-اۋديت. بۇرىننان بار مەملەكەتتىك جۇيەلەردەگى مەديتسينالىق مالىمەتتەردى سالىستىرۋ ارقىلى ساراپشىلار:

768 827 جاعدايدا ەر ادامداردىڭ جاتىر موينى وبىرىنا (راك شەيكي ماتكي) سكرينينگتەن وتكەنى تۋرالى سۇمدىق پريپيسكالاردى;

بالالارعا ارنالعان ءدارى-دارمەكتەردى ەسەپتەن شىعارۋعا قاتىستى ونداعان مىڭ كۇماندى جازبالاردى انىقتاعان.

بۇل مىسال مەملەكەتتىك جۇيەلەردەگى مالىمەتتەردى ءبىر-بىرىمەن سالىستىرۋ (سوپوستاۆلەنيە) ارقىلى زاڭبۇزۋشىلىقتاردى تابۋدىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن دالەلدەدى.

ماسەلەنى شەشۋدىڭ الگوريتمى

ولجاس ابىشەۆ سوڭعى 2–3 جىلداعى مىنا ءتورت دەرەككوزدى ءوزارا سالىستىرىپ، تەكسەرۋدى ۇسىنادى:

كەدەندىك جانە سالىقتىق ەسەپتەگى دارىلەردىڭ يمپورتتىق قۇنى;

مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ ناقتى باعاسى مەن كولەمى;

پاتسيەنتتەرگە دارىلەردىڭ بوساتىلۋى مەن پايدالانىلۋى تۋرالى دەرەكتەر;

قويماداعى قالدىقتار مەن الداعى 2–3 جىلعا ارنالعان ساتىپ الۋ جوسپارلارى.

مۇنداي كەشەندى تالداۋ باعانىڭ نەگىزدىلىگىن ءبىلىپ قانا قويماي، ساتىپ الىناتىن ءدارى كولەمىنىڭ حالىقتىڭ ناقتى قاجەتتىلىگىنە ساي ەكەنىن تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

نە ىستەۋ كەرەك؟

ەكس-ۆيتسە-مينيستر بۇل جۇمىستى كۋراتورلىق ەتەتىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارىنىڭ باسشىلىعىمەن، قارجى مينيسترلىگى، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى، مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى جانە «سك-فارماتسيا» وكىلدەرىنەن تۇراتىن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قۇرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىنادى.

باستى مىندەتتەر:

جاڭا ەرەجە ويلاپ تاپپاۋ: باستى ماقسات — جاڭا جۇيە قۇرۋ ەمەس، قولدانىستاعى زاڭداردىڭ ورىندالۋىن تەكسەرۋ.

اۋديت ۇسىنىستارىن ورىنداۋ: جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ وتكەن جىلدارداعى ەسكەرتپەلەرىنىڭ نەگە جويىلماعانىن، اۋديتورلاردىڭ بىردەي قاتەلىكتەردى نەگە قايتا-قايتا تاباتىنىن انىقتاۋ.

اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ: دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە قارجى مينيسترلىكتەرى ۇكىمەت سايتىندا ەڭ قىمبات 30-40 ءدارىنىڭ باعا ءتۇزىلۋ فورمۋلاسىن، يمپورتتىق باعاسىن جانە باسقا ەلدەردەگى باعاسىن اشىق جاريالاۋى ءتيىس.

«مەملەكەت ىمپورتتالعان ءدارىنىڭ قانشا تۇراتىنىن، ونىڭ قانشاسى ساتىپ الىنعانىن جانە قانشاسى پايدالانىلعانىن بىلە تۇرا، نەگە ءدال وسى باعانى تولەگەنىن قوعامعا ءتۇسىندىرىپ بەرە الۋى كەرەك. ناتيجە ەنگىزىلگەن جۇيەلەردىڭ سانىمەن ەمەس، ۇنەمدەلگەن بيۋدجەت قارجىسىمەن جانە حالىقتىڭ قولجەتىمدى دارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋىمەن ولشەنۋى ءتيىس»، — دەپ تۇيىندەيدى ولجاس ابىشەۆ.

Abai.kz