جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى جاھاندىق كومپانيا — «Higgsfield-ءتىڭ» نەگىزىن قالاۋشى (باعالاۋ قۇنى 5,4 ملرد- دوللارعا جەتكەن), IT-ميللياردەر الەكس ماشرابوۆتىڭ قازاقستان ازاماتتىعىن الۋى حالىقارالىق ساراپشىلار اراسىندا قىزۋ تالقىلاۋ تۋدىردى. بۇل وقيعا — جالاڭ فاكت ەمەس، 2022 جىلدان بەرى قارقىن العان ۇلكەن گەوساياسي، قارجىلىق جانە تەحنولوگيالىق ترەندتىڭ شارىقتاۋ شەگى.

نەلىكتەن رەسەيدە تۋىپ-ءوسىپ، ءىرى كاپيتال جيناعان كاسىپكەرلەر استاناعا بەت بۇرىپ، كوك پاسپورتتى تاڭداۋدا؟ بۇل — حالىقارالىق سانكتسيالاردان بوي تاسالاۋدىڭ ديپلوماتيالىق امالى ما، الدە قازاقستاننىڭ جاڭا جاھاندىق تەحنولوگيالىق حابقا اينالۋىنىڭ ايعاعى ما؟

كىمدەر قازاقستان پاسپورتىن الدى؟

سوڭعى جىلدارى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ازاماتتىعىنان رەسمي تۇردە باس تارتىپ، قازاقستاننىڭ ازاماتى اتانعان سالماقتى فيگۋرالاردىڭ ءتىزىمى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى:

تيمۋر تۋرلوۆ («Freedom Holding Corp.» نەگىزىن قالاۋشى): 2022 جىلى رەسەي پاسپورتىنان دا، كاريب ەلدەرىنىڭ پاسپورتىنان دا باس تارتىپ، قازاقستان ازاماتتىعىن الدى. «NASDAQ-تا» تىركەلگەن ميللياردتاعان دوللارلىق حولدينگتىڭ شتاب-پاتەرىن الماتىعا كوشىرىپ، فينتەح سالاسىنىڭ باستى ينۆەستورىنا اينالدى.

ارسەن تومسكي («inDrive» نەگىزىن قالاۋشى): حالىقارالىق سەرۆيستىڭ قوجايىنى رەسەيدەگى بيزنەسىن تولىق جاۋىپ، قازاقستان ازاماتتىعىن قابىلدادى. ول ءوز كومپانياسىنىڭ جاھاندىق كەڭسەسىن استانا مەن الماتىعا ورنىقتىردى.

الەكس (الەكساندر) ماشرابوۆ («Higgsfield» نەگىزىن سالۋشى): «Snap» كومپانياسىنا بۇعان دەيىنگى ستارتاپىن 166 ملن دوللارعا ساتقان، كەيىن قازاقستاندىق عالىم ەرزات دۋلاتپەن بىرگە «Higgsfield» جۇيەسىن قۇرعان IT-ميللياردەر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن 2026 جىلدىڭ 30 قازانىندا قازاقستان ازاماتى اتاندى.

يگور جانە دميتري بۋحمان («Playrix» نەگىزىن قالاۋشىلار): ويىن يندۋسترياسىنىڭ الىپتارى، سونداي-اق «ياندەكس» پەن وزگە دە IT-گيگانتتاردىڭ جۇزدەگەن توپ-مەنەدجەرلەرى رەسەيدەگى قاتىستىلىعىن ءۇزىپ، قازاقستاننىڭ استانا AIFC الاڭى ارقىلى يۋريسديكتسياسىن اۋىستىردى.

سانكتسيالىق قىسىم جانە «ۋلى پاسپورت» (TOXIC PASSPORT) فەنومەنى

ورىس ءتىلدى ميلليونەرلەر مەن ميللياردەرلەردىڭ قازاق پاسپورتىنا دەگەن ۇمتىلىسىنىڭ استارىندا ءۇش نەگىزگى گەوساياسي سەبەپ جاتىر:

ءبىرىنشى – قارجىلىق يزولياتسيادان قاشۋ جانە كاپيتالدى زاڭداستىرۋ. 2022 جىلدان كەيىن رەسەي پاسپورتى جاھاندىق قارجى نارىقتارىندا (ۋولل-ستريت، ەۋروپا بانكتەرى، سيليكون القابىنىڭ ۆەنچۋرلىق قورلارى) «ۋلى» سانالا باستادى.

رەسەيلىك ازاماتتىعى بار كاسىپكەرلەرگە اقش نەمەسە ەو ايماعىندا ليتسەنزيا الۋ، كاپيتال تارتۋ نەمەسە اكتسيالارىن اشىق بيرجالارعا («NASDAQ»، «NYSE») شىعارۋ مۇمكىن بولماي قالدى.

قازاقستان پاسپورتى — بۇل ساياسي توكسيكولوگيادان تازارۋدىڭ زاڭدى جولى. قازاقستان — بەيتاراپ ساياسات ۇستاناتىن، باتىسپەن دە، شىعىسپەن دە اشىق ديالوگى بار مەملەكەت. وسىلايشا، كاسىپكەرلەر ءوز ونىمدەرىن باتىس سانكتسيالارىنىڭ جاناما سوققىسىنان امان الىپ قالادى.

ەكىنشى – كونستيتۋتسيالىق تالاپ: ەكى ازاماتتىقتىڭ بولماۋى. كوپتەگەن ەلدەر «ەكىنشى پاسپورتتى» جاي عانا قالتاعا سالىپ جۇرۋگە رۇقسات بەرەدى. ال قازاقستان كونستيتۋتسياسى بويىنشا قوس ازاماتتىققا قاتاڭ تىيىم سالىنعان.

تيمۋر تۋرلوۆ تا، الەكس ماشرابوۆ تا قازاقستان تولقۇجاتىن الۋ ءۇشىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ازاماتتىعىنان رەسمي تۇردە باس تارتتى. بۇل — بۇرىنعى رەسەيلىك ميللياردەرلەردىڭ كرەمل ساياساتىمەن جانە رەسەي يۋريسديكتسياسىمەن بايلانىسىن تولىق ۇزۋگە دايىن ەكەنىن بىلدىرەتىن زاڭدى ءارى ساياسي قادام.

ءۇشىنشى – قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ۇتىسى مەن قاۋىپ-قاتەرلەرى. بۇل ۇدەرىستى تەك «ساڭكتسيادان قاشۋ» دەپ باعالاۋ بىرجاقتى بولار ەدى. بۇل جەردە استانانىڭ دا وزىندىك ۇلكەن ەكونوميكالىق جانە پراگماتيكالىق ەسەبى بار.

قازاقستان نە ۇتتى؟

اۋەلى، بۇل ميللياردەرلەردىڭ ءوز اكتيۆتەرىن («Freedom Holding»، «inDrive»، «Higgsfield») ەلگە تىركەۋى ميلليونداعان دوللار سالىق ءتۇسىمىن بەرەدى.

ونان سوڭ،  جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن الماتى مەن استانادا وڭىرلىك ءىرى R&D ورتالىقتارى مەن ينجەنەرلىك حابتار اشىلۋدا. جاڭا جۇمىس ورىندارى، وتاندىق جاستاردى جي جانە فينتەح سالاسىندا باۋلۋ مۇمكىندىگى تۋدى.

«Higgsfield» سياقتى باعاسى 5,4 ملرد دوللار بولاتىن جي-unicorn كومپانيانىڭ ورتالىعى قازاقستانعا بايلانۋى ەلدىڭ حالىقارالىق ستارتاپ-كارتاسىنداعى بەدەلىن ارتتىرادى.

ىقتيمال سىن-ۇاتەرلەر دە جوق ەمەس. باتىس ەلدەرى (اقش قارجى مينيسترلىگى، ەو) قازاقستاندى رەسەيلىك كاپيتالدىڭ سانكتسيانى اينالىپ ءوتۋ الاڭىنا اينالىپ كەتپەۋىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. سوندىقتان قازاقستان بيلىگى ازاماتتىق بەرەردە دە، كاپيتالدى زاڭداستىرۋدا دا رەسمي تۇلعالاردىڭ كرەملدەگى «ساياسي ەليتامەن» بايلانىسى جوقتىعىن (KYC مەن Compliance) وتە مۇقيات تەكسەرۋگە ءماجبۇر.

ءسوز ءتۇيىنى: رەسەيلىك IT-ميللياردەرلەر مەن بيزنەس-ماگناتتاردىڭ قازاقستان ازاماتتىعىن جاپپاي الۋى — گەوساياسي داعدارىس پەن پراگماتيكالىق مۇمكىندىكتىڭ توعىسقان نۇكتەسى. رەسەيلىك كاپيتال ءوز اكتيۆتەرىن ساقتاپ كالۋ ءۇشىن رەسەيمەن تاريحي بايلانىسىن ءۇزىپ، بەيتاراپ ءارى تۇراقتى قازاقستاننىڭ تۋى استىنا وتۋدە. ال استانا بۇل مۇمكىندىكتى ەلدى ورتالىق ازيانىڭ باستى قارجىلىق جانە IT-حابىنا اينالدىرۋ ءۇشىن شەبەر پايدالانۋدا. دەگەنمەن، حالىقارالىق ارەنادا «تازا بەدەلدى» ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بۇل ۇدەرىستىڭ اشىقتىعى مەن زاڭدىلىعى ەڭ باستى ورىندا قالا بەرمەك.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz