ۇلتتىق ۆاليۋتا: تەڭگە جانە قازاقستاننىڭ قارجى-ەكونوميكالىق ەگەمەندىگى
تاريحي ناتيجەلەر، ماسەلەلەر مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارى (1993–2026 جج.)
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگەنىڭ اينالىمعا ەنگىزىلۋى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. 1993 جىلعى 15 قاراشادا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ دۇنيەگە كەلۋى قازاقستاننىڭ ساياسي تاۋەلسىزدىگىن ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق تۇرعىدان نىعايتۋدىڭ شەشۋشى كەزەڭىنە اينالدى. بۇل تاريحي شەشىم جاس مەملەكەتتىڭ ءوز اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇرگىزۋىنە، دەربەس قارجى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋىنا جانە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋ باعىتتارىن ايقىنداۋىنا جول اشتى.
بيىل ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ اينالىمعا ەنگەنىنە 33 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ارالىعىندا تەڭگە قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىمەن، قوعامدىق وزگەرىستەرىمەن جانە حالىقارالىق ەكونوميكالىق بايلانىستارىمەن بىرگە قالىپتاستى. سوندىقتان ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ 1993–2026 جىلدارداعى تاريحي جولىن سارالاۋ – وتكەنگە كوز جۇگىرتۋ عانا ەمەس، ەلدىڭ ەكونوميكالىق ەگەمەندىگىنىڭ بۇگىنگى جاعدايى مەن بولاشاعىن باعالاۋ دەگەن ءسوز.
تەڭگەنىڭ دۇنيەگە كەلۋى – تاۋەلسىزدىكتىڭ ەكونوميكالىق نەگىزى
1991 جىلى قازاقستان مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان كەيىن ەل الدىندا كۇردەلى مىندەتتەر تۇردى. كەڭەستىك جوسپارلى ەكونوميكادان نارىقتىق قاتىناستارعا كوشۋ، بۇرىنعى وداقتىق شارۋاشىلىق بايلانىستاردىڭ ءۇزىلۋى، ءوندىرىستىڭ قۇلدىراۋى، ينفلياتسيانىڭ كۇشەيۋى جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق جاس مەملەكەتتىڭ دامۋ مۇمكىندىكتەرىنە ەلەۋلى اسەر ەتتى.
وسى كەزەڭدە قازاقستان بۇرىنعى رۋبل ايماعىندا قالىپ، ءوزىنىڭ دەربەس اقشا-نەسيە ساياساتىن تولىق جۇزەگە اسىرا المادى. اقشا اينالىمىن، قارجى رەسۋرستارىن جانە ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ۇلتتىق مۇددەگە سايكەس باسقارۋ قاجەتتىلىگى بارعان سايىن ايقىندالا ءتۇستى. مۇنداي جاعدايدا ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ وبەكتيۆتى قاجەتتىلىگىنە اينالدى.
1993 جىلعى 12 قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن ەنگىزۋ تۋرالى» №1399 جارلىققا قول قويدى. ال 15 قاراشا كۇنى تاڭعى ساعات 8.00-دەن باستاپ تەڭگە اينالىمعا ەنگىزىلدى. 18 قاراشادان باستاپ ول ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر زاڭدى تولەم قۇرالىنا اينالدى.
بۇل شەشىمنىڭ تاريحي ماڭىزىن تەك جاڭا اقشا بىرلىگىنىڭ پايدا بولۋىمەن شەكتەۋگە بولمايدى. تەڭگەنىڭ ەنگىزىلۋى قازاقستاننىڭ دەربەس ورتالىق بانكتىك جۇيەسىن، ۇلتتىق قارجى ينستيتۋتتارىن جانە ەكونوميكالىق رەتتەۋ تەتىكتەرىن دامىتۋعا نەگىز قالادى. ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ اتاۋى دا حالقىمىزدىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىمەن ساباقتاس. «تەڭگە» اتاۋى ورتاعاسىرلىق تۇركى حالىقتارىنىڭ اقشا اتاۋلارىمەن بايلانىستى. وسىلايشا، ۇلتتىق ۆاليۋتا ەكونوميكالىق دەربەستىكتىڭ عانا ەمەس، تاريحي جادى مەن ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ دە نىشانىنا اينالدى.
1990-جىلدار: نارىقتىق ەكونوميكاعا ءوتۋدىڭ كۇردەلى سىناعى
تەڭگەنىڭ العاشقى جىلدارى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن اسا اۋىر كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. نارىقتىق قاتىناستارعا كوشۋ بارىسىندا وندىرىستىك بايلانىستاردىڭ بۇزىلۋى، ينفلياتسيا، جۇمىسسىزدىق، حالىق تابىسىنىڭ تومەندەۋى جانە الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك كۇشەيدى.
ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەنگىزىلۋى وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن بىردەن شەشكەن جوق. ويتكەنى اقشا جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى ءوندىرىستىڭ دامۋىمەن، تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ۇسىنىسىمەن، مەملەكەتتىك قارجىنىڭ جاعدايىمەن جانە ەكونوميكانىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرىمەن تىعىز بايلانىستى ەدى.
دەگەنمەن تەڭگەنىڭ ەنگىزىلۋى قازاقستانعا ءوزىنىڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ۇلتتىق بانك دەربەس ورتالىق بانك رەتىندە اقشا اينالىمىن رەتتەۋ، ينفلياتسيانى تەجەۋ، بانك جۇيەسىن دامىتۋ جانە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزە باستادى.
1990-جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا بانك جۇيەسىن رەفورمالاۋ، قارجى نارىعىن قالىپتاستىرۋ، مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ باعىتىندا ماڭىزدى قادامدار جاسالدى.
بۇل كەزەڭنىڭ تاريحي ساباعى ايقىن: ساياسي تاۋەلسىزدىك ەكونوميكالىق دەربەستىكپەن تولىقتىرىلماسا، مەملەكەتتىڭ دامۋ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بولادى. سوندىقتان تەڭگە قازاقستاننىڭ ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنداعى ماڭىزدى ينستيتۋتتاردىڭ بىرىنە اينالدى.
ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ نىعايۋى جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋ
2000-جىلدار قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىمەن ەرەكشەلەندى. الەمدىك نارىقتاعى مۇناي مەن باسقا دا شيكىزات رەسۋرستارىنا سۇرانىستىڭ ءوسۋى ەل ەكونوميكاسىنا قوسىمشا قارجى رەسۋرستارىن تارتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ەكونوميكالىق ءوسىم، ەكسپورتتىق كىرىستەردىڭ ارتۋى، شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كەلۋى جانە قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ دامۋى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەكونوميكالىق اينالىمداعى ءرولىن كۇشەيتتى.
وسى جىلدارى قازاقستاننىڭ بانك سەكتورى كەڭەيىپ، حالىقتىڭ بانكتىك قىزمەتتەردى پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرى ارتتى. كاسىپكەرلىكتى قارجىلاندىرۋ، يپوتەكالىق نەسيەلەۋ، تۇتىنۋشىلىق نەسيە جانە تولەم ينفراقۇرىلىمى دامي باستادى.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق قارجى جۇيەسىنىڭ حالىقارالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىككە ينتەگراتسيالانۋى جەدەلدەدى. الايدا وسى كەزەڭدە قالىپتاسقان ەكونوميكالىق مودەلدىڭ وسال تۇستارى دا بايقالدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ مۇناي، گاز جانە باسقا دا شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدىلىگى كۇشەيدى.
الەمدىك نارىقتاعى باعا وزگەرىستەرى ۇلتتىق ۆاليۋتاعا جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن فاكتورلاردىڭ بىرىنە اينالدى. دەمەك، ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ ماڭىزدى بولعانىمەن، ونىڭ ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىعى ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا، وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا جانە ۇلتتىق ءوندىرىستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا بايلانىستى بولدى.
داعدارىستار جاعدايىنداعى تەڭگە: توزىمدىلىك پەن بەيىمدەلۋ
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى ءوزىنىڭ دامۋ تاريحىندا بىرنەشە كۇردەلى ەكونوميكالىق سىناقتان ءوتتى. 2008–2009 جىلدارداعى الەمدىك قارجى داعدارىسى، كەيىنگى كەزەڭدەگى حالىقارالىق مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى، گەوساياسي تۇراقسىزدىق جانە سىرتقى ەكونوميكالىق شەكتەۋلەر قازاقستاننىڭ قارجى نارىعىنا ەلەۋلى ىقپال ەتتى.
2015 جىلى تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىن قالىپتاستىرۋ تەتىگى وزگەرىپ، ەركىن وزگەرمەلى باعام رەجيمىنە كوشۋ جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل قادام سىرتقى ەكونوميكالىق جاعدايلارعا بەيىمدەلۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىندادى.
2020 جىلى COVID-19 پاندەمياسى الەمدىك ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن سالاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزدى. ءوندىرىستىڭ باياۋلاۋى، حالىقارالىق ساۋدانىڭ شەكتەلۋى جانە قارجى نارىقتارىنداعى تۇراقسىزدىق قازاقستان ەكونوميكاسىنا دا سالماق ءتۇسىردى.
ودان كەيىنگى جىلدارى گەوساياسي شيەلەنىستەر، لوگيستيكالىق باعىتتاردىڭ وزگەرۋى، ينفلياتسيالىق قىسىم جانە الەمدىك نارىقتاعى بەلگىسىزدىك ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعىنا اسەر ەتتى.
بۇل وقيعالار تەڭگەنىڭ تاعدىرى تەك ىشكى ەكونوميكالىق ساياساتقا عانا ەمەس، حالىقارالىق ەكونوميكالىق ۇدەرىستەرگە دە تاۋەلدى ەكەنىن كورسەتتى.
سونىمەن بىرگە تەڭگە قازاقستاننىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى قارجى قۇرالى بولىپ قالا بەردى.
تەڭگەنىڭ بۇگىنگى ماسەلەلەرى: ەكونوميكالىق ەگەمەندىككە تونەتىن سىن-قاتەرلەر
2026 جىلعا قاراي ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ دامۋى مەن تۇراقتىلىعىنا بايلانىستى بىرنەشە وزەكتى ماسەلە بار.
بىرىنشىدەن، ينفلياتسيا مەن حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن ساقتاۋ ماسەلەسى ەرەكشە ماڭىزعا يە. باعالاردىڭ ءوسۋى ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسىنا، جيناقتارىنا جانە تۇرمىس ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ عانا ەمەس، بۇكىل ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى مىندەتى بولۋى ءتيىس.
ەكىنشىدەن، ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدىلىگى ءالى دە وزەكتى. مۇناي مەن مەتالداردىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ وزگەرۋى ەكسپورتتىق كىرىستەرگە، بيۋدجەتكە جانە ۆاليۋتا نارىعىنا اسەر ەتەدى. وسى تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ ءۇشىن وڭدەۋ ونەركاسىبىن، اۋىل شارۋاشىلىعىن، ماشينا جاساۋدى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى دامىتۋ قاجەت.
ۇشىنشىدەن، يمپورتقا تاۋەلدىلىك ماسەلەسى دە ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قىسىم تۇسىرەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازاقستان ىشكى نارىقتى وتاندىق ونىممەن قامتاماسىز ەتۋ، وندىرىستىك كووپەراتسيانى كەڭەيتۋ جانە وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇيەلى ساياسات جۇرگىزۋى قاجەت.
تورتىنشىدەن، قارجى نارىعىنا دەگەن قوعامدىق سەنىمدى نىعايتۋ ماڭىزدى. ۇلتتىق ۆاليۋتانى ساقتاۋ مادەنيەتى، قارجىلىق ساۋاتتىلىق، بانك جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى جانە ۇزاق مەرزىمدى تەڭگەلىك جيناقتارعا دەگەن سەنىم ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى شارتتارى بولىپ سانالادى.
بەسىنشىدەن، تەڭگەنىڭ حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. ول ءۇشىن قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كۇشەيتىپ، ۇلتتىق قارجى نارىعىنىڭ تەرەڭدىگىن ارتتىرىپ، حالىقارالىق ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ءارتاراپتاندىرۋ قاجەت.
تسيفرلىق تەڭگە جانە قارجى جۇيەسىنىڭ بولاشاعى
قازىرگى الەمدە اقشا اينالىمى مەن قارجى قاتىناستارى تۇبەگەيلى وزگەرىپ كەلەدى. ەلەكتروندىق تولەمدەر، ءموبيلدى بانكينگ، قارجىلىق تەحنولوگيالار جانە تسيفرلىق اكتيۆتەر ەكونوميكا دامۋىنىڭ جاڭا باعىتىن قالىپتاستىرۋدا.
قازاقستان دا وسى ۇدەرىستەردەن تىس قالعان جوق. تسيفرلىق تەڭگەنى دامىتۋ ۇلتتىق قارجى جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر.
تسيفرلىق تەڭگە – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ تسيفرلىق نىسانى. ونىڭ دامۋى تولەم جۇيەلەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا، ەسەپ ايىرىسۋلاردىڭ اشىقتىعىن كۇشەيتۋگە جانە قارجىلىق ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرە الادى.
الايدا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بارىسىندا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك، جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ، كيبەرقاۋىپتەرگە قارسى تۇرۋ جانە ازاماتتاردىڭ قارجىلىق قۇقىقتارىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى دە نازاردا بولۋى ءتيىس.
ەڭ باستىسى، تسيفرلىق تەڭگە ءداستۇرلى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق نەگىزدەرىن السىرەتپەي، كەرىسىنشە، ونىڭ جاڭا تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋى قاجەت.
قارجى-ەكونوميكالىق ەگەمەندىكتى نىعايتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى
ءبىزدىڭ ويىمىزشا، الداعى كەزەڭدە تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاداعى ءرولىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىرنەشە ستراتەگيالىق مىندەتتى شەشۋ قاجەت.
ءبىرىنشى – ۇلتتىق ءوندىرىستى دامىتۋ. قازاقستان ىشكى نارىقتى وتاندىق تاۋارلارمەن قامتاماسىز ەتۋگە، وڭدەۋ ونەركاسىبىن جاڭعىرتۋعا جانە ەكسپورتقا باعدارلانعان وندىرىستەردى كوبەيتۋگە باسىمدىق بەرۋى كەرەك. ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى نىعايعان سايىن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەكونوميكالىق نەگىزى دە كۇشەيە تۇسەدى.
ەكىنشى – ينفلياتسيانى تومەندەتۋ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قورعاۋ. تەڭگەنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن ساقتاۋ ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان اقشا-نەسيە جانە بيۋدجەت ساياساتى ءوزارا ۇيلەسىمدى جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
ءۇشىنشى – قارجى جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋ. ۇزاق مەرزىمدى تەڭگەلىك جيناقتاردى ىنتالاندىرۋ، بانكتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ، قارجى نارىعىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
ءتورتىنشى – ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ. مۇناي مەن شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى، ماشينا جاساۋ، كولىك-لوگيستيكا، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالىق وندىرىستەردى دامىتۋ قاجەت.
بەسىنشى – تسيفرلىق قارجى ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ. تسيفرلىق تەڭگەنى ەنگىزۋ مەن دامىتۋدا قاۋىپسىزدىك، اشىقتىق جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باستى نازاردا بولۋى ءتيىس.
التىنشى – ۇلتتىق ەكونوميكالىق مۇددەنى حالىقارالىق دەڭگەيدە قورعاۋ. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن، ساۋدا سەرىكتەستەرىمەن جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىعى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعىنا جانە ەكونوميكالىق الەۋەتىنە قىزمەت ەتۋى كەرەك.
تەڭگە – تاۋەلسىزدىكتىڭ تاريحي جەتىستىگى جانە بولاشاققا جاۋاپكەرشىلىك
1993 جىلدان 2026 جىلعا دەيىنگى تەڭگەنىڭ تاريحي جولى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك جانە ەكونوميكالىق قالىپتاسۋ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى. وسى جىلدار ىشىندە ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇردەلى ەكونوميكالىق داعدارىستاردى، الەمدىك نارىقتاعى وزگەرىستەردى جانە ىشكى قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى باستان وتكەردى.
تەڭگەنىڭ ەنگىزىلۋى قازاقستانعا دەربەس اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇرگىزۋگە، ۇلتتىق قارجى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا جانە حالىقارالىق ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ تولىققاندى قاتىسۋشىسى بولۋعا مۇمكىندىك بەردى.
الايدا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تاريحي جەتىستىكتەرىن باعالاۋ بارىسىندا شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەردى دە اشىق ايتۋىمىز قاجەت. تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعى تەك ۆاليۋتا باعامىمەن ولشەنبەيدى. ونىڭ شىنايى ەكونوميكالىق قۋاتى ۇلتتىق ءوندىرىستىڭ دامۋىمەن، حالىقتىڭ تابىسىمەن، ەڭبەك ونىمدىلىگىمەن، ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكپەن جانە ەلدىڭ تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرىمەن ايقىندالادى.
وسى تۇرعىدان العاندا، تەڭگەنىڭ بولاشاعى قازاقستاننىڭ جالپى ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگياسىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋ قاجەت.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ەكونوميكالىق مازمۇنى – ءوز بايلىعىمىزدى ءتيىمدى پايدالانۋ، ۇلتتىق مۇددەگە نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ساياسات جۇرگىزۋ، وتاندىق ءوندىرىستى وركەندەتۋ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ.
تەڭگە – جاي عانا اقشا بىرلىگى ەمەس. ول – قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەكونوميكالىق تىرەگى، ۇلتتىق بىرەگەيلىگىنىڭ نىشانى جانە بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدىڭ كورىنىسى.
سوندىقتان ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ 33 جىلدىق تاريحىن قورىتىندىلاي وتىرىپ، باستى مىندەتىمىز – تەڭگەنىڭ سىرتقى باعامىن عانا ەمەس، ونىڭ ىشكى ەكونوميكالىق قۇندىلىعىن، ۇلتتىق ەكونوميكاداعى ورنىن جانە حالىقتىڭ سەنىمىن نىعايتۋ دەپ ەسەپتەيمىز.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ەگەمەندىگى مىقتى ءوندىرىس، ادىلەتتى ەكونوميكالىق ساياسات، تۇراقتى قارجى جۇيەسى جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ارقىلى جۇزەگە اسۋى ءتيىس.
تەڭگەنىڭ بولاشاعى – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بولاشاعى. ال ەكونوميكالىق تۇرعىدان قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋ – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى تاريحي مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى.
ماقالاعا پايدالانۋعا بولاتىن نەگىزگى رەسمي دەرەككوزدەر:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 1993 جىلعى 12 قاراشاداعى №1399 «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن ەنگىزۋ تۋرالى» جارلىعى. ادىلەت – رەسمي قۇجات.
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 1997 جىلعى 13 قاراشاداعى №3753 «ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگە كۇنى تۋرالى» جارلىعى. ادىلەت – رەسمي قۇجات.
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى. ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تاريحى.
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى. اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ رەجيمى مەن ماقساتى.
- 5. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى. تسيفرلىق تەڭگەنى شىعارۋ جانە اينالىسقا ەنگىزۋ ءتارتىبى تۋرالى اقپارات، 2026 جىل.
كەرىمسال جۇباتقانوۆ،
تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، س. سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى
Abai.kz
