Jeksenbi, 8 Jeltoqsan 2019
Qayratker 4210 11 pikir 11 Qaraşa, 2019 sağat 11:16

Wlılıqpen jüzdesu

Ğasır alıbı Äbiş Kekilbaevtıñ adamzat danalarımen bir wqsastığı, onımen jüzdesken adam oğan darığan wlılıq pen jılılıqtı äste wmıta almas edi. Aqtöbe oblısınıñ bwrınğı äkimi, kazirgi vice-prem'erimizdiñ sınıptası Maşar Şayıqovtıñ aytqan bir äñgimesin kezinde bir jazğanımız bar. Bwl Berdibek ekeui orta mektepti tämamdap, Almatığa, narhozğa tüsuge barğandağı jayt edi. Sonau 1970 jılğı 24 tamızı küni kütpegen jerden Äbiş Kekilbaev ağamızben kezdesip, dastarhandas bolğanımız bar, degen edi, Maşar.

Narhozğa jaqın Jandosov pen Pravda köşeleriniñ qiılısında Orta Aziya Äskeri okruginiñ mekemeleri bolatın. Ashanası da bar. Arzan bolğasın jäne auıldasımız qatardağı qwrılısşı - soldat, marqwm Erejep Äbilovtı körip, birge tamaqtanu üşin sonda baratınbız. Birde ol öziniñ komandiri Äbiş Kekilbaevpen kezdesu wyımdastırdı. Jazuşı ağamız swñğaq boylı, qayıñ qaptal, bwyra şaş jigit ağası eken. Eski dostarday baurap aldı. Şüyirkelesip qaldıq. Qazir qarap otırsaq, Äbiş ağamız 1968-1970 jıldarı osı okrugte äskeri qızmette bolğan eken. Tipti Keñes jäne Qıtay äskerleriniñ Jalañaşköl köli mañındağı äskeri qaqtığısına da qatısıptı. Qıza-qıza degendey, (sebebi birşama vino da işilgen), bizden müşel jas eresek jazuşı ağamız Berdibek ekeuimizge öziniñ twñğış prozalıq şığarması "Bir şökim bwlt" kitabın qoltañbasımen sıyğa tarttı. Bizdiñ quanışımızda şek bolmadı. Bwl bir eki balapan bürkittiñ qiyağa qarıştap wşar aldındağı alğaşqı kezdesui bolıp körinedi mağan. Qızığı, jıldar öte danışpan jazuşı ağamız kezekti bir Parlament otırısında Bilim ministriniñ orınbasarı Berdibekti körgende "top işinde onıñ öñi beytanıstau körindi. "Şaması Saparbaev osı-au", dep oyladım.Tipten jas eken. Tığınşıqtay aqsarı jigit. Dürse qoya bergen deputattardıñ qarşa boratqan qatigez saualdarın ünsiz tıñdap otırdı. Sır bildirgen joq. Özine senimdi" dep süyispenşilikpen jazıptı. Bwl estelikterdi Äbiş ağamız Berdibekke arnap ötkendi eske tüsire jazğan "Alğa qaray adımday tüs, alğaday azamat" maqalasında.

"Dlya vsyakogo mudreca dovol'no prostotı" - "Ärbir danışpanğa qarapayımdılıq ta qajet".

Bwl sözder Äbiş-kemeñgerdiñ kredosı boldı. Aqtöbe öñirinde onıñ mäñgilik izderi jatır. Jetpisinşi jıldarı jergilikti aqsaqaldarmen özi barıp köruge jazğan Han molasınıñ şınayı belgileri jıldar öte bwlbwl wştı bolıp, kökten izdep äreñ tabılıp, onıñ tikeley atsalısuımen Äbilhayır han kesenesi köterilgeni mälim. Osı mäselemen kelip ülendi-kişili jiındar ötkizgende kemeñger jergilikti ölketanuşılardı da wmıtpay, qatıstırıp otıratın. Osınday kezdesulerdiñ birinde özim jazıp şığarğan "Qobılandı. Jaskileñ" kitabımdı siğa tartıp, qoltañba alğanım qazir Äbiş ağağa degen sağınış belgisi bolıp qaldı.

Qobda audanında jalpıwlttıq kieli orındar qatarına engen ärbir eskertkişterde Äbiş Kekilbaevtıñ öşpes qoltañbaları bar. Onıñ işinde Äliya esimi erekşe. Ol Äliya men Mänşüktiñ Almatıdağı eskertkişin aşuğa mwrındıq bolsa, Äliyanıñ tuğan jerindegi müsinin aşuğa özi kelip edi.

Sonau 90-jıldardıñ ortasında Joğarı Keñeske deputat bolıp saylanğan meni saylauşılar amanatı meni osı Keñestiñ törağası Äbiş Kekilbaev ağamızğa alıp keldi, dep esine aladı qoğam qayratkeri İzimğali Köbenov. Mäsele şığıstıñ qos şınarına sol kezdegi astanamızda eskertkiş aşu turalı bolatın. Äbiş ağa kömegin ayağan joq. Endi mağan ükimettiñ qoldauı qajet edi. Sebebi ükimettiñ qaulısı şıqpasa, bäri tek äñgime bolıp qalar edi. Mağan sol kezdegi prezident kömekşisi Imanğali Tasmağambetovtıñ kömegine jüginuge tura keldi. Solayşa olardıñ ıqılastarımen qaulı da dayındaldı. Men 2000 jılı bergen swhbatımda sol qaulını dayındauda Berdibek Saparbaevtıñ qosqan ülesin atap ötippin, jıldar öte ol Äliyanıñ tuğan oblısın basqardı. Äñgime özegine oralsaq, solayşa ükimetten 1995 jılı 15 mln. qarjı bölinip, Äbiş ağamızdıñ atsalısuımen Almatıda qos şınarımızğa eskertkiş ornatılıp edi, dep ayaqtadı äñgimesin özimniñ oquşım İzimğali Köbenov.

Patriot-ölketanuşı kemeñger adamğa twlğalar tarihında, ülkendi-kişili zattar joq, ärine. Tek Aqtöbede "Ürker" romanın jazıp, Äbilhayırdı zertteu, onı wlıqtau, Qobılandı batırdı añızdan qayta tiriltu, Äliya men Mänşüktiñ eskertişterin aşu kürdeli tarihi jwmıstarın jürgize otırıp, Jirenqopadağı Beket äulieniñ Asa tayağına ziyarat etuge de uaqıt tauıp, arnayı at basın bwrğan. Joğarıda esimi atalğan İzimğali inimiz äriptesi, Joğarğı Keñes deputatı,"Qazaqstan äyelderi" jurnalınıñ redaktorı A.Jağanovağa Jirenqrpada Twrsınğali Näkeşovtıñ otbasında Beket äulieniñ kök asası saqtaulı ekenin jetkizedi. Al öz kezeginde redaktor-deputat bwl jañalıqtı Äbiş Kekilbaevqa qwlaqqağıs etedi. 1995 jılı Äliyanıñ toyına kelgen Äbiş Kekilbaev Jirenqopağa barıp, Kök asağa tağzım etu nietin bildirdi, dep esine aladı sol kezdegi oblıs äkiminiñ birinşi orınbasarı, jiırma jıl Äyteke bi audanın basqarğan Esimhan Esenbaev. Söytip biz Äbiş ağamen sondağı Twrsınğali Näkeşovtıñ şañırağına atbasın tiredik.

Orıstıñ sayasatkeri jäne sayahatşısı A.A.Kaufman öziniñ "Brodyaçaya Rus'" jazbalarında aytıp ketkendey jergilikti qazaqtar men köşip keluşi pereselender negizin 1878 jılı qalağan Jirenqopa külli türik eline osında jerlengen Qoblandı batırdıñ kesenesimen ayan. 1995 jıldıñ 15 mausımında biz osında wlı jazuşı, Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik hatşısı Äbiş Kekilbaevtı qarsı aldıq, dep esine aldı osında tabanday jiırma jıl äkim bolıp qızmet atqarğan, "Qwrmet" ordeniniñ iegeri Bahtıbay Älipov.

Äli şañırağı şayqala qoymağan KSSR äygili asıl twqımdı cigey qoykeñşarınıñ 1000-nan astam twrğındarınıñ ärbir üyine Qıdır ata kelgendey boldı, bwl küni. Qoblandı batır basına täu etken soñ qadirli qonaq Beket äulieniñ Kök asasın wstap otırğan şaruaşılıq basşısı Twrsınğali Latıfwlı Nakeştiñ otbasına toqtap, onıñ jwbayı, özge de talay sıylı qonaqtardı atqarğan Sänimjannıñ dastarhanınan däm tattı. Äbiş ağa jinalğandarğa aq batasın berdi. Äbiş ağanı dastarhanımızda qarsı alu biz üşin ömiri wmıtılmaytın asa zor märtebe boldı, dep jazdı keyin öziniñ 2010 jılı Aqtöbede şıqqan "Qasietti "Kök asa" kitabında Twrsınğali Näkeş. Ağamızdıñ köneköz qariyalardıñ estelikterine ülken män beretinin bile twra kezdesuge Jarıqtan Sabır Jwmekenov körşiles Twztöbeden 95 jastağı ruı Jañatuan Seytqali aqsaqaldar arnayı şaqırılğan bolatın. Äsirese Kök Asa tarihın tereñ biletin, sonau Mañğıstau, Oyıl jäne Jem boyındağı tarih pen Mahambet pen Şerniyazdıñ öleñderin, şejireni jatqa biletin Seytqali aqsaqaldı ğwlama jazuşı wyıp tıñdağan bolatın. Sabır Jwmekenov te özi biletin derekterdi jayıp salğan. Osılayşa Äbiştiñ danalığına tänti bolğan jinalğandar, tañnıñ qalay atqanın da bayqamay qaldıq, dep esterine aladı. Onıñ öşpes dañqı aqtöbelikter, Jirenqopalıqtar üşin mäñgi este qaldı.

(2005 jıl, Äliya eskertkişin aşu. Ortada Äbiş Kekilbaev, Fariza Oñğarsınova jäne oblıs äkimi S.Paçin)

(Äbiş Kekilbaev Jirenqopada)

(Äbil Kekilbaev Beket äulieniñ Kök asasımen)

Balniyaz Ajniyazov,

Qazaqstan Jurnalister odağınıñ müşesi. 

Abai.kz

11 pikir