Senbi, 30 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 10382. Jazılğandar — 5057. Qaytıs bolğandar — 37
Aymaq 1967 11 pikir 11 Aqpan, 2020 sağat 11:43

Qostanayğa Abaydan göri Puşkin qımbat

Qazirgi tañda qazaqtıñ bas aqını - Abay Qwnanbaywlınıñ 175 jıldıq mereytoyın merekeleuge degen dayındıq jer-jerde qızu bastalıp ketkendigin közi qaraqtı oqırmandardıñ jaqsı biletindigi dausız. Memleket basşısı osı aytulı datağa oray arnayı jarlıq ta şığardı. Al äleumettik jelide bıltırğı jılı #Abai175 çellendji bastalıp ketti. Bwl şarağa Resey, Belarus', Wlıbritaniya, Italiya, Mısır, Türkiya, AQŞ, Avstraliya, Qırğıstan, Franciya men Qıtay sekildi müyizi qarağayday 12 el qosıldı. 

Alayda bir ökiniştisi, bükil älem ilip alıp ketken osınau wlı şarağa bizdiñ Qostanaydıñ tipti de män beretin türi bayqalmaydı. Bizdiñ öñirde häkim Abaydan da körşi elimizdiñ bas aqını - Puşkin qadirlirek, qımbattıraq, janına jaqın ba dep qaldıq. Oğan küni keşe ğana oblıs ortalığındağı Tolstoy atındağı oblıstıq kitaphanada bastalğan Puşkin portretteriniñ körmesi boldı. 

«Baqsaq, baqa eken» degendey bwl şara älgi aqınnıñ ömirden ötken 10 aqpanda qabırğası qayısıp, eske alu künine oraylastırıp ötkizilipti. «Mwrnıñ barda, bir pısqır» degendey bwl körmege anau-mınau emes, 200 jıl boyı salınğan portretter qoyılğan eken. Onı wyımdastıruğa tikeley atsalısqan Nwr-Swltan qalasındağı reseylik ğılım men mädeniet ortalığı degenniñ (mwnday da bar eken) ökili Ol'ga Skal'çuktiñ maqtana aytuına qarağanda mwnda aqınnıñ közi tirisinde salınğan portretterinen bastap, qazirgi tañdağı keskindemeleri de tolıq qamtılğan. Qısqası, Mäskeudegi A.S. Puşkin atındağı memlekettik muzeyindegi barlıq portretter tolıq köşip kelgendigi bayqaladı

Şındığında da mwnda Puşkinniñ neşe türli boyaumen salınğan, ärtürli ömir kezeñderinen mol habar beretin sandağan keskindemelerinen köz twnadı.Onıñ beynesin alğaş salğğan Orest Kiprinskiy degennen bastap Vasiliy Şuhaev, Anatoliy Zverev, Pavel Volya, Gennadiy Novojilovke deyin sozılıp, ayağı qazirgi közi tiri Nikas Safronovpen ayaqtalğan. Osı orayda «Şirkin-ay, özimizdiñ Abaydı osınday mol boyau men neşe türli syujetterdi wştastırıp sala alatın bizdiñ suretşilerimiz qayda jür eken?» degen salmağı auır saualdıñ da boy kötereri anıq.   

Al endi Puşkindi öz elinde ğana emes, özge jwrttıñ törine äkelip, şarşamay-şaldıqpay nasihattap jürgenderge amalsız tänti bolasıñ. Olarğa, ärine, Puşkini qımbat. Al bizge şe?  Wlı Abaydı biz osılayşa bağalay aldıq pa? Bağalau tügili, bas aqınımızdıñ mereytoyı kezinde özgeniñ qañsığına tamsınğanımız neni körsetedi? Jaraydı, Qostanaydıñ biliginiñ orısşıl ekendigine äldeqaşan közimiz jetken. Al osındağı ziyalı qauımnıñ: «Au, Wlı Abaydıñ mereytoyı jılı aldımen öz aqınımızdı nasihattaudıñ ornına özge jwrttıñ aqının wlıqtauımız qalay? Bwl ne basınğandıq?» dep bir dauıs köteruge de jaramadı. Sirä, bwlarğa «Sen timeseñ, men timen badıraq köz» degen wstanım janına jaylı ma de qalam. Äytpese, osı Qostanaydıñ Abayğa emes, aldımen Puşkinge büyregi bwrıp twratındığı bügingi bolğan dünie emes. Bizde onı erekşe qadirlep, töbege köteredi. Qalamızdıñ däl ortalığında Puşkin köşesi «men mwndalaydı». Onı az deseñiz, sol köşeniñ boyında, qalalıq äkimdiktiñ qarsı aldında bwl dudarbastıñ qasqiıp twrıp öleñ oqığan eskertkişin de alıstan bayqaysız. Mine, mwnısımen qoymay, onıñ portretteriniñ oblısımızdıñ bas kitaphanasınan oyıp twrıp orın aldı. Däl häkim Abaydıñ mereytoyı jılında.

Al endi osı körmeni aşqan Nwr-Swltandağı älgi reseylik ortalıq degenniñ tağı bir ökili - Konstantin Vorob'ev qıza-qıza kele «Ärqaysımızdıñ öz Puşkinimiz bar» dep aydı aspanğa bir-aq şığardı. Sirä, körmeniñ qızığına tüsip ketip, özin Resey jerinde twrmın dep oylap qalsa kerek. Al biz bolsaq «Osı bizdiñ ärqaysımızdıñ öz Abayımız bar dep ayta alamız ma?» degen oyğa qaldıq.

Aytpaqşı, bwl körme osı kitaphananıñ birinşi qabatında bir ay boyı körsetiletin körinedi. Sosın törtinşi qabatqa köterilip, Puşkindi köre almay armanda qalğandar üşin tağı da biraz twradı. Sosın Qazaqstannıñ basqa qalaların aralauğa şığatın körinedi. Sonda biılğı jıl - Abay jılı emes, Puşkin jılı bolğanı ma?

Jalpı, qostanaylıqtar tek Puşkindi ğana emes, orıs jazuşılarınıñ barlığın da erekşe qadirlep, töbesine köteredi. Olardıñ mañdayına şañ tigizbeydi, atına daq tüsirmeydi, esimderin mäñgilikke saqtauğa tırısadı. Al,  häkimge olardıñ ortasında orın joq. Bwğan bıltırığı jılğı Nazarbaevqa köşe beru kerek dep wran köterilgende, qala ortalığında Gogol', Çehov pen Tolstoy sekildi keñ da äsem köşeler twrğanda, jalğız Abay dañğılınıñ atın öşiremiz dep älek salğandığın wmıta qoyğan joqpız. Sonda da, ziyalı qauım degenniñ bireuiniñ eñ bolmasa «Bwl qalay?» degen swrağandığın estigen de, körgen de emespiz.

Mwnı da az deseñiz, Abay atın eñ bolmasa bir mekemege beruge de qimaydı. Osında özge at qwrıp qalğanday «Tobıl» degen attan ayaq alıp jürgisiz. «Tobıl» futbol komandası, osı attas basketbol komandası, Tobıl stansası, SPK «Tobol» degen sekildiler tolıp jatır. Tipti jaqında ğana osındağı Zatobol degen kentti «Tobıl qalası» dep özgerte saldı. Oğan «mereytoy qarsañındağı bizdiñ de sıylığımız bolsın dep Abay atın bereyik» degen de bir jan tabılmadı. Al qazir osındağı bükil teledidar Tobıldı özderin «Tabııl» dep atap, özderinşe bwrmalap, mäz bolıp jatır. Al «Abay qalası» desek, qay tilde de dwrıs ta äsem aytılar edi-au. E, qaysibirin aytarsıñ...

Wlı Abayğa jaqsı bir eskertkiş te bwyırmay qoydı. Özgelerge köl bolğanda, özimizge şöl bola qalatındığımızdı qaytersiz. Bizde eskertkiş degenniñ neşe atası bar. Äsirese francuzdarğa degen ıqılas erekşe. Ortalıqqa kelseñiz, täştiip, şirengen Napoleondı, alaylatıp-jalaulatıp twrğan Janna d. Arktı, kinodan ğana körgen Meri Poppins degen bikeştiñ, temir balqıtıp jatqan dobalday kenşiniñ eskertkişin aynalıp öte almaysız. Tipti sayqımazaq Çarli Çaplinge de orın tabılğan.Al bwl jerden Abaydıñ beynesin izdep, äure bolmañız. Qostanaylıqtar häkimdi äzirşe qajetsinip twrğan joq. Mıñ jerden mereytoyı bolsa da.

Jaybergen Bolatov

Abai.kz

11 pikir