Dýisenbi, 1 Mausym 2026
Bilgenge marjan 117 0 pikir 1 Mausym, 2026 saghat 14:11

Sayasy repressiyagha úshyraghan túlghalar

Suret: azattyq-ruhy.kz saytynan alyndy.

Sayasy repressiya – qazaq halqynyng tarihyndaghy eng auyr әri qayghyly kezenderding biri. HH ghasyrdyng 20–50-jyldary Kenes ókimeti jýrgizgen qughyn-sýrgin sayasaty saldarynan myndaghan jazyqsyz adam japa shekti. Olar negizsiz aiyptalyp, týrmege qamaldy, jer audaryldy nemese atu jazasyna kesildi. Búl zúlmat jyldar halyqtyng taghdyryna ghana emes, elding damuyna da ýlken ziyanyn tiygizdi.

Repressiyagha úshyraghandardyng qatarynda qazaqtyng kórnekti memleket qayratkerleri, aqyn-jazushylary, ghalymdary men qogham qayratkerleri boldy. Olar óz halqynyng bolashaghy ýshin qyzmet etip, bilim men mәdeniyetting damuyna zor ýles qosty. Alayda sol kezdegi biylik olardyng kózqarastaryn qauipti dep sanap, qudalaugha úshyratty. Álihan Bókeyhan, Ahmet Baytúrsynúly, Mirjaqyp Dulatúly, Maghjan Júmabaev, Jýsipbek Aymauytov, Sәken Seyfullin syndy kóptegen túlghalar jazyqsyz jazagha tartyldy.

Qughyn-sýrgin jyldary adamdardyng qúqyqtary ayaqqa taptaldy. Kóptegen otbasylar jaqyndarynan aiyrylyp, auyr qayghyny bastan ótkerdi. Balalar jetim qalyp, analar men әkeler tughan-tuystarynan ajyrady. El arasynda qorqynysh pen senimsizdik kýsheydi. Adamdar óz oiyn ashyq aitugha qorqatyn boldy. Osylaysha repressiya halyqtyng ruhany ómirine de ýlken soqqy berdi.

Qazaqstan aumaghynda arnayy enbek lagerleri qúryldy. Sol lagerlerde myndaghan adam auyr enbekke jegilip, qiyn jaghdayda ómir sýrdi. Olardyng kópshiligi ashtyqtan, aurudan jәne auyr enbek saldarynan qaza tapty. Búl lagerler adam taghdyryn talqandap, kóptegen janúyalardyng ómirin ózgertti.

Tәuelsizdik alghannan keyin repressiya qúrbandaryn aqtau júmystary jýrgizildi. Olardyng esimderi halqyna qayta oralyp, enbekteri layyqty baghalana bastady. Býginde elimizde 31 mamyr – Sayasy qughyn-sýrgin jәne asharshylyq qúrbandaryn eske alu kýni retinde atalyp ótedi. Búl kýni halyq ótken tarihty eske alyp, jazyqsyz japa shekken jandargha qúrmet kórsetedi.

Repressiya qúrbandarynyng ómir jolyn zertteu – tarihymyzdy tanudyng manyzdy bóligi. Olardyng erligi, qaysarlyghy jәne elge degen sýiispenshiligi keyingi úrpaqqa ýlgi bolyp qala beredi. Biz ótkenning qatelikterin úmytpay, әdildik pen adam qúqyqtaryn әrqashan joghary baghalauymyz kerek.

Qorytyndylay kele, sayasy repressiya qazaq halqynyng basynan ótken eng auyr synaqtardyng biri boldy. Myndaghan adamnyng taghdyry qiylyp, kóptegen otbasy qayghy-qasiretke úshyrady. Sondyqtan biz repressiya qúrbandaryn әrdayym qúrmetpen eske alyp, olardyng esimderin mәngi jadymyzda saqtauymyz qajet.

Meruert Múhanqyzy,

Almaty qalasy 174 mektep-gimnaziyanyng 11 V synyp oqushysy

Abai.kz

0 pikir