Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Abay.tv 7281 9 pikir 6 Mamır, 2020 sağat 13:15

Islam Äbişev: Sardobañız apatqa aynaldı! Şardaramız da qauipti!

Abzal Qwspan, advokat:

- Qwrmetti ağayın, oñtüstik öñirde bolıp jatqan su tasqınına baylanıstı tergeu izolyatorındağı, meniñ qorğauımdağı Islam Äbişevpen söylestim. Köñil alañdatarlıq ğana emes, dabıl qağarlıq mälimettermen tanıstım. Birden ayta keteyin, ağayın, bwl – Islam Äbişevti qwtqaruğa arnalğan kezekti bir qadam emes. «Onı türmeden bosatıñdar» degen talap ta aytılmaydı. Bolmasa advokat retinde özimniñ hayp bolsın degen maqsatım joq. Eldiñ qayğısınan hayp jasağannan qwday saqtasın!..

Islam Äbişevtiñ qazirgi aytıp otırğan äñgimesi – eldiñ basına töngen qauip jäne onıñ aldın aluğa bolatını jäne bolaşaqta tönip twrğan qanday qauip bar, sol jayındağı öte özekti mäsele.

«Sardoba» su qoymasınıñ bögeti jarılıp, sonıñ saldarınan Qazaqstanğa su ketti dep mälimdeme tarap jatır. Ol dwrıs, şındıqqa säykes keledi. Biraq, mäsele mınada: osı «Sardoba» su qoyması 2017 jılı halıqaralıq şarttardı bwza otırıp, zañsız salınğan. Zañsız salınğanımen qoymay, sapasız salınğan su qoyması. Ol turalı Islam Äbişev Su resurstar komitetin basqarıp otırğan kezinde bir emes, birneşe märte Qauipsizdik keñesine jäne Prezident äkimşiligine hattar jazğanın ayttı. Zañsız salıp jatır, sapası köñil alañdatarlıq dep aytqan. Ol kezde oğan qwlaq türgen bilik bolmağanın, ol hattar aynalıp özine kelgenin ayttı. Ärine ol hattardıñ köşirmesin de, tüpnwsqasın da sizderge wsına almaymın. Birinşiden, Islam Äbişev türmede. Ekinşiden, ol hattar «qwpiya» degen grifpen jazılğan... Endi onıñ zañsızdığı nede? «RRRSSAM» degen öte kürdeli abbreviatura – «Regulirovanie rusla reki Sırdariy severney çasti Aral'skogo morya» dep ataladı. Sırdariya – transşekaralıq özen. Mine, osı eki jaqtı memlekettik kelisimniñ talaptarına säykes, Özbekstan jağı da, Qazaqstan jağı da kez kelgen özenniñ özine qatıstı, paydalanuğa qatıstı nemese özenniñ aynalasındağı qwrılıstarğa baylanıstı özara birlesken is-şaralar jasauğa mindetteledi. Bir-biriniñ kelisiminsiz ekinşi memleket jwmıs jasauğa tiisti emes.

Islam Äbişev «2004 jılı Qazaqstannıñ bastamasımen, Sırdariya özen sağasın özgertu mäselesinde Özbekstanmen kelisimge kelip, qwrılıs bastadıq» deydi. Birinşi fazasın ayaqtağan eken. Ekinşi fazasına kelgen kezde, osı jwmıstardı jalğastıruğa Özbekstannıñ rwqsatı bolmağandıqtan, Qazaqstan jağı ol qwrılıstı jürgize almay qalğan eken. YAğni, Qazaqstan jağı eki jaqtıñ kelisiminiñ talaptarın saqtağan, halıqaralıq şarttardıñ, onıñ işinde «Hel'senki» su kelisimi bar, BWW bekitken şarttar bar, ol eki birdey halıqaralıq normalardıñ barlığına eki eldiñ qolı qoyılğan. YAğni, eki el de sözsiz bağınuğa, talaptardı orındauğa mindetti. Odan bölek, jañağı aytqan «RRRSSAM» degen eki jaqtı kelisim bar. YAğni, Qazaqstan jağı zañ talaptarın bwzbay saqtağan.

Al 2017 jılı Qazaqstan Respublikasınıñ kelisimin almastan, tipti swramastan, Özbekstan jağı osı «Sardoba» su qoymasın salıp tastağan. Bwl ne degen swmdıq? ...Özbekstan Qazaqstan jağına talaptı orındatadı, al özi oyına ne kelse, sonı isteydi. Sonda biz qanday el, qanday memleket bolğanımız? «Sardoba» su qoyması zañsız, sapasız salınğanın bildik deydi Islam Äbişev. Qalay bildiñizder desek, SSSR kezinen beri sol salada jwmıs istegen mamandarmen, sol jaqtağı adamdarmen baylanısımız bar edi deydi. Sol arqılı bilgen. Öte az uaqıttıñ işinde tez-tez, sapasız materialdarmen jıldam türde salınğanğa wqsaydı. Mine, sonıñ zardabın qazir Qazaqstan tartıp otır.

Kezinde Özbekstan şekaraşıları mal aydap jürip şekaradan bayqamay ötip ketken Qazaqstan azamatın zañsız atıp öltirgenin de bilemiz. Onıñ keyingi tağdırın bilmeymin, men mümkin aqparattı közim şalmay qalğan şığar, meniñ oyımşa Qazaqstan öziniñ azamatınıñ qwqın swrap, ayağına deyin isti qadağalauına alıp, sol Özbekstannıñ şekaraşıları sottaldı ma, qazaq otbasına kompensaciya alındı ma, ol turalı aqparattı bilmeymin. Biraq, Qazaqstannıñ osınday mäselelerge kelgende salğırttıq tanıtatınına senimdimin. Bwl bolğan jağday.

Eger Islam Äbişev bwnıñ bärin bilgen bolsa, neğıp aytpadı, nege eldiñ aldında kötermedi deytin bolarsızdar. Ayta keteyin, 2019 jıldıñ jeltoqsan ayında meniñ qolqa saluımmen, Islam Äbişev maqala jazdı, «abai.kz» portalında «Islam Äbişev: Su salasındağı qauipsizdik öte mañızdı» degen atpen jariyalanğan. Sol maqalada Qazaqstandağı su qauipsizdigi mäselesi, sonıñ işinde däl osı Sırdariya özenine baylanıstı transşekaralıq mäseleler de, transşekaralıq aymaqtardağı qauipsizdik mäseleleri de söz boldı. Ol kezde «Şardara», «Köksaray» su qoymaları jäne Astanadağı «Astana» su qoymasına qatıstı mäselelerdi jazdı. Onda sandıq aqparattar keltirilgen. Mına sandarğa nazar audarıñızdar:

«Sardoba» su qoymasınıñ su jinau mümkindigi 900 million tekşe metr bolatın bolsa, «Şardara» su qoymasınıñ su jinau mümkindigi 5 milliard 200 million tekşe metr. «Şardara» su qoyması öte ülken. Maqalada da jazıladı, jaña skayppen söyleskende de şırıldap twrıp aytıp jatır, «Abzal, sen ükimetke jetkiz» deydi, meniñ ükimetke jetkizetin mümkindigim joq. Sizder arqılı, jurnalister bolatın bolsa, basqa da bir janı aşitın azamattar bolatın bolsa, solar arqılı ükimetke jetkizudi maqsat etip otırmın. «Sardoba» su qoyması zañsız, sapasız, Özbekstan jağınıñ sapasız salğanı öz aldına, «Şardara» su qoymasınıñ tehnikalıq jağdayı mäz emes, qauip tönip twr dep dabıl qağıp jatır Islam Äbişev.
Endi mınağan nazar audarıñızdar, Äbişev Su resurstar komitetinde qızmette jürgende bwl turalı talay tehnikalıq-ekonomikalıq negizdeme jasap, ükimetke wsınğan. Ükimette qabıldanbay, aqırı kabinetterdiñ birinde joğaldı deydi. Sonda «Şardara» su qoymasınıñ bwdan bwrınğı jasalğan (belgili bir merzimde jasalatın jöndeu) jwmıstarı kezinde jöndeu jwmıstarınıñ sapasız ekendigi turalı mäsele kötergen. Ol hattar qızmettik hattarda bar ekenin ayttı. Su resurstar komitetin basqarıp otırğan kezinde «Sardoba» su qoyması jaylı bir emes, birneşe märte Qauipsizdik keñesine jäne Prezident äkimşiligine jazğan hattarı özine qaytıp kelgen. Su resurstar komitetiniñ törağası retinde Özbekstan Respublikasınıñ ükimetine ıqpal ete almaymın ğoy deydi. Qazaqstannıñ Ükimeti bar, Sırtqı İster Ministrligi bar, Prezident Äkimşiligi bar. Osılar aynalısatın şarua edi deydi.

«Şardara» su qoyması kezinde Islam Äbişev wsınğan tehnikalıq-ekonomikalıq negizdeme negizinde qaytadan kürdeli jöndeuden ötpese, ol özinen 110 km tömende jatqan «Köksaray» su qoymasın qosıp alıp ketedi deydi. 3 milliard tekşe metr su jinalatın ol da ülken su qoyması. Ekeuin qosqan kezde şamamen 8 milliard 200 million tekşe metr su boladı. Endi qarañızdar, «Qızılağaş» su qoymasında bar-joğı 30 million tekşe metr su jinalatın edi deydi. Osıdan on jıl bwrın «Qızılağaş» su qoymasında qarausız qalğannıñ saldarınan böget bwzılıp, su tasqınınan 45 adam qaytıs boldı, bir auıldı eki sağattıñ işinde tıp-tipıl joq qılıp jiberdi. Al «Şardara» su qoyması men «Köksaray» su qoymasın qosqandağı sudıñ kölemi «Qızılağaş» su qoymasınan 273 esege deyin köp. Eger Islam Äbişevtiñ aytuımen «Şardara» su qoyması dwrıstalmaytın bolsa, onıñ saldarı 273 esege deyin zor bolmaq. Ol tığız ornalasqan oñtüstik aymaqtarmen qosıp, Qızılordanıñ Aralına deyin su şayıp ketedi dep türmede jatqanımen şırıldap, dabıl qağıp jatır.

...Islam Äbişevtiñ maman retinde aytqan mälimdemesi mañızdı. 2019 jıldıñ qaraşa ayında ... «Sardobanı» da aytıp edi. Qazaqstanğa ülken mäsele boladı, transşkaralıq aymaqtarda mäsele köp dep aytıp edi.

Aytqanı ayday kelip otır.

Äbişevtiñ tağı bir sälemi – keñes kezinde oqığan, jwmıs istegen su injeneri mamandarı öte az qaldı. Qanşa degenmen, keñes kezindegi bilim tereñ, jan-jaqtı edi. Sol mamandardı, ğalımdardı mwnday iske jwmıldıru öte mañızdı ekenin aytıp otır.

Tağı qaytalap aytamın, ol kisi qızmette otırğan kezde ükimetke hat jazğan, mäsele kötergen, alayda jauap almağan. Endi mamannıñ bwl dabılı da estilmey qalmasa eken degen tilek. Sondıqtan, bir ğana ötinişim bar, Islam Äbişevtiñ men arqılı köterip otırğan mäselesin eñ joğarğı deñgeyge deyin jetkizseñizder eken. «Halıq talap etse, han tağınan tüsip, tüyesin soyadı» deydi. Eñ joğarğı Prezidentke deyin jetse eken tilek bar. Äytpese, keş qalıp qoyuımız äbden mümkin...

;feature=share&fbclid=IwAR1L6AFBk24GJAp_qYjVTg3IOwA9lggF7sGzX891GUlNnMSUCjSkV7-OBgU

Abai.kz

9 pikir