Düysenbi, 21 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107307. Jazılğandar — 101941. Qaytıs bolğandar — 1671
Pikir 1309 9 pikir 7 Tamız, 2020 sağat 15:12

Abay küni – jaña däuirdiñ bası

Elimizdiñ tarihında, anığında, älemdik täjiribede kezdese bermeytin wlağattı oqiğanıñ kuäsi boludamız. Ol – Abay küni memlekettik merekesiniñ bekitilui. Iä, adamzat şejiresinde Jaratuşınıñ ayrıqşa ıqılasımen kemeñger, kösem adamdardıñ mıñ jılda bir tuatındığın oylasaq, Abayday danagöydiñ düniege kelui qazaq halqınıñ mañdayına bwyırğan qaytalanbas bağı degenimiz abzal.

Abaydıñ ömirge kelgen uaqıtı bizdiñ halqımızdıñ wzaq ğwmırındağı eñ bir kürdeli, qım-qiğaş, bolaşağı beymälim tağdırkeşti kezeñ bolğanı belgili. Eldiñ Resey patşalığınıñ bodandığına kirgendigine jüz jıldan asqan beybağdar merzim twğın. YAğni, wlısımızdıñ erte zamandardağı erlikke tolı däureni bastan köşip, endigi böten jwrtqa kiriptar, bodan bolğandıqtan, derbes memleketke tän auqımdı, küretamırlı jauapkerşiliktiñ: işki bilik qwrılımdarın tüzu, şaruaşılıqtı jürgizu, äleumettik, qwqıqtıq jüyeni saqtau, aynaladağı körşiles memlekettermen qarım-qatınas jürgizu, şekaranı qorğau, aumaqtıq qauipsizdikti qamtamasız etu, t.b. barlığınan tegis ajırağan, mwnday strategiyalıq keşendi mindetter tolığımen imperiyanıñ qwzırına ötken kezeñ edi. Qatañdau nısanda beynelep aytqanda, ol kezdegi jwrtşılıq sırtı qorşalğan qorıqta jürgen januarlar äspetinde deuge kelgendey. Demek, memlekettilikti qamtamasız etu jauapkerşiliginen birjola bosatılğandıqtan, adamdardıñ tınıs-tirşiligi, jeke häm qoğamdıq ömiri, säykesinşe minez-qwlığı, oylau jüyesi, jalpı bolmısı barınşa tömendep, wsaqtalıp, arı ketkende töñirektegi küybeñ tirliktiñ, qıstau-jaylauğa talas, barımtanıñ deñgeyine tüsken swrıqsız twsı. Osınday qara tünek zamanda «qalıñ eli, qazağı, qayran jwrtın» qapastan qwtqarudı bastaudıñ wlı missiyasın atqaru üşin Abay düniege keldi. Osılayşa kemeñgerdiñ barşa sanalı ğwmırı men eñbegi tuğan halqın qayta jañğırtuğa, alğa jeteleuge, barınşa tereñdey tüsken toqıraudıñ şıñırauına batıp joğaluınan qwtqaruğa bağıttaldı. Mwndayda aytılatın sözdiñ «qaynaydı qanıñ aşidı janıñ, minezderin körgende, jigerlen silkin, qayrattan berkin... bolmasın kekşil, bolsayşı köpşil, jan ayamay käsip qıl...» degizip, barınşa ötkir, aşı şığuı äbden tüsinikti.

«Baqsınıñ molasınday jalğız qalğan» aqın oyınıñ, aytqanınıñ öz zamanında, öz ortasında qanşalıqtı wğılıp qabıldanğandığı mülde bölek bayan dey twra, aqiqatı, mineki, bügingi täuelsiz Qazaqstan halqı üşin ğwlamanıñ ärbir söziniñ özektiligi kün sayın artıp otırğandığında. El boludı, tolıq adam boludı, qara basıña emes, qalıñ jwrtıña, tipti barşa adamzat igiligine paydañdı tigizip ömir süruge ündeytin, anığında üyretetin - Abay mwrası. Rasında, egemendigin alğanına eleuli merzim ötkenimen qazirgi qoğamnıñ tipti osınau täjtajaldan da mıñ ese qaterli asqınğan indetine aynalğan jappay jemqorlıqtıñ da tüp sebebi – eldiktiñ, memlekettiliktiñ mänin sezine almauşılıqta. Osı jer, mına täuelsiz el, onıñ qazına baylığı pendeniñ jeke basınıñ ğana emes, erteñgi jetpis jeti wrpağına deyin tozbay, tonalmay, berekesi qaşpay jetui tiis qasterli wğım ekendigine tüysigi jetpeuinde. Mwnıñ da tamırı wlttıñ oy-sanasın, bolmısın äbden älsiretip tozdırğan otarlıq zaman men keñestik jüyeniñ zımiyan äreketinde.

Prezident Q.Toqaevtıñ «Abay jäne XXI ğasırdağı Qazaqstan» maqalasındağı negizgi twjırımdarınıñ biri: Abay mwrası – bizdiñ wlt bolıp biriguimizge, el bolıp damuımızğa jol aşatın qasterli qwndılıq, endeşe Abay jılı barısında bükil halıqtıñ wlt wstazı aldında esep berui qajet. Rasında, bizder osı uaqıtqa deyin abız ösietine qanşalıq qwlaq astıq, qay twrğıda orındadıq, neni tüsinip, neni tüsinbedik, qay kemşiligimizdi, minimizdi tüzey aldıq. Olay bolsa, Abay küni memlekettik merekesi, ädettegidey, qarjını bosqa şaşatın jeñil-jelpi mağınasız is-şaralar şeñberinde emes, wlt wstazınıñ aldında esep beretin asa jauaptı, qasterli künge aynaluı lazım.

Abay sözin jwrt jappay jattay qoymaytını, äsirese onı tüpnwsqada oqi almaytın, qazaq tilinen ada qasiretti sanattağılardıñ wğınuı neğaybıl. Endeşe bwl maqsata ıntalandıru, tipti örkenietti joldarmen mäjbürleu täsilderin qoldanu tiimdi. Onıñ bir jolı - barlıq memlekettik, byudjettik qızmetkerlerdiñ jwmısqa ornalasuda, qızmettik satımen ösu barısında merzim sayın tapsıratın sınaq kezindegi swralatın tom-tom zañdardıñ sanın qısqartıp, onıñ ornına kemeñgerdiñ eñbekterin jatqa bilu talabın engizu.

Abay sözin igerip, Abay mwrasın wğınıp, abızdıñ amanattarın tübegeyli orındağanda ğana oñalarımız kümänsız.

Mınaday tajal indettiñ üreyi seyilmey twrğan kürdeli şaqtıñ özinde ümiti aq, tilegi taza, janı jomart jwrtımızdıñ birauızdan qoldauımen Abay küni memlekettik märtebesi barşamızdıñ jüregimizge wyalap, endigi jaña däuirdiñ bası, tolıqqandı adam,  örkenietti qoğam, mäueli memleketke aynaluımızdıñ negizi bolatındığı kämil!

Mwhtar Käribay

Abai.kz

9 pikir