Jwma, 3 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Jañalıqtar 2353 0 pikir 26 Şilde, 2012 sağat 13:11

Esqabıl Quanış. Bir qazaqşa köşe atauı bwyırmağan qala

Täuelsizdiktiñ alğaşqı jıldarı jer-su atauların jappay qazaqılandıru qarqındı türde jürip edi. Respublika boyınşa Gur'ev, Celinograd oblıstarı men 13 qalanıñ, 54 audan men köptegen eldi mekenniñ atauları qazaqşalandı. Alayda soñğı kezderi ejelgi jer-su atauların joqtauşılar qatarı azayıp ketken sekildi.

Täuelsiz eldiñ erkin oylı wrpağın otansüygiştikke, wltşıldıqqa, eşkimge jaltaqsız etip tärbieleymiz desek bwl mäseleniñ kezek küttirmesi anıq. Lenin, Kalinin, Kutuzov, Suvorov, Petropavl, Pavlodar siyaqtı eldiñ tarihına eş qatısı joq keñestik ataular aqıl-oyı men sana-sezimi jetilip kele jatqan jas jetkinşektiñ twlğalıq damuın tejeydi. Täuelsiz eldiñ toponimikası tek qana qazaq wltına täueldi boluı tiis. Sebebi Keñestik däuirde qala men auıldardıñ tarihi atauların orısşalağanda eşkim qazaqtan rwhsat swrağan emes.

IMANĞALIDIÑ IGİ İSİ

Täuelsizdiktiñ alğaşqı jıldarı jer-su atauların jappay qazaqılandıru qarqındı türde jürip edi. Respublika boyınşa Gur'ev, Celinograd oblıstarı men 13 qalanıñ, 54 audan men köptegen eldi mekenniñ atauları qazaqşalandı. Alayda soñğı kezderi ejelgi jer-su atauların joqtauşılar qatarı azayıp ketken sekildi.

Täuelsiz eldiñ erkin oylı wrpağın otansüygiştikke, wltşıldıqqa, eşkimge jaltaqsız etip tärbieleymiz desek bwl mäseleniñ kezek küttirmesi anıq. Lenin, Kalinin, Kutuzov, Suvorov, Petropavl, Pavlodar siyaqtı eldiñ tarihına eş qatısı joq keñestik ataular aqıl-oyı men sana-sezimi jetilip kele jatqan jas jetkinşektiñ twlğalıq damuın tejeydi. Täuelsiz eldiñ toponimikası tek qana qazaq wltına täueldi boluı tiis. Sebebi Keñestik däuirde qala men auıldardıñ tarihi atauların orısşalağanda eşkim qazaqtan rwhsat swrağan emes.

IMANĞALIDIÑ IGİ İSİ

Jalpı, ötkenimizdi saralap, eldi mekenderdiñ tarihi atauların qaytaru - Resey imperiyasın mäñgi wmıtıp, otarlıq sanadan arıludıñ töte jolı. Bwl rette Astana men oğan irgeles jatqan eldi mekenderde 800-den astam köşe men alañ atauın qazaqşalatqan qala äkimi Imanğali Tasmağambetovtıñ erligin erekşe atap ketken jön. Elordanıñ ortalıq köşeleri totalitarlıq kezde zañsız atalmay,  wmıt bolıp bara jatqan Kenesarı, Abılay han, Qabanbay batır, Bauırjan Momışwlı, Şoqan siyaqtı wlı twlğalardıñ esimderimen atala bastadı. Büginde jañadan boy kötergen mädeniet üyleri men mektepterge, parkter men skverlerge qazaqtıñ dañqtı wl-qızdarınıñ esimderi berilude.

Elbasımız N.Ä.Nazarbaev bir sözinde «Elimizdiñ barlıq qalaları Astanağa qarap boy tüzep, wlt kelbetine aynaluı tiis» degen bolatın. Imdı tüsinbegen, dımdı da tüsinbeydi. Endeşe, jergilikti äkimqaralar bwl mäseleni twrarlatpay u-şusız-aq şeşse eken.

 

ERLANNIÑ ERLİGİ

Bas qalağa jaqın ornalasqan Pavlodar şaharınıñ onomastikası Öskemen, Petropavl, Kökşetaularğa qarağanda birşama täuir. Kereku öñirine wltjandı azamat Erlan Arın kelgeli qalağa qazaqı şıray kelip, kesek-kesek ister atqarıldı. Rektorlıq qızmette jürip-aq Kereku-Bayan öñiriniñ birtuar wl-qızdarına köşe atauların alıp berip, keseneler men eskertkişter twrğızdı. Ölkeniñ ruhani-mädeni mwrasın jinaqtap, «Kereku» baspasınan tom-tomdap kitaptar şığardı. Elbasımız jıl basında Erlan Arınğa oblıstıñ tizginin wstatıp, halıqtı bir quantqanı äli esimizde. Endi ruhı biik Erlan äkim «Pavelğa sıy bolğan» Kereku öñirindegi onomastika mäselesin retke keltiredi degen ümit bar. Qalanıñ bas köşeleriniñ biri sanalatın Kutuzov, Suvorov, Leninderdiñ däuiri bitip, oblıs pen qala atauı qazaqşa «sayrasa» nwr üstine nwr bolar edi. Bastısı qanday batıl qadam jasasa da, Arın mırza artında qoldauşı halqı twrğanın wmıtpasa igi.

BİR QAZAQŞA KÖŞE ATAUI BWYIRMAĞAN QALA

Qostanay oblısınıñ topırağı qazaqtıñ mañdayına jwldız bop bitken wlılarğa kende emes. Şoqan Uälihanov, Ibıray Altınsarin, Omar Şipin, İliyas Omarov, Beyimbet Maylin, Ahmet Baytwrsınov, Mirjaqıp Dulatov sekildi köptegen twlğalar osı öñirde düniege keldi. Sondıqtan bolar Rudnıyğa at şaptırım ornalasqan Qostanay qalasında osı wlı twlğalarğa arnap köşe atauları berilgen. Al 130 mıñğa juıq halqı bar Rudnıy şaharına birde-bir qazaqşa köşe atauı bwyırmaptı. Qaladağı Lenin, Franko, 50 let Oktyabrya, 40 let Oktyabrya, Komsomol'skaya, Korçagin, Pionerskaya, Mira, Kaçarskaya, Kalinin köşeleri sırttan kelgen qonaqqa, qwddı Resey imperiyasında jürgendey äser sıylaydı. Sonda qazaq halqına ortaq Abay, Ibıray, Şoqan, Ahmetterdiñ Rudnıy qalasına tük qatısı joq bolğanı ma? Älde olardıñ «jazığı» 55 jasar kenşiler qalasında tumağandığı ma? Onda Aqtöbe qalasında Altınsarin köşesi, Şımkentte Baytwrsınov, al Astanada M.Dulatwlı köşeleri qalay kelip qalğanın jergilikti bilik pen onomastikalıq komissiya müşeleri bilmey me? Biledi. Bile twra wlttıq müddemizge qatıstı mäselelerdi eñ soñğı kezekke qoyadı. Biz qanğa bitken momındığımızben wlttıq müdde twrğısınan wtatın jerde arqamızdı keñge salıp, sağızday sozılıp jürip aldıq. Endi naqtı iske kiriser kez keldi!

«Köş jüre tüzeledi» deydi dana halqımız. Sol köşimiz köp jürip, adasıp ketpese igi.


DEREK: Orısşa oblıs pen eldi meken atauları:

2 oblıs - Pavlodar oblısı; Petropavel

19 qala - Pavlodar, Petropavl, Rudnıy, Ridder, Stepnogorsk, Şuçinsk, Zıryanovsk, Lisakovsk, Şahtinsk, Şemonaiha, Priozersk, Kurçatov, Derjavinsk, Bulaevo, Mamlyut, Sergeevka, Fort-Şevçenko, Stepnyak, Serebryansk;

19 audan - Inder (Atırau oblısı), Astrahan, Celinograd (Aqmola oblısı), Zelenov, Kaztalov (BQO), Mamlyut, Timiryazev (SQO), Glubokoe, Boroduliha, Şemonaiha (ŞQO), Uspen, May, Lebyaj'e, Jelezinka (Pavlodar oblısı), Panfilov (Almatı oblısı), Osakarov (Qarağandı), Taran, Denisov, Fedorov (Qostanay oblısı);

Ganyuşkino, Suvorov, Kutuzov, Lenin, Karl Marks, Kalinin, Jdanov, Pavlovka, Ol'gino, Konstantinovka siyaqtı 1500-ge juıq auıl atauı Sizge Resey imperiyasında jürgendey äser qaldıradı.

Esqabıl Quanış,

Rudnıy qalası

0 pikir