Jwma, 3 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Jañalıqtar 1688 0 pikir 30 Jeltoqsan, 2013 sağat 07:03

Twrsınbek Käkişev. «Özi adasqannan aman ba?» dep alañdaymın...

Twrsınbek KÄKİŞEV, ädebiettanuşı-ğalım:

Twrsınbek KÄKİŞEV, ädebiettanuşı-ğalım:

Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarması «Din men dästür» attı jaña jobanı bastap, onıñ 1-şi kitabın jarıqqa şığarğan eken. Bwl igi bastamanı Bas müfti Erjan qajı Malğajıwlı özi qolğa alıp kiriskenin sezip otırmız. «İstiñ qalay bitkenine emes, qalay bastalğanına qarar bolsaq», köñil quantarlıq joba ekeni körinip twr. Qolımızdağı 1-şi kitaptıñ bas-ayağına köz jügirtsek, bes paragraftan twratın oqulıq formasında jazılıptı. Azdan köpke, tayazdan tereñge damıtqan oy-pikirler wğımdı, jeñil, tüsinikti tilmen bayandalıptı. Ayattar men hadister orındı keltirilgen. Qazaq halqınıñ ömirimen, tirşiligimen tığız säykestendirip üylesimdilik tauıp twr. «Qolıñızdağı kitap sonday igi bastamanıñ jemisi. Mwnda qazaqı ädet-ğwrıptardıñ basım böliginiñ imani wstanımnan alınğandığı turalı äñgimelenedi», - depti Bas müfti Erjan qajı. Öte orındı. Islam dini ömirge kelgeli 1400 jıldan astı desek, bizdiñ ata-babalarımız öz qalauımen din retinde qabılday bastağalı 1200 jıl şamalı uaqıt bolıptı. Jeti ölşep bir kesetin bizdiñ el birden «elp» ete qalğan joq. Öziniñ ömir süru erejesimen, salt sanasımen, dästür-ädetimen sanasıp barıp, qabıldap edi. Äsirese, bir täñirlik, bir qwdaylıq seniminiñ däl kelui bwl dinge degen qwrmetin oyatqan bolatın. Sol künge deyin aytıp kelgen kök täñirisi sol Alla ekenine közderi jetken soñ, «Alla – bir, Kwran – şındıq, payğambar - haq» dep kälimağa tilderin keltirip, «Alladan özge täñir joq, Mwhammed – onıñ elşisi» - dep sert etken. Mine, sodan beri haq joldı tapqan halqımız adaspay, aynımay kele jatır. Eşkim de «biz qatelesippiz, bılay edi...» - degen emes. Öytkeni islamnıñ wstanımdarı qazaqtıñ wstanımına, dästürine, dünie-tanımına birdey edi, eşbir qayşılıq tudıratın alauızdıqtı körgen de, aytqan da jan bolğan joq. Bwl jol 1200 jıl barısında ömirimizge dendep kirip, bite qaynasıp ketken bolatın. Maqal-mätelderimiz, izgi amaldarımız Qwran qwdiretine jaqındap qanımızğa, janımızğa siñip ketti. Ğwlama imam Äbu Hanifanıñ mazhabı bizdiñ dittegen jerden şıqqandıqtan da, aqıldı babalarımız Hanifa mazhabın jol retinde tañdadı. Ädet-ğwrıptıñ dinge qarsı kelmeytin önegesinen paydalanu mäselelerge ükim şığarğanda, wlttıq erekşelikpen sanasu halıqtıñ qajetine jaradı.

Jastardıñ top-tobımen kälimağa tilin keltirip, ötken zamannıñ zardabınan qwtılıp jatqanın körip quanıp jürgende, boyımızdı ürey bileydi. Endigi jerde dinge kelgen jastardı körsek «özi adasqannan aman ba eken?» - dep alañdaytın boldıq. Dinin joğalta jazdap, qayta tauıp jatqan wltımızdıñ tu sırtınan karap otırğan äldekimder qısılıp twrğanda, qamtıp qalğısı kelip, tap bergen eken de, özderiniñ ötpey jürgen ideyaların bazarğa salıp, biraz bauırlardıñ basın auırtıptı. Oqıp kelgeni bar, tartılıp jatqanı bar, olar ğwrıp-ädetimizge, ömir-saltımızğa qarsı şığıp, bara-bara wlttı tärk etuge deyin bardı. Tarihtı asıl dinimizdi zerttep üyrenudiñ ornına qojayındarınıñ bwyrığına ädettengen äperbaqandar eldi ala tayday büldirip, qalıptasqan asıl dinimizge kir keltirdi.

Mine, osınday kezde qarap otırmay, el bolıp, bilik bolıp bülikke, bölşektenuge qarsı «maydan» aştı. Bwl öte qwptarlıq. Dini basqarma şwğıl kirisip, imamdardıñ qızmetin, uağızdıñ jüyesin rettedi. Jer-jerdegi moldalardı birauızdılıqqa keltirip, meşitter jwmısın bir din, bir mäzhab jüyesine keltirdi. Osınday oñdı bastamalardıñ jürui üşin köptiñ közin aşatın, oyın twraqtandıratın sapalı kitaptar kerek edi. Osı mäseleniñ de der kezinde qolğa alınğanına da kuä bolıp otırmız. Qolımızdağı «Din men dästür» attı kitap osı sözimizge dälel. Kitaptı köbeytu arqılı sauattı mwsılmandardıñ sanasına jetkize beru kerek.

Bwl kitaptıñ özge dini kitaptarğa qarağanda özgeşeligi – wlttıq sipatında. Bizdiñ ömirmen swrıptalğan ğwrıp-ädetterimizben, tañdaulı dästürlerimizben dinniñ birligin tüsindirip, qazaq halqınıñ äuel bastan tura jolda ekenin, ötken ğasırlardağı sahabalar jetkizgen dinniñ şıp-şırğası bwzılmay saqtalıp kele jatqanın däleldeydi. Mıñdağan maqal-mätelderge siñip ketken imandılıq ruhı - önegemiz, wstanar qağidamız. Jüzdegen aqın-jıraularımız qaldırğan tolğaular men dastandar asıl dinimizdiñ taptırmas näsihatı. Bwqar jıraudıñ «Birinşi tilek tileñiz, Bir Allağa jazbasqa» - dep bastalatın danalığınan bastap, barlıq arğı-bergi aqın-jırşılardıñ öleñ joldarınan üzindiler keltirilgen. Är bölimin oqığan sayın rizalıq sezimine bölenesiñ.

Qwranda: «Äy, adam balası! Şübäsiz senderdi bir er, bir äyelden (Adam ata men Haua anadan) jarattıq. Sonday-aq bir-biriñdi tanularıñ üşin wlttar, rular qıldıq. Şınında, Allanıñ qasında eñ ardaqtılarıñ – taqualarıñ. Alla tolıq biluşi, är närseden habar aluşı» (Hujurat süresi, 13 ayat) deydi. Körip otırğanımızday, Allanıñ özi aytıp otır: bizdiñ qazaq boluımız da Allanıñ qalauı. Äri tegiñnen aynıp, özge wltqa aynal degen joq. Öz ornıñda, öz ortañda aqiqattı tanı, adamşa ömir sür. Taqua, şınşıl bol dep otır.

Bizge Mwhamed payğambardıñ (s.ğ.s.) jolı, Hanafi mäzhabı üylesedi, ol tarihtıñ sınınan ötken. Mine, osı izdegen närselerimizdi qolımızdağı kitaptan tabamız. «Jas kelse, iske» - degen oñdı bastamalarıñız orındala bersin. Dini birlik – täuelsizdigimizge, el erteñiniñ jarqın bolaşağına nıq qızmet etsin!

Abai.kz

0 pikir