Memleket basshysy tayauda «Týrkistan» gazetine bergen súhbatynda bilim beru men densaulyq saqtau salalaryndaghy memlekettik-jekemenshik әriptestik jýiesin reformalau turaly atap ótti. Búl turaly Premier-ministrding orynbasary – Mәdeniyet jәne aqparat ministri Aida Balaeva pikir bildirdi.

Aytuynsha, búl rette eng aldymen, jekemenshik mektepterdi, balabaqshalardy, damu ortalyqtaryn jәne medisinalyq emhanalardy «jan basyna sәikes qarjylandyru» mәselesine erekshe nazar audarylyp otyr.

– Osyghan baylanysty Ýkimet jekemenshik úiymdargha beriletin memlekettik tapsyrys tetikterine jan-jaqty taldau jýrgizip, birqatar kókeykesti mәselelerdi anyqtady. Atap aitqanda, jýielerdi auqymdy sifrlandyru barysynda salada búryn bayqalmaghan zanbúzushylyqtar men olqylyqtardy anyq kórsetti. Búl óz kezeginde atalghan salalardaghy biznesting әleumettik jauapkershilik qaghidattaryna say kelmeydi. Keyingi 8 jylda jekemenshik mektepterding sany jeti ese artty. Býginde olar jeti jýz seksen beske jetti. Soghan sәikes budjetke týsetin salmaq ta kýrt kóbeydi. Shyghyndar 2020 jyly on ýsh milliard bolsa, 2025 jyly eki jýz qyryq eki milliardqa deyin ósti, - dep atap ótti viyse-premier.

Sonymen qatar Aida Balaeva 2020 jyl men 2025 jyldar aralyghyndaghy investisiyalyq shyghyn jýz on bir milliard tengeni qúraghanyn algha tartty. Búl qarajatqa shamamen otyz bes jana mektep salugha bolady.

– Soghan qaramastan basty maqsat – oryn tapshylyghy mәselesin әli de joya almadyq. 2025 jyly búl jetispeushilik eki jýz elu bir myng oryngha jetti. Búl – oblystaghy tútas bir qalanyng halqymen birdey kórsetkish. Jekemenshik mektepterding kóbengi bilim sapasynyng tómendeuine alyp keldi. Kóptegen bilim oshaqtary naqty ónirlik qajettilikti eskermey, retsiz ashyldy. Mәselen, olardyng seksen payyzgha juyghy jalgha alynghan ghimarattarda júmys isteydi. Al diyrektorlardyng biliktiligi mәselesi de syn kótermeydi. Mektep ghimarattary biznes menshiginde qalyp otyr. Jiyrma jyldan keyin olardyng týpki maqsaty ózgerip ketui mýmkin. Búl jýiege degen senimdi azaytyp, budjet qarjatynyng tiyimdiligine kýmәn tudyrady, - deydi Aida Ghalymqyzy.

Vedomstvo basshysy sondyqtan qazir jaghdaydy týbegeyli ózgertu boyynsha jýieli júmys bastalghanyna toqtaldy.

– Jana qarjylandyru tetigi pilottyq rejimde iske qosyldy. Mektepter tolyq sifrlandyrylyp, budjetke sәikes retteldi. Biraq búl – biylghy oqu jylynyng sonyna deyingi uaqytsha shara. Negizgi mindet – jýieni tolyq qayta qarau. Eng aldymen, memlekettik tapsyrys naqty ónirlik qajettilikke say bolugha tiyis. Jana mektepterge memlekettik tapsyrys beruge moratoriy engizu úsynylyp otyr. Memlekettik qoldau sharasy retinde tek investisiyalyq shyghyndardy óteu tetigin qaldyru kózdelude. Sonday-aq bilim beru salasyndaghy budjet shyghyndaryn ontaylandyru maqsatynda, iri megapolisterdi qospaghanda, studenttik jataqhanalardy qarjylandyru uaqytsha toqtatu mәselesi qarastyryluda. Búl rette barlyq qúqyqtyq jәne әleumettik tәuekelder eskeriledi. Baghdarlamany kezen-kezenmen toqtatu nemese sharttaryn qayta qarau núsqalary qaraluda. Dәl osynday mәseleler medisina salasynda da bayqalady. Ýkimet azamattardyng ótinishterin eskere otyryp, Áleumettik medisinalyq saqtandyru qory arqyly qarjylandyrylatyn jekemenshik medisinalyq úiymdardyng qyzmetine taldau jýrgizude, - dedi viyse-premier.

Ayta keterligi, elimizde jiyrma millionnan astam adam alty jýz toqsan segiz bastapqy medisinalyq kómek úiymyna tirkelgen. Sonyng ýsh jýz otyz altysy, yaghny shamamen qyryq segiz payyzy – jekemenshik. Olargha tirkelgen halyq sany bes million alty jýz myng adam. Búl – el halqynyng shamamen jiyrma segiz payyzy.

– 2020 jyldan bastap alghashqy medisinalyq-sanitariyalyq kómek kórsetetin jekemenshik emhanalardyng sany eki jýz on besten ýsh jýz otyz alty úiymgha deyin ósti, al tirkelgen halyq ýsh millionnan bes million alty jýz myngha deyin artty. Býginde alghashqy medisinalyq kómek úiymdary respublikalyq budjet esebinen, tegin medisinalyq kómekting kepildik berilgen kólemi ayasynda, jan basyna sәikes qarjylandyrylady. Al 2027 jyldyng birinshi qantarynan bastap búl qyzmetter mindetti әleumettik medisinalyq saqtandyru qory qarajaty esebinen jýzege asady. Alayda jeke emhanalardyng sany kóbeyip, olargha tirkelgen halyq eki esege juyq artqanymen, búl medisinalyq kómekting qoljetimdiligi men sapasyn jaqsarta qoyghan joq. Býginde qosarlanghan qarjylandyru faktileri bar. Key qyzmetter mindetti jәne erikti saqtandyru arqyly qatar tólenude. Keyde kórsetilmegen qyzmet ýshin aqy alynghan jaghdaylar kezdesedi, - deydi Aida Ghalymqyzy.

Mәlimdeuinshe, tipti liysenziyasyz, tiyisti jabdyqsyz júmys istegen úiymdar da bar.

– Búl mәselelerdi tek jýieli ózgerister men tolyq sifrlandyru arqyly sheshuge bolady. Densaulyq saqtau ministrligi halyqtyng naqty qajettilikterine, demografiyalyq jәne kóshi-qon derekterine sýiene otyryp, medisinalyq kómekti josparlaugha kóshude. Belsendi emes pasiyentterdi qarjylandyru jýiesinen shygharu josparlanuda. Tirkelu talaptary kýsheytilip, shaghyn emhanalar biriktiriledi. Al qarjylandyru kólemi eng tiyimdi memlekettik jәne senimdi jeke emhanalargha baghyttalady. Qosarlanghan tólem men jalghan esepti boldyrmau ýshin birynghay sifrlyq baqylau engiziledi. Barlyq jýieler biriktiriledi. Pasiyent kórsetilgen qyzmetti mobilidi qosymsha arqyly ózi rastaydy. Búl azamattardyng qúqyghyn qorghaydy. Sonymen birge sapany baqylau kýsheye týsedi. Tәuekelge baghdarlanghan qadaghalau jýiesi engizilip, liysenziyalau talaptary qatandaydy, - dedi ministr.

Sonday-aq sapany baghalaytyn birynghay memlekettik jýie jasalyp, Últtyq sapa institutyn ashu josparlanuda.

– Sonymen qatar jeke medisinalyq úiymdardyng qyzmeti keshendi týrde tekseriledi. Úsynylyp otyrghan barlyq sharalar jan basyna sәikes qarjylandyru jýiesin jetildiruge baghyttalyp otyr. Bizding maqsatymyz – qarjylandyru jýiesin әdil, ashyq jәne tiyimdi etu. Eng bastysy – budjetten bólinetin qarajat halyqtyng iygiligine, bilim men densaulyq sapasyn jaqsartugha júmys isteuge tiyis, - dedi Aida Balaeva.

Abai.kz