Óner joly keyde kórermenge kórinbeytin, biraq sahnanyng shyn mәnindegi tiregine ainalghan mamandardyng manday terimen qalyptasady.

Solardyng qatarynda qazaq teatrynyng sahna mәdeniyetine adal qyzmet etip kele jatqan Jamanqúl Talghat Shynghysbayúlynyng enbegi airyqsha.

Ol 1971 jyldyng 27 tamyzynda Jambyl oblysy, Jambyl audany, Asy auylynda dýniyege keldi. Tabighaty túnyq, tirshiligi qarapayym auylda boyyna singen enbekqorlyq pen jauapkershilik keyin onyng býkil kәsiby bolmysyna arqau boldy. Bala kýninen ónerge, sahna әlemine degen erekshe qyzyghushylyghy ony taghdyrly tandaugha alyp keldi.

Teatr salasyndaghy enbek jolyn ol Qazaqstandaghy eng irgeli shygharmashylyq újymdardyng biri – M. Áuezov atyndaghy Qazaq últtyq drama teatry qabyrghasynan bastady. Búl teatrda ol sahna dekorasiyasy bóliminde qatardaghy qyzmetker retinde júmysqa qabyldanyp, uaqyt óte kele rejisserding kómekshisi dәrejesine deyin kóterildi.

Kópshilikke kórinbeytin, biraq spektakliding kórkemdik tútastyghyn qalyptastyratyn sahna artyndaghy tynymsyz enbek – Jamanqúl Talghat Shynghysbayúlynyng shynayy bolmysyn aiqyndaghan negizgi mektep boldy. Ol sahna kenistigin qúru, jaryq pen mizanssenanyng ýilesimin tabu, kórkemdik sheshimning rejisserlik oimen astasuyn qamtamasyz etu jolynda talay izdenis jasap, 40-tan astam qoyylymnyng sahnalanuyna belsene qatysty.

Ár spektakli – jeke taghdyr. Ár dekorasiya – sahnadaghy oqighanyng kórkem tilmen sóileytin beynesi. Osy jauapkershilikti ol әrdayym tereng sezinip, úsaq-týiekke deyin mәn berudi ózine basty qaghida etti.

Jamanqúl Talghat Shynghysbayúlynyng kәsiby ereksheligin aiqyndaytyn taghy bir qyry – onyng sahnadaghy tiri prosesti jan-tәnimen sezine bilui. 1998 jyly teatrda qyzmet atqaryp jýrgen kezinde, ózining tikeley mindetine kirmese de, qoyylym barysynda akterlerge suflerlik jasap, mәtindegi auytqulardy, sahnadaghy úsaq qatelikterdi der kezinde eskertip otyrghan. Akterlermen birge alandap, spektakliding taghdyryna shynayy janashyrlyqpen qarauy – onyng ónerge degen adal kózqarasynyng aiqyn kórinisi edi.

Ol әriptesterine aqyl-kenesin ashyq aityp, óz oi-pikirin batyl jetkize bildi. Rejisserlermen, suretshilermen, tehnikalyq qyzmet mamandarymen bir dengeyde pikir almasyp, shygharmashylyq ýderiste teng seriktes retinde júmys istedi. Újym ishinde әdildikti talap etip, óner sapasyna nemqúrayly qaraugha jol bermeytin prinsipshil minezimen de erekshelendi.

Búl – mansap qughan adamnyng emes, teatrdyng taghdyryn óz taghdyrymen teng kórgen shynayy janashyrdyng bolmysy.

2016 jyldan bastap ol Alatau dәstýrli óner teatry sahna dekorasiyasy bólimin qalyptastyryp, әrtýrli qyzmetter atqaryp keledi. Búl kezeng – onyng kәsiby tәjiriybesi men úiymdastyrushylyq qabileti tolyq ashylghan jana beles boldy. Bólim júmysyn jýieleu, sahnalyq jabdyqtar men kórkemdik bezendiruding sapasyn arttyru, jas mamandargha baghyt-baghdar beru – onyng kýndelikti júmysynyng ajyramas bóligine ainaldy.

Býginde ol ýshin sahna – jay ghana júmys orny emes. Búl – ómirining mәni, ishki jan dýniyesimen bite qaynasqan ruhany kenistik. Ol teatrdy syrttay sәn-saltanatymen emes, ishki tәrtibimen, kәsiby mәdeniyetimen, sahna artyndaghy ózara syilastyqpen ólsheydi.

Jamanqúl Talghat Shynghysbayúly – kórermenge tanys beyne emes, biraq әr spektakliding tabysty ótuine ýnsiz ýles qosyp jýrgen naghyz teatr adamy. Onyng enbek joly – adaldyqtyn, jauapkershilikting jәne ónerge degen shynayy mahabbattyng aiqyn ýlgisi. Shynayy enbegi baghalanyp «Mәdeniyet qayratkeri» jәne «Mәdeniyet salasynyng ýzdigi» belgilerimen marapattalghan.

Sahna shymyldyghy ashylghan sayyn, kórermen kóz aldyna kelmeytin jýzdegen qoldyng enbegi qatar túrady. Sol enbekting ishinde Jamanqúl Talghat Shynghysbayúlynyng qoltanbasy, talay qoyylymgha singen manday teri men jan jyluy bar.

Óner men enbek ýndestigi

Dәstýrli әnshi Rauan Abilbaev jәne sahna tynysyn kýzetken injener Núrghazy Uykasov

Qazaq mәdeniyetining býgingi tynysy – tek sahna tórindegi әn men kýiden ghana túrmaydy. Onyng ar jaghynda tynymsyz enbek, kózge kórinbeytin ýlken jauapkershilik pen kәsiby adaldyq jatady. Osy bir ortaq ruhany kenistikte ónerge janyn arnaghan әnshi de, sol óner ordasynyng qauipsiz әri ýzdiksiz júmysyn qamtamasyz etip jýrgen tehniyk-maman da bir maqsatqa qyzmet etedi.

Solardyng qatarynda dәstýrli әn ónerining ókili Rauan Abilbaev pen teatr tynysyn kýzetken bilikti injener Núrghazy Uykasovtyng orny airyqsha.

Dәstýrli әnning dara jolyn jalghaghan ónerpaz – Rauan Abilbaev

Dәstýrli ónerding qazynasyn býgingi úrpaqqa amanat etip jetkizip jýrgen ónerpazdardyng biri – Abilbaev Rauan Baurjanúly. Ol 1988 jyldyng 23 shildesinde Almaty oblysy, Kóksu audany, Qabylisa auylynda dýniyege keldi. Bala kýninen-aq әn men jyrgha jaqyn bolyp ósken jas talapkerding jýrek qalauyna ainalghan joly – qazaqtyng dәstýrli әn mektebi edi.

Alghashqy bilimin auyl mektebinde alghan son, 2004–2009 jyldary Taldyqorghan qalasyndaghy Q.Bayseitov atyndaghy saz kolledjinde oqyp, kәsiby óner jolyna nyq qadam basty. Búl kezeng onyng oryndaushylyq mәdeniyeti qalyptasyp, sahnalyq bolmysy aiqyndalghan jyldar boldy.

2009 jyly ol Qúrmanghazy atyndaghy Qazaq últtyq konservatoriyasynyng dәstýrli әn bólimine oqugha týsip, 2013 jyly osy óner ordasyn tәmamdady. Últtyq ónerding irgeli shanyraghynda alghan bilim jas әnshining sheberligin shyndap, shygharmashylyq órisin keneytti.

Enbek jolyn 2013 jyly Enbekshiqazaq audany, Esik qalasyndaghy mәdeniyet ýiining «Jibek joly» ansamblinde solist retinde bastaghan Rauan Abilbaev 2016 jylgha deyin kórermen jýreginen jol tapqan talay konsert pen mәdeny sharalardyng bel ortasynda jýrdi.

2017 jyldan beri Almaty qalasyndaghy P.Chaykovskiy atyndaghy muzykalyq kolledjinda ústazdyq etip, jas әnshilerge dәstýrli oryndaushylyqtyng qyr-syryn ýiretip keledi.

Al 2018 jyldan bastap Alatau dәstýrli óner teatrynyng dәstýrli әnshisi retinde sahnalyq qyzmetin jalghastyryp, últtyq ónerding nasihatshysy bolyp keledi.

Óner jolyndaghy tabandylyghy men enbegi kóptegen bayqaularda layyqty baghasyn tapty. 2013 jyly qazaqtyng әigili әnshi-aqyny Kenen Ázirbaev atyndaghy VII respublikalyq «Shyrqa dausym» bayqauynyng bas jýldegeri atandy.

2014 jyly Almaty oblysy tilderdi damytu basqarmasy úiymdastyrghan «Tolaghay tilim tolghasy» jyrshy-termeshiler bayqauynda top jaryp, sol jyly Almaty qalasy әkimdigi men Mayra produserlik ortalyghy birlesip ótkizgen «Kýmis kómey, jeztanday» qalalyq bayqauynda II dәrejeli laureat boldy.

2015 jyly «Shabyt» halyqaralyq festivalinde, 2016 jyly «Tariyhqa taghzym» respublikalyq jyrshylar bayqauynda jýldeli orynnan kórindi.
2017 jyly «Úly Dala Eli» halyqaralyq jyrshylar festivalinde Almaty qalasy әkimining arnayy diplomymen marapattalyp, sol jyly «Án dariya dýldýlderi» respublikalyq bayqauynda laureat atandy.

2018 jyly Qazaqstan Respublikasynyng Túnghysh Preziydenti Núrsúltan Nazarbaevtyng «Bolashaqqa baghdar: ruhany janghyru» maqalasyn qoldau ayasynda Qazaqstan teleradiokorporasiyasy úiymdastyrghan «Men Qazaqpyn» halyqaralyq megajobasynda Gran-pry iyegeri boldy.

Býginde Rauan Abilbaev – dәstýrli әndi sahna tórinde ghana emes, shәkirt jýreginde de janghyrtyp jýrgen, óner men ústazdyqty qatar alyp kele jatqan talapty әnshi.

Sahna qauipsizdigining qalqany – Núrghazy Uykasov

Óner ordasynyng tynysy tek oryndaushylarmen ólshenbeydi. Sahnanyng artyndaghy kórinbeytin qyzmet, ýzdiksiz qauipsizdik pen tehnikalyq túraqtylyq – teatr ómirining basty tiregi. Sol tirekting biri – Uykasov Núrghazy Diqanbayúly. Ol 1971 jylghy 25 qarashada Ózbekstan qúramyndaghy Qaraqalpaqstan Respublikasynyng Shomynay audany jerinde dýniyege keldi.

1979–1989 jyldary Gagarin atyndaghy qazaq orta mektebin tәmamdap, jas kezinen enbekke, tәrtipke beyim bolyp qalyptasty. 1989–1991 jyldary әskery boryshyn ótep, azamattyq jauapkershiliktin, temirdey tәrtipting manyzyn tereng týsindi.

1992–1994 jyldary Semey qalasyndaghy Pushno-mehovoy tehnikumda bilim alyp, tehnikalyq saladaghy kәsiby baghytyn aiqyndady. Al 1994–1996 jyldary «Samghau» aksionerlik qoghamynda kýzetshi qyzmetin atqaryp, enbek jolyn bastady.

1996 jyldan bastap Núrghazy Diqanbayúly Qazaqstan Respublikasynyng azamattyq qorghanys organdarynda taban audarmay 20 jyl qyzmet etti. Qauipting aldyn alu, tótenshe jaghdaydyng saldaryn azaytu, adamdar ómirin saqtau – onyng kýndelikti kәsiby mindetine ainaldy. Óz isine degen adaldyghy men jauapkershiligining arqasynda praporshik shenine deyin kóterildi.

Úzaq jyldar boyy órt qauipsizdigi salasynda shyndalghan tәjiriybe ony óz isining naghyz maytalmany dengeyine jetkizdi.

2017 jyldyng qantar aiynan bastap býgingi kýnge deyin ol «Alatau» dәstýrli óner teatry» kommunaldyq memlekettik qazynalyq kәsipornynda injenerlik kommunikasiyalardy qamtamasyz etu bólimining avtomatty órt sóndiru qondyrghylary jónindegi qyzmet kórsetu tehniygi bolyp enbek etip keledi. Teatr alghash ashylghan kýnnen bastap osy újymnyng qúramynda ýzdiksiz júmys jasap kele jatqan bilikti maman retinde ýlken senimge iye.

Núrghazy Uykasov ýshin teatr – halyq ruhaniyatyna qyzmet etetin qasiyetti meken. Óner iyeleri sahnagha alansyz shyghyp, kórermenmen erkin qauyshuy ýshin, ol kýn sayyn ýnsiz enbek etip, qauipsizdikting qalqanyna ainalyp keledi.

Biri – sahna tórinde dәstýrli әnmen el jýregin terbegen ónerpaz, ekinshisi – sol sahnanyng tynysyn kýzetken injener.

Rauan Abilbaev pen Núrghazy Uykasovtyng joldary әrtýrli bolghanymen, toghysqan ortaq múraty – últtyq ónerge adal qyzmet etu.

Ónerdi asqaqtatatyn da, ony qorghaytyn da – osynday óz isine berik, el mýddesin biyik qoyatyn azamattar.

Abai.kz