Júma, 8 Mamyr 2026
Bilgenge marjan 178 0 pikir 8 Mamyr, 2026 saghat 13:46

Nemisterden 10 ese kóp shyghyn: Búl qanday jenis?

Suretter: wikipedia.org, esquire.kz sayttarynan alyndy.

Erteng «9 mamyr – jenis kýni» dep jatyr. Fashistik Germaniyadan 7 -10 ese kóp shyghyngha úshyrap qol jetkizilgen búl ne qylghan jenis?

2014 jylgha deyin Reseyde 1941-1945 jyldardaghy soghys turaly birqatar shyndyqtardyng sheti shyghyp jýrgen. Keyin Ukrainagha shabuyl jasap basyp kirgen song Resey biyligi kóp derekterdi qaytadan qúpiyalap tastady. Búl ózi onsyz da qúpiyasy mol soghys edi. Germaniya býkil soghysta 8,5 mln, sovetke qarsy shyghys maydanda 5,5 mln soldaty men ofiyserinen aiyryldy. Al Sovet Odaghy 2018 jyly qúpiyalylyghy alynghan Memlekettik josparlau komiytetining jariya derekteri boyynsha 43 mln adamynan aiyrylghan. Onyng 19,5 mln-y әskery adam. Sonda bir nemisti óltiruge kenester jaghynan 7 -10 adam shyghyn bolghan. Sonda búl qanday jenis? Orys qolbasshylarynyng tapqyrlyghynan ba? Masqara ghoy!

Tәuelsiz Qazaqstan ýshin 9 mamyr shynymen jenis kýni me? Qazaqstan ydyrap ketken Kenes Odaghynyng qúqyqtyq múrageri emes qoy. Tәuelsiz Qazaqstan kimmen soghysyp jenipti? Aqylgha qonymsyz úyat jaghday. Búl Qazaqstan ýshin jenis emes, Ekinshi jahan soghysynda qaza tapqan, jaraly bolyp kelip elde qaytys bolghan óz azamattarymyzdy, sonday-aq sol soghystyng barsha qúrbandaryn eske alu kýni! Sondyqtan 9-mamyr merekesining mәrtebesi qayta qaralugha tiyis!

Aqiqatynda Ekinshi jahan soghysy tek sovet-german soghysymen shektelip qalghan joq. Ol әlemning sol kezdegi bar 72 memleketining 62 memleketin qamtydy. Soghys órti endikterde AQSh pen Japoniyagha deyin, boylyqtarda Soltýstik múzdy múhit pen ontýstikte Avstraliyagha deyingi aralyqty qamtydy. Ekinshi jahan úrystarynda soghys qimyldary Batys Europa, Shyghys Europa, Jerorta tenizi, Afrikalyq jәne Tynyq múhit aumaqtarynda yaghny bes әskery teatrda ótti. Sonyng tórteuinde AQSh pen Angliya jendi. Tek bireuinde ghana, Shyghys Europadaghy sovet-german soghysynda orasan zor lend-liz kómegimen Kenes Odaghy jendi. Al sol odaq tarap ketkeli qashan?

Býginde Resey sol soghystardyng bәrining jalghyz jenimpazy ózi qúsap kýndiz-týni jar salyp jatady. Ádiletsizdikting saldarynan ol soghysta atylghan әr on oqtyng toghyzy Shymkent qorghasyn zauytynda jasalghanyn eshkim aitpaydy. Mәskeudi qorghaghan Bauyrjan Momyshúlynyn, 239 fashisting kózin joyghan súr mergen Ybyrayym Sýleymenov, Reyhstagqa tu tikken Rahymjan Qoshqarbaev siyaqty qaharmandardyng Sovet Odaghynyng Batyry ataghyna iligui mýmkin bolmady. Ókinishke qaray, erligi layyqty baghalanbaghan qazaq jauyngerleri óte kóp. Atyraulyq zertteushi Júmabay Dospanovtyng jighan derekterine qaraghanda Kenes Odaghynyng Batyry ataghyna úsynylyp biraq ol ataq berilmegen sardarlar men sarbazdar sany 160 eken. Shovinistik, imperiyalyq astamshylyq kórinisteri soghys kezinde ghana emes, Reseyding Ukrainagha qazirgi ozbyrlyq sayasatynan da kórinip túr ghoy.

Sovet-german soghysyna qatysqan maydangerlerden qazir jer basyp jýrgeni sausaqpen sanarlyq qana. Qazir elimizde sol soghysqa qatysqan nemese oghan tenestirilgen kózi tiri nebary 57 maydanger qalypty. Biz búl soghysqa әli kýnge Resey túrghysynan, Reseyding ústanymdarymen qaraymyz. Múny ózgertetin uaqyt jetti!

Qazaq halqy Ekinshi jahan soghysynyng mәjbýr qatysushysy boldy. Sondyqtan tarihshylar men qarapayym halyq soghysqa kenestik, reseylik iydeologiyadan aulaq, janasha kózqaraspen qarau kerek. Bizge 1941-1945 jyldary әskery komissariat arqyly soghysqa alynyp, alghy shepte nemis-fashizmimen shayqasqan qazaghymyz da, Ukraina kóterilisshiler armiyasynyng (UPA) qúramynda Qazaqstandy bolishevizmnen tazartu jolynda kýresken qandastarymyz da qymbat. Týrkistan legiony qatarynda qolyna qaru alghan otandastarymyzdy da týpkilikti aqtau qajet.

Qazaqtar búl soghystyng bastaushysy bolghan emes. Mәjbýr qatysushysy ghana boldy. Sondyqtan okoptyng qay jaghynda soghysqanyna qaramastan sol barsha qandastarymyzgha eshqanday sayasy aiypsyz, týgeldey últtyq janashyrlyqpen, adamdyq әdildikpen qarauymyz qajet!

Búl kýni biz bir-birimizdi jenispen qúttyqtauymyz kýlkili. Búl kýni biz Ekinshi jahan soghysynda qaza tapqan barsha adam balasyn eske alghanymyz oryndy.

Solardyng ruhyna – fatiha!

Marat Baydildaúly Toqashbaev, jazushy-publisist

Abai.kz

0 pikir

Ýzdik materialdar

Ádebiyet

Ólgen kitaptar

Túrdyhan Aydarhanúly 2092
Áne, kórding be?

Amerikanyng qarjylyq jýiesin kimder ústap túr?

Beysenghazy Úlyqbek 1597