Songhy jyldary qoghamda kózge kórinbey qalyptasqan jana qúbylys bar. Ol – «júrtqa kórsetu ýshin ómir sýru» mәdeniyeti. Áleumettik jelide qymbat kólikpen týsken suret, sәndi meyramhanadaghy keshki as, brend kiyimder, nesiyege alynghan telefon men toy-duman - «sәtti ómirdin» ólshemine ainalyp barady. Ókinishke qaray, osy jasandy jarys jastardyng sanasyna qatty әser etude.

Almatydaghy komiunity ortalyqtarda bastalghan «Jastar ysyrapshyldyqqa qarsy. Ýnem – Sana – Mәdeniyet» jobasy dәl osy mәseleni kóterip otyr. Joba ayasynda jastarmen kezdesuler úiymdastyrylyp, artyq shyghyn, әleumettik jelining yqpaly, nesiyege ómir sýru jәne resurstardy ysyrap etu mәseleleri talqylanuda. Búl – jay ghana trening emes. Búl – qazirgi qoghamdaghy asa manyzdy mәdeny әri psihologiyalyq mәsele turaly ashyq әngime.

Ysyrapshyldyq sәnge ainalyp bara ma?

Býginde key jastar tabysynan búryn «kórinisine» aqsha júmsaydy. Biri songhy ýlgidegi telefon alu ýshin nesie rәsimdeydi, endi biri toy nemese demalys ýshin qaryzgha kiredi. Áleumettik jelidegi qysym adamdardy «basqadan kem kórinbeuge» iytermeleydi. Biraq ekrandaghy jyltyr ómirding artynda kóbine qarjylyq qiyndyq, psihologiyalyq kýizelis jәne jasandy baqyt túrady. Eng qauiptisi – jastardyng shynayy ómir men әleumettik jelidegi ómirdi shatastyra bastauy. Instagram men TikTok-taghy qysqa viydeolar adamdardyng ómirin tolyq kórsetpeydi. Kóp jaghdayda ol – arnayy dayyndalghan kórinis, montajdalghan emosiya, uaqytsha әser ghana.

Ótirik kouchtar kóbeygen zaman

Áleumettik jelimen birge taghy bir qauipti qúbylys qatar ósti. Ol – jalghan motivasiyalyq kouchtar men «onay bayyp ketuding jolyn» satatyn psevdo-mamandar.

Qazir internette «bir aida million tap», «eshtene istemey aqsha tap», «bay adamnyng sanasyn ashamyn» degen uәdeler kóbeydi. Key jastar songhy aqshasyn osynday kurstargha júmsap, aldanyp qalyp jatady. Ókinishke qaray, olardyng kóbi kәsiby ekonomist te, psiholog ta, kәsipker de emes. Biraq әleumettik jelidegi әdemi kense, jalgha alynghan kólik pen jasandy obraz arqyly ózin tabysty adam retinde kórsetedi. Naghyz bilim men enbek eshqashan bir kýnde nәtiyje bermeydi. Túraqty tabys – tәrtiptin, enbekting jәne uaqyttyng jemisi.

Ýnemshildik – kedeylikting emes, parasattyng belgisi

Key adamdar ýnemshildikti «aqsha qimau» nemese «kedeylik» dep týsinedi. Shyn mәninde, ýnem – sanaly ómir sýru mәdeniyeti. Su men elektr quatyn bosqa jaqpau, qajetsiz zat satyp almau, qarjyny josparlau, tamaqty ysyrap etpeu – búl tek ekonomikalyq emes, adamgershilik mәsele. Damyghan elderding kópshiliginde ýnemshildik joghary mәdeniyet retinde qabyldanady. Óitkeni resurs sheksiz emes. Su, uaqyt, aqsha, energiya – barlyghy jauapkershilikpen júmsaluy kerek. Almatydaghy jastar jobasynyng basty ereksheligi de osynda. Qatysushylar kýndelikti ómirdegi qarapayym әdetterge janasha qaraudy ýirenude. Su ýnemdeu, elektr quatyn tiyimdi paydalanu, qarjygha sanaly kózqaras qalyptastyru siyaqty mәselelerding barlyghy bolashaq qoghamnyng mәdeniyetin qalyptastyrady.

Shynayy ómir sәnnen manyzdy

Qazirgi jastargha eng keregi – jalghan obraz emes, shynayy ómirding qúnyn týsinu. Adamnyng baghasy kiyiminde, kóliginde nemese әleumettik jelidegi suretinde emes. Naghyz jetistik – túraqty bilimde, adal enbekte jәne ruhany tepe-tendikte. Sәn quyp ómir sýrgen qogham erte me, kesh pe sharshaydy. Al sanaly tútynudy ýirengen qogham úzaq merzimde túraqty әri baqytty ómir sýredi. Sondyqtan ysyrapshyldyqqa qarsy mәdeniyet qalyptastyru – tek ekonomikalyq mәsele emes, búl – últtyng oilau jýiesine qatysty mәsele. Jastar «kórinu ýshin ómir sýruden» góri, maghynaly ómir sýrudi tandaghanda ghana qogham ózgeredi.

Abai.kz