Últaralyq tatulyq pen jana dәuir ýndestigi
Últaaralyq tatulyq degenimiz – búl әrbir ózin órkeniyeti elmin sanaytyn qoghamdaghy asa manyzdy qúndylyqtardyng biri bolyp tablady. Sondyqtan kópúltty elde týrli etnos ókilderi men san aluan mәdeniyetterding bir shanyraq astynda tatu-tәtti ómir sýrui — sol memleketrting basty baylyghy әri myzghymas tiregi tabylatnydyghyn ómirding ózi kórsetip otyr. Qay qoghamdy bolmasyn qashanda dostyq, qúrmet pen ózara senim әrqashan biriktirip, algha qaryshtay qadam basugha jeteleydi. Tek túraqtylyq saqtalghan jerde ghana qogham órkendep, memleketting bolashaghy jarqyn bolatynyn qazaq elining әrbir túrghyny óte jaqsy týsinedi.
Ár halyqtyng ózindik biregey tarihy, tili, salt-dәstýri men mәdeny múrasy bar. Búl ózgeshelikter qazaq elining túrghyndaryn bóletin kedergi emes, kerisinshe, ómirimizdi bayytatyn, san qyrly etetin asa qadirli asyl qazyna bolyp tablady. Ózge mәdeniyetke qúrmetpen qarau arqyly biz ózimizding de ruhany әlemimizdi asqaqtata hәm bayyta týsemiz.
Últaralyq kelisim — tek beybit qatar ómir sýru ghana emes, búl qiyndyqta demeu, quanyshta ortaq bolu, әdildik pen meyirimdilikke úmtyludyng kýndelikti ómir saltyna enui. Múnyng bәri qarapayym ghana ózara syilastyqtan, jaqynyndy týsinuge degen shynayy niyetten bastau alady. Sondyqtan da últtar dostyghy — qazaq elining bolashaghynyng berik dingegi bolyp sanalady.
Konstitusiyalyq reforma: Azamattyq qogham belsendiligi
Janalanghan Konstitusiyamyzda el birligi men últaralyq kelisim qoghamnyng búljymas baghdary retinde bekitilip berildi. Búl arada basty da, eng negizgi ekpin — últyna, dinine qaramastan barlyq azamattardyng tendigi men qúqyqtaryn qorghaugha qoyylyp otyr. Búl rette azamattyq qogham instituttary men etnomәdeny birlestikterding memlekettik sayasatty qalyptastyrudaghy róli aitarlyqtay arta týstini ómir zandylyghy bolyp tablady.
Osy orayda ónirlerdegi Qazaqstan azamattarynyng basty múraty — halyqtyng iygiligine, otbasy men jastardy qoldaugha, jana júmys oryndaryn ashugha jәne zeynetkerlerding әl-auqatyn arttyrugha baghyttalghan sheshimderdi qoldau dep esepteuge zor negiz bar. Osyny negizige alghan qazaq biyligi jastarmen belsendi júmys istep, búqaralyq aghartu sharalaryn keninen úiymdastyrudy jaqsy jolgha qoya bildi. Mәdeniyet arqyl, onyng ishinde әn arqyly dostyqty dәripteu ózining keng órisin taba bildi.
Ata Zannyng jana jobasyn elimizdegi etnomәdeny birlestikter tolyq qoldaydy. Olardyng ortaq payymdauynsha, qazaqstandyqtardyng basty kýshi — birlikte. Agha buyn ókilderi últaaralyq tatulyqty qalyptastyryp, onyng keninen órken jany ýshin qoghamdyq ómirge belsene aralasyp jýrgen jayy bar. Jana Konstitusiya memleket damuynyng zandylyq, jauapkershilik jәne adamgha degen shynayy qamqorlyq qaghidattaryna negizdeletinin dәleldeydi. Elimizdegi zeynetkerler ýshin olardyng el damuyna qosqan enbekterining elenui óte manyzdy. Tek birlesip, ýlkenning tәjiriybesi men jastyng energiyasyn toghystyra otyryp qana Otanymyzdyng túraqty damuyn qamtamasyz ete alamyz.
Jana buyn jәne jahandanu: Dәstýr men trend arasyndaghy tepe-tendik
Qazaqstan — 130-dan astam etnos pen ondaghan din ókilderi tatulyqta tirshilik keship jatqan biregey meken. Alayda, qazirgi geosayasy tәuekelder, ekonomikalyq qiyndyqtar men aqparattyq tasqyndar zamany qogham aldyna jana mindetter qoyyp otyr.
Jaqynda L.N. Gumiylev atyndaghy Euraziya últtyq uniyversiytetining ghalymdary auqymdy zertteu jýrgizip, qyzyqty qorytyndylar jasady. 2025 jyldyng aqpanynda jaryq kórgen «Qazaqstannyng kópúltty kenistigindegi student jastardyng qúndylyqty basymdyqtary» atty ghylymy enbek býgingi jastardyng dәstýr men jahandanudyng ortasynda, qos әlemde ómir sýrip jatqanyn kórsetti.
Sifrlyq dәuirding yqpaly: Býgingi studentterding oilau jýiesine internet, әleumettik jeliler (YouTube, Instagram) qatty әser etedi. Kóptegen jastar moralidyq baghdarlardy tek otbasy men mektepten ghana emes, virtualdy әlemnen alady. Múnda shekaralar joyylyp, últtyq aiyrmashylyqtar ekinshi oryngha shyghady, al adamnyng ózin qalay tanyta alatyndyghy manyzdy ról atqarady.
Dәstýrge adaldyq: Osyghan qaramastan, últtyq tәrbie men dәstýr jastardyng sanasynda berik saqtalghan. Zertteu nәtiyjesi kórsetkendey, studentterding kópshiligi otbasyn, ýlkenge qúrmetti, meyirimdilik pen ózara kómekti eng basty ómirlik qúndylyqtar dep sanaydy. Búl — aqparattyq tasqyn kezinde jastardyng adaspauyna kómektesetin «ishki temirqazyq» bolyp tabylady.
Pafossyz dostyq — zaman talaby
Qazirgi qazaqstandyq jastar óte tózimdi (tolerantty) jәne pragmatiyk. Olar ýshin adamnyng qay tilde sóileytini nemese qanday dindi ústanatyny manyzdy emes. Bastysy — onyng jauapkershiligi, adaldyghy men adamgershiligi. Jana buyn jahandyq dengeyde oilay otyryp, elimizding týrli mәdeniyetter men dinder ózara syilasatyn meken bolyp qala bergenin qalaydy.
Basqasha aitqanda, jana qazaqstandyq biregeylik qúrghaq úrandarmen emes, uniyversiytet qabyrghasyndaghy, әleumettik jelilerdegi shynayy aralasu arqyly qalyptasyp jatyr. Jastar últaralyq kelisimdi resmy bayandamalarsyz-aq ózderining kýndelikti ómir saltyna ainaldyrghan. Týrli mәdeniyetterding tabighy týrde astasyp jatuy — elimizding myzghymas túraqtylyghynyng basty qúpiyasy bolsa kerek.
Últaralyq kelisimning qazaqstandyq ýlgisi ózining tiyimdiligin dәleldedi, alayda, әsirese jastarmen jәne aqparattyq ortamen júmys isteude túraqty damudy talap etedi. Tәuelsizdik jyldary Qazaqstan túraqtylyqty saqtap, týrli etnostardyng ókilderi ózderin birtútas qoghamnyng bir bóligi retinde sezinetin jýie qúra aldy. Tәuelsizdik jyldarynda elde túraqtylyq saqtalyp, týrli etnostardyng ókilderi ózderin birtútas qoghamnyng bir bóligi retinde sezinetin jýie qalyptastyryldy.
Býginde biz Qazaqstan býkil әlemge etnosaralyq kelisimning biregey ýlgisin kórsetip otyrghanyn maqtan tútamyz. Respublikamyzda túratyn barlyq etnostardyng mәdeniyetin úshtastyratyn qazaqstandyq qoghamnyng ruhany baylyghy da bizding maqtanyshymyzdyng qan tamyry bolyp tabylady.
Abai.kz