ۇلتاارالىق تاتۋلىق دەگەنىمىز – بۇل ءاربىر ءوزىن وركەنيەتى ەلمىن سانايتىن قوعامداعى اسا ماڭىزدى قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابلادى. سوندىقتان كوپۇلتتى ەلدە ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى مەن سان الۋان مادەنيەتتەردىڭ ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋى — سول مەملەكەترتىڭ باستى بايلىعى ءارى مىزعىماس تىرەگى تابىلاتنىدىعىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. قاي قوعامدى بولماسىن قاشاندا دوستىق، قۇرمەت پەن ءوزارا سەنىم ارقاشان بىرىكتىرىپ، العا قارىشتاي قادام باسۋعا جەتەلەيدى. تەك تۇراقتىلىق ساقتالعان جەردە عانا قوعام وركەندەپ، مەملەكەتتىڭ بولاشاعى جارقىن بولاتىنىن قازاق ەلىنىڭ ءاربىر تۇرعىنى وتە جاقسى تۇسىنەدى.

ءار حالىقتىڭ وزىندىك بىرەگەي تاريحى، ءتىلى، سالت-ءداستۇرى مەن مادەني مۇراسى بار. بۇل وزگەشەلىكتەر قازاق ەلىنىڭ تۇرعىندارىن بولەتىن كەدەرگى ەمەس، كەرىسىنشە، ءومىرىمىزدى بايىتاتىن، سان قىرلى ەتەتىن اسا قادىرلى اسىل قازىنا بولىپ تابلادى. وزگە مادەنيەتكە قۇرمەتپەن قاراۋ ارقىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ دە رۋحاني الەمىمىزدى اسقاقتاتا ءھام بايىتا تۇسەمىز.

ۇلتارالىق كەلىسىم — تەك بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ عانا ەمەس، بۇل قيىندىقتا دەمەۋ، قۋانىشتا ورتاق بولۋ، ادىلدىك پەن مەيىرىمدىلىككە ۇمتىلۋدىڭ كۇندەلىكتى ءومىر سالتىنا ەنۋى. مۇنىڭ ءبارى قاراپايىم عانا ءوزارا سىيلاستىقتان، جاقىنىڭدى تۇسىنۋگە دەگەن شىنايى نيەتتەن باستاۋ الادى. سوندىقتان دا ۇلتتار دوستىعى — قازاق ەلىنىڭ بولاشاعىنىڭ بەرىك دىڭگەگى بولىپ سانالادى.

كونستيتۋتسيالىق رەفورما: ازاماتتىق قوعام بەلسەندىلىگى

جاڭالانعان كونستيتۋتسيامىزدا ەل بىرلىگى مەن ۇلتارالىق كەلىسىم قوعامنىڭ بۇلجىماس باعدارى رەتىندە بەكىتىلىپ بەرىلدى. بۇل ارادا باستى دا، ەڭ نەگىزگى ەكپىن — ۇلتىنا، دىنىنە قاراماستان بارلىق ازاماتتاردىڭ تەڭدىگى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋعا قويىلىپ وتىر. بۇل رەتتە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋداعى ءرولى ايتارلىقتاي ارتا ءتۇستىنى ءومىر زاڭدىلىعى بولىپ تابلادى.

وسى ورايدا وڭىرلەردەگى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ باستى مۇراتى — حالىقتىڭ يگىلىگىنە، وتباسى مەن جاستاردى قولداۋعا، جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جانە زەينەتكەرلەردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شەشىمدەردى قولداۋ دەپ ەسەپتەۋگە زور نەگىز بار. وسىنى نەگىزىگە العان قازاق بيلىگى جاستارمەن بەلسەندى جۇمىس ىستەپ، بۇقارالىق اعارتۋ شارالارىن كەڭىنەن ۇيىمداستىرۋدى جاقسى جولعا قويا ءبىلدى. مادەنيەت ارقىل، ونىڭ ىشىندە ءان ارقىلى دوستىقتى دارىپتەۋ ءوزىنىڭ كەڭ ءورىسىن تابا ءبىلدى.

اتا زاڭنىڭ جاڭا جوباسىن ەلىمىزدەگى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر تولىق قولدايدى. ولاردىڭ ورتاق پايىمداۋىنشا، قازاقستاندىقتاردىڭ باستى كۇشى — بىرلىكتە. اعا بۋىن وكىلدەرى ۇلتاارالىق تاتۋلىقتى قالىپتاستىرىپ،  ونىڭ كەڭىنەن وركەن جايۋى ءۇشىن قوعامدىق ومىرگە بەلسەنە ارالاسىپ جۇرگەن جايى بار. جاڭا  كونستيتۋتسيا مەملەكەت دامۋىنىڭ زاڭدىلىق، جاۋاپكەرشىلىك جانە ادامعا دەگەن شىنايى قامقورلىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلەتىنىن دالەلدەيدى. ەلىمىزدەگى زەينەتكەرلەر ءۇشىن ولاردىڭ ەل دامۋىنا قوسقان ەڭبەكتەرىنىڭ ەلەنۋى وتە ماڭىزدى. تەك بىرلەسىپ، ۇلكەننىڭ تاجىريبەسى مەن جاستىڭ ەنەرگياسىن توعىستىرا وتىرىپ قانا وتانىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتە الامىز.

جاڭا بۋىن جانە جاھاندانۋ: ءداستۇر مەن ترەند اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك

قازاقستان — 130-دان استام ەتنوس پەن ونداعان ءدىن وكىلدەرى تاتۋلىقتا تىرشىلىك كەشىپ جاتقان بىرەگەي مەكەن. الايدا، قازىرگى گەوساياسي تاۋەكەلدەر، ەكونوميكالىق قيىندىقتار مەن اقپاراتتىق تاسقىندار زامانى قوعام الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويىپ وتىر.

جاقىندا ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى اۋقىمدى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، قىزىقتى قورىتىندىلار جاسادى. 2025 جىلدىڭ اقپانىندا جارىق كورگەن «قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى كەڭىستىگىندەگى ستۋدەنت جاستاردىڭ قۇندىلىقتى باسىمدىقتارى» اتتى عىلىمي ەڭبەك بۇگىنگى جاستاردىڭ ءداستۇر مەن جاھاندانۋدىڭ ورتاسىندا، قوس الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن كورسەتتى.

تسيفرلىق ءداۋىردىڭ ىقپالى: بۇگىنگى ستۋدەنتتەردىڭ ويلاۋ جۇيەسىنە ينتەرنەت، الەۋمەتتىك جەلىلەر (YouTube, Instagram) قاتتى اسەر ەتەدى. كوپتەگەن جاستار مورالدىق باعدارلاردى تەك وتباسى مەن مەكتەپتەن عانا ەمەس، ۆيرتۋالدى الەمنەن الادى. مۇندا شەكارالار جويىلىپ، ۇلتتىق ايىرماشىلىقتار ەكىنشى ورىنعا شىعادى، ال ادامنىڭ ءوزىن قالاي تانىتا الاتىندىعى ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

داستۇرگە ادالدىق: وسىعان قاراماستان، ۇلتتىق تاربيە مەن ءداستۇر جاستاردىڭ ساناسىندا بەرىك ساقتالعان. زەرتتەۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي، ستۋدەنتتەردىڭ كوپشىلىگى وتباسىن، ۇلكەنگە قۇرمەتتى، مەيىرىمدىلىك پەن ءوزارا كومەكتى ەڭ باستى ومىرلىك قۇندىلىقتار دەپ سانايدى. بۇل — اقپاراتتىق تاسقىن كەزىندە جاستاردىڭ اداسپاۋىنا كومەكتەسەتىن «ىشكى تەمىرقازىق» بولىپ تابىلادى.

پافوسسىز دوستىق — زامان تالابى

قازىرگى قازاقستاندىق جاستار وتە ءتوزىمدى (تولەرانتتى) جانە پراگماتيك. ولار ءۇشىن ادامنىڭ قاي تىلدە سويلەيتىنى نەمەسە قانداي ءدىندى ۇستاناتىنى ماڭىزدى ەمەس. باستىسى — ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى، ادالدىعى مەن ادامگەرشىلىگى. جاڭا بۋىن جاھاندىق دەڭگەيدە ويلاي وتىرىپ، ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن دىندەر ءوزارا سىيلاساتىن مەكەن بولىپ قالا بەرگەنىن قالايدى.

باسقاشا ايتقاندا، جاڭا قازاقستاندىق بىرەگەيلىك قۇرعاق ۇراندارمەن ەمەس، ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنداعى، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى شىنايى ارالاسۋ ارقىلى قالىپتاسىپ جاتىر. جاستار ۇلتارالىق كەلىسىمدى رەسمي باياندامالارسىز-اق وزدەرىنىڭ كۇندەلىكتى ءومىر سالتىنا اينالدىرعان. ءتۇرلى مادەنيەتتەردىڭ تابيعي تۇردە استاسىپ جاتۋى — ەلىمىزدىڭ مىزعىماس تۇراقتىلىعىنىڭ باستى قۇپياسى بولسا كەرەك.

ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى، الايدا، اسىرەسە جاستارمەن جانە اقپاراتتىق ورتامەن جۇمىس ىستەۋدە تۇراقتى دامۋدى تالاپ ەتەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستان تۇراقتىلىقتى ساقتاپ، ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ وكىلدەرى وزدەرىن ءبىرتۇتاس قوعامنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە سەزىنەتىن جۇيە قۇرا الدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلدە تۇراقتىلىق ساقتالىپ، ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ وكىلدەرى وزدەرىن ءبىرتۇتاس قوعامنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە سەزىنەتىن جۇيە قالىپتاستىرىلدى.

بۇگىندە ءبىز قازاقستان بۇكىل الەمگە ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىرعانىن ماقتان تۇتامىز. رەسپۋبليكامىزدا تۇراتىن بارلىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتىن ۇشتاستىراتىن قازاقستاندىق قوعامنىڭ رۋحاني بايلىعى دا ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىزدىڭ قان تامىرى بولىپ تابىلادى.

Abai.kz