Naqty kiristerding ósui Qazaqstan ekonomikasy túraqtylyghynyng jana belgisine ainaldy

Jarty jyldyng qorytyndysy boyynsha Qazaqstan ekonomikasy 4,1%-gha ósti, dinamika óndeu ónerkәsibi, kólik salasy, qúrylys esebinen qamtamasyz etildi.

Úzaq uaqyttan beri alghash ret qazaqstandyqtardyng naqty tabysy ong ósimge shyghyp, 0,1%-gha artty. Kórsetkish әzirge aitarlyqtay joghary bolmasa da, búl eldegi ekonomikalyq ósimning halyqtyng ómir sýru dengeyinde aitarlyqtay bayqala bastaytyndyghyn bildiretin manyzdy belgi boluy mýmkin.

Ekonomikalyq kórsetkishterdi bir aidyng qorytyndysy boyynsha baghalau siyrek kezdesedi. Manyzdysy – kórsetkishting túraqty ýrdis qalyptastyruy. Sondyqtan halyqtyng naqty tabysynyng 0,1%-gha ósui kórsetkishting ózinen góri, onyng neni anghartuy mýmkin ekenimen manyzdy. Ekonomikanyng túraqty ósuin qoldaugha basty nazar audarylghan kezennen keyin Qazaqstan kelesi kezenge – azamattardyng әl-auqatyn birtindep arttyrugha kóshe bastaydy.

Múnday ózgeris – zandy qúbylys. Álemdik tәjiriybede naqty tabystyng ósui ekonomikalyq damudyng sapasyn aiqyndaytyn negizgi kórsetkishterding biri sanalady, óitkeni ol bagha dinamikasyn eskere otyryp, halyqtyng satyp alu qabiletining qalay ózgergenin kórsetedi.

Songhy birneshe jylda Qazaqstan túraqty ekonomikalyq ósimdi kórsetip keledi.

2025 jyldyng qorytyndysy boyynsha Qazaqstan $306 mlrd qúraytyn jalpy ishki ónimimen Ortalyq Aziyadaghy eng iri ekonomika mәrtebesin saqtap qaldy. Býginde ónir ekonomikasynyng jartysynan astamy Qazaqstannyng ýlesine tiyesili. Búl elding Ortalyq Aziyanyng jetekshi ekonomikalyq ortalyghy retindegi rólin aiqyn dәleldeydi.

Qazaqstan ekonomikasynyng túraqty damyp kele jatqanyn Halyqaralyq valuta qorynyng (HVQ) sarapshylary Qazaqstangha saparynyng qorytyndysy boyynsha mausym aiynda-aq atap ótken bolatyn:

«2026 jyldyng basynda qyzmet kórsetu, kólik, qúrylys jәne óndeu ónerkәsibi salalaryndaghy kórsetkishter múnay óndiru kólemining tómendeuining ornyn toltyrugha mýmkindik berdi. HVQ missiyasynyng boljamyna sәikes, 2026 jyly ekonomikalyq ósim shamamen 4,6%-dy qúraydy. Búghan múnay baghasynyng ósui múnay óndiru kólemining túraqtanuynyn, ýy sharuashylyqtaryn nesiyeleu ósimining bayaulauynyng jәne budjettik shoghyrlandyrudyng jalghasuynyng әserin tenestirui yqpal etedi», – delingen habarlamada.

Osy rette el ekonomikasy ónirdegi eng әrtaraptandyrylghan ekonomika bolyp qala beredi. Ekonomikalyq ósimge tek óndirushi ónerkәsip qana emes, sonday-aq sauda, óndeu ónerkәsibi, qúrylys, kólik, logistika jәne qyzmet kórsetu salasy da eleuli ýles qosyp otyr. Dәl osynday qúrylym ekonomikanyng ornyqty bolyp qaluyna jәne úzaqmerzimdi ósim kózderin qalyptastyrugha mýmkindik beredi.

Taghy bir faktor – investisiyalyq belsendilik. 6 aidyng qorytyndysy boyynsha QR ekonomikasyna tartylghan jeke investisiyalar kólemi 21,4%-gha artty.

UNCTAD derekterine sәikes, Ortalyq Aziyadaghy jinaqtalghan tikeley sheteldik investisiyalardyng jalpy kólemining 68,6%-y Qazaqstannyng ýlesine tiyesili. Aqshalay mәnde búl – $151,3 mlrd, al 2025 jyldyng qorytyndysy boyynsha sheteldik investisiyalar kólemi $156,4 mlrd-qa deyin úlghaydy.

Býginde sheteldik sarapshylar Qazaqstannyng kóshbasshylyq róli Ortalyq Aziyamen ghana shektelmeytinin aituda

«El әlemdegi eng damyghan memleketterding qataryna qosylu jolynda nyq qarqynmen algha jyljyp keledi. Onyng ýstine Qazaqstan paydaly qazbalardyn, kómirsutekterding jәne basqa da tabighy resurstardyng mol, tipti orasan zor qoryna ie bola túra, energetikalyq resurstargha tәueldilikten arylyp, ekonomikanyng basqa da salalaryn damytugha úmtylyp otyr. Búl baghytta ol eleuli jetistikterge qol jetkizude.

Bank sektoryn, ekonomikanyng basqa da salalaryn, sonday-aq jasandy intellekt pen sifrlyq tehnologiyalardy damytugha erekshe kónil bólinude. Sondyqtan Qazaqstannyng iri halyqaralyq investorlar ýshin óte tartymdy baghytqa ainaluy tanghalarlyq emes. Osy túrghydan alghanda, ónir boyynsha tartylghan investisiyalar kólemindegi kóshbasshylyqty kórsetetin statistika zandy qúbylys.

Sonymen qatar múnda ózindik ong sikl qalyptasuda. Qazaqstan Ýkimeti el ekonomikasyn damytu jәne onyng sheteldik investorlar ýshin investisiyalyq tartymdylyghyn arttyru baghytynda jýieli týrde júmys jýrgizip keledi.

Qazaqstangha tartylghan investisiyalar qaytadan el ekonomikasyna baghyttalyp, onyng odan әri damuyna, halyqaralyq bedelining nyghangyna jәne memleketting әlemdik arenadaghy sayasy salmaghynyng artuyna yqpal etedi», — dep atap ótti sayasattanushy Nadir Shafiyev (Ázerbayjan).

Óz kezeginde, ekonomikanyng damuy jana investisiyalardy tartu ýshin odan da qolayly jaghdaylar qalyptastyrady.

«Búl ózindik túiyq shenber, búl sózding ong maghynasynda aitqanda, Qazaqstannyng damuyna ong әserin tiygizip otyr, búl Qazaqstan men qazaq halqynyng barlyq dostaryn quantady.

Búl túrghyda býginde jýzege asyrylyp jatqan barlyq bastamalar, sózsiz, tek kórshiles memleketter ýshin ghana emes, postkenestik kenistiktegi kóptegen elder ýshin de ong ýlgi bolyp tabylady. Olar Qazaqstannyng óz ekonomikasyn damytu, onyng túraqtylyghy men bәsekege qabilettiligin arttyrudaghy tabysty tәjiriybesin paydalana alady», – dep esepteydi N. Shafiyev.

Is jýzinde Qazaqstan ónirdegi halyqaralyq kapital shoghyrlanuynyng basty ortalyghy bolyp qala beredi. Ekonomika ýshin búl jana óndiristerding iske qosyluyn, júmys istep túrghan kәsiporyndardyng kenenin, jana júmys oryndarynyng qúryluyn jәne ishki iskerlik belsendilikting artuyn bildiredi. Dәl osynday prosester uaqyt óte kele halyq tabysynyng ósuining negizine ainalady.

Ayta ketu kerek, JIÓ ósui men naqty tabystardyng artuy arasynda әrdayym belgili bir uaqyttyq kidiris bolady. Aldymen investisiyalar artady, óndiris keneyedi, enbek ónimdiligi ósedi, sodan keyin ghana búl prosester birtindep jalaqy men halyqtyng túrmys dengeyinen kórinis taba bastaydy.

Sondyqtan halyqtyng naqty tabystarynyng býgingi ong dinamikasy Qazaqstan ekonomikasynda birneshe jyldan beri jýrip jatqan prosesterding qisyndy jalghasy bolyp kórinedi.

Dәiekti memlekettik sayasat ta kәsipkerlikti damytugha, ónerkәsipti janghyrtugha, ekonomikany sifrlandyrugha jәne investisiyalar tartugha baghyttalghan qosymsha faktor bolyp otyr.

Býginde Qazaqstan Ortalyq Aziyanyng barlyq negizgi ekonomikalyq kórsetkishteri boyynsha derlik kóshbasshylyqty saqtap otyr.

Qazaqstan ekonomika kólemi, sheteldik investisiyalar, bank aktivteri jәne qarjy sektorynyng damu dengeyi boyynsha birinshi orynda túr. Dәl osy jerde ónirding halyqaralyq kapitalynyng negizgi bóligi, sonday-aq eng damyghan iskerlik infraqúrylym shoghyrlanghan.

Abai.kz