«Myna muzyka degen bәleden qútyluymyz kerek. Búl sharighatqa tipti say kelmeydi. Ekinshisi, úrghashylar men erkekter birge otyrugha bolmaydy, sharighatta».

Keshe, qúrmetti aghayyndar, mynau qazaqtyng dәstýrine qarsy shyqqandar, altysyna, qyrqyna, jetisine qarsy shyqqandar – olar uahabister, olar qazaqtyng jauy degen edi. Kóptegen kommentariyler jasap, meni dýmshe molda, anau-mynau dep, qysqasha aitqanda, bilmeydi dep jatyr eken. Qysqasha aitqanda, onyng ghylymy jaghy belgili ghoy. Uahabisterding qaydan shyqqany, sonyng Angliyada pәter shtaby bolghany, sonau ótken ghasyrlarda dayyndalghany, ol jaqynda jabylghany – bәrine belgili nәrse ghoy.

Mening aitayyn degenim – uahabizm býgin de bitti, Saudiyanyng ózinde de bitti, onyng bәrin jauyp tastaghan. Al endi bizding qazaqta bitpey túr. Óitkeni bizding qazaqta olar jasyryn ghana júmys istep jýr.

Al Mәshhýr Jýsip ne dedi: «Dini bardyng últy joq, saqaly bar, biraq múrty joq el týbine sol jeter». Sol biz aittyq. Erteng toyda shyghyp alyp, bir uahabisting múrty joq, saqaly bar, qazaqtyng býkil muzykasy anau-mynau, bәrine týgel joqqa shygharyp, solay jasalady. Kórdinizder me, mine, eger búlargha tyiym salmasa, memleket bolyp, el bolyp tyiym salmasa, solay bolady. Erteng sorlap qalamyz.

Mynau búrynghyda aitqan eken: «Ertengi kýni bir zaman keledi, dinderindi qoldarynnan alady, biraq dәstýrlerindi ala almaydy. Dәstýrli dindering dәstýrge ainalady» degendigi.

Sonda dinimizdi biz dәstýrge ainaldyryp jibergen ekenbiz. Qyrqy, jetisi islamda joq bolghanymen, bir dәstýr bar – Qúran baghyshtau negizi islamnyng ózinde bar. Sonda Sovet ýkimetining kezinde dәstýrdi osylay qoldarynan ala almaghan eken. Dindi alghanymen, keyin sol Sovet ýkimeti ketkennen keyin, birden sol dәstýr arqyly biz osylay islamgha qayta keldik.

Al dәstýr bolmasa, onda islamnyng da býginde boluy ekitalay edi. Músylman bolarsyn, biraq bir Amerikadaghy siyaqty bireu músylman bolghanday dýbәrә músylman bolasyn. Al dýbәrә músylmandyghyng kimge kerek? Sening ar jaghyndaghy ghasyrlar boyy, myng jyldar boyy kele jatqan dәstýrmen birge kele jatqan dining bolmaghannan keyin, praktikalyq dining bolmaghannan keyin, mine, sony keshe ózderiniz dәlelmen, kózben kórip otyrsyzdar. Aqyry ne bolyp jatqanyn: «Muzyka haram, dombyra haram» deydi. Al tartayyq dombyrany, әngimeng bar ma?

«Myna muzyka degen bәleden qútyluymyz kerek. Búl sharighatqa tipti say kelmeydi. Ekinshisi, úrghashylar men erkekter birge otyrugha bolmaydy, sharighatta».

Keshe, qúrmetti aghayyndar, mynau qazaqtyng dәstýrine qarsy shyqqandar, altysyna, qyrqyna, jetisine qarsy shyqqandar – olar uahabister, olar qazaqtyng jauy degen edi. Kóptegen kommentariyler jasap, meni dýmshe molda, anau-mynau dep, qysqasha aitqanda, bilmeydi dep jatyr eken. Qysqasha aitqanda, onyng ghylymy jaghy belgili ghoy. Uahabisterding qaydan shyqqany, sonyng Angliyada pәter shtaby bolghany, sonau ótken ghasyrlarda dayyndalghany, ol jaqynda jabylghany – bәrine belgili nәrse ghoy.

Mening aitayyn degenim – uahabizm býgin de bitti, Saudiyanyng ózinde de bitti, onyng bәrin jauyp tastaghan. Al endi bizding qazaqta bitpey túr. Óitkeni bizding qazaqta olar jasyryn ghana júmys istep jýr.

Al Mәshhýr Jýsip ne dedi: «Dini bardyng últy joq, saqaly bar, biraq múrty joq el týbine sol jeter». Sol biz aittyq. Erteng toyda shyghyp alyp, bir uahabisting múrty joq, saqaly bar, qazaqtyng býkil muzykasy anau-mynau, bәrine týgel joqqa shygharyp, solay jasalady. Kórdinizder me, mine, eger búlargha tyiym salmasa, memleket bolyp, el bolyp tyiym salmasa, solay bolady. Erteng sorlap qalamyz.

Mynau búrynghyda aitqan eken: «Ertengi kýni bir zaman keledi, dinderindi qoldarynnan alady, biraq dәstýrlerindi ala almaydy. Dәstýrli dindering dәstýrge ainalady» degendigi.

Sonda dinimizdi biz dәstýrge ainaldyryp jibergen ekenbiz. Qyrqy, jetisi islamda joq bolghanymen, bir dәstýr bar – Qúran baghyshtau negizi islamnyng ózinde bar. Sonda Sovet ýkimetining kezinde dәstýrdi osylay qoldarynan ala almaghan eken. Dindi alghanymen, keyin sol Sovet ýkimeti ketkennen keyin, birden sol dәstýr arqyly biz osylay islamgha qayta keldik.

Al dәstýr bolmasa, onda islamnyng da býginde boluy ekitalay edi. Músylman bolarsyn, biraq bir Amerikadaghy siyaqty bireu músylman bolghanday dýbәrә músylman bolasyn. Al dýbәrә músylmandyghyng kimge kerek? Sening ar jaghyndaghy ghasyrlar boyy, myng jyldar boyy kele jatqan dәstýrmen birge kele jatqan dining bolmaghannan keyin, praktikalyq dining bolmaghannan keyin, mine, sony keshe ózderiniz dәlelmen, kózben kórip otyrsyzdar. Aqyry ne bolyp jatqanyn: «Muzyka haram, dombyra haram» deydi. Al tartayyq dombyrany, әngimeng bar ma?

Múhitdin Isaúly,

Islamtanushy ghalym, QMDB Ghúlamalar kenesining mýshesi

Abai.kz