Preziydent Qasym-Jomart Toqaev biylghy «Tamyz konferensiyasynda» bilim beru salasynyng býgingi ahualy men aldaghy mindetterine toqtaldy. Memleket basshysy ústazdardyng mәrtebesi, kadr tapshylyghy, bilim sapasyndaghy ónirlik alshaqtyq, jasandy intellektini mektepke engizu jәne balalardy sifrlyq qauipten qorghau siyaqty birqatar ózekti mәselege nazar audardy.

Preziydent bilim salasynda «aty bar, zaty joq reformalargha» jol bermeu keregin aityp, kez kelgen ózgeris jan-jaqty saralanyp, tiyimdiligine kóz jetkizilgennen keyin ghana jýzege asyryluy tiyis ekenin atap ótti. Sonymen qatar elde әli de 5 mynnan astam múghalim jetispeytinin aityp, pedagog kadrlaryn dayarlau mәselesin qayta qaraudy tapsyrdy.

«Qazir bos, búrys sózding uaqyty emes, naqty, dúrys isting dәuiri», - degen Preziydent bilim salasyndaghy dauly pikirtalastardan góri naqty nәtiyjege baghyttalghan júmystyng manyzyn erekshe atap ótti.

Búdan bólek, Memleket basshysy jasandy intellektini orta bilimge jýieli engizu qajettigin aityp, múghalimderdi qaghazbastylyqtan aryltu, oqu baghdarlamalaryn zaman talabyna say janartu mәselelerin kóterdi. Al balalardy qorghau baghytynda әleumettik jelilerge qatysty jana talaptar engizu, sifrlyq kontentti sýzgiden ótkizu jәne balalardyng aqparattyq qauipsizdigin qamtamasyz etu qajettigin aitty.

«Tamyz konferensiyasynda» aitylghan búl mәseleler bilim salasynda qanday ózgerister men naqty nәtiyje berui mýmkin? Preziydent kótergen bastamalardy jýzege asyruda qanday tәuekelder bar?

Osy súraqtargha jauap alu ýshin «Tamyz konferensiyasynda» kóterilgen ózekti mәselelerge qatysty sarapshylardyng pikirin bildik.

JY bilim sapasyn arttyra ma?

Suret: Abai.kz.

Beknúr Kisikov, jazushy, sarapshy:

– JY bilim sapasyn arttyra ma? IYә, biraq JIY-di engizuding ózi avtomatty týrde bilim sapasyn arttyrmaydy. Negizgi mәsele – ony qanday maqsatta jәne qanday erejemen qoldanatynymyzda. Men JIY-ding mekteptegi ýsh ýlken paydasyn kórip otyrmyn.

Birinshisi – әr balagha jeke qarau. Bir synypta 25–30 oqushynyng qabileti әrtýrli. Múghalimning әr balagha jeke tapsyrma dayyndaugha uaqyty jetpeydi. JY oqushynyng dengeyine qaray tapsyrmany kýrdelendirip nemese jenildetip, qosymsha týsindiru bere alady.

Ekinshisi – múghalimning uaqytyn ýnemdeu. Sabaq josparyn dayyndau, tapsyrmalardyng birneshe núsqasyn әzirleu, test qúrastyru siyaqty júmystardyng bir bóligin JY atqara alady. Sonda múghalimning negizgi uaqyty qújat toltyrugha emes, oqushymen júmysqa júmsalady. Búl Preziydentting de aitqan oiymen ýndesedi: múghalimdi artyq qaghaz júmysynan bosatu kerek.

Ýshinshisi – auyl men qala arasyndaghy alshaqtyqty azaytu mýmkindigi. Búl óte manyzdy. Preziydent auyl mektebinen shyqqan olimpiada jýldegerlerining sany aitarlyqtay óskenin atap ótti, biraq aiyrmashylyq әli de bar ekenin aitty. Eger auyldaghy oqushy sapaly sifrlyq resurstargha, JY negizindegi jeke oqytugha jәne myqty múghalimning qoldauyna qol jetkizse, búl bilim tensizdigin azaytudyng bir jolyna ainaluy mýmkin.

Biraq tәuekelderi de óte ýlken.

Eng basty qauip – balanyng oilau qabiletin JIY-ge tapsyryp qoIYy. Eger oqushy әr esseni, esepti, ýy tapsyrmasyn JIY-ge jazdyrsa, onyng baghasy joghary bolghanymen, naqty bilimi tómendeui mýmkin. Sondyqtan, mektepte «JY qoldanugha bola ma, bolmay ma?» degen qarapayym súraq emes, «JIY-di qalay dúrys qoldanu kerek?» degen mәdeniyet qalyptasuy tiyis.

Mysaly, oqushygha dayyn jauapty JIY-den alugha emes, JIY-men pikirtalas jasaugha, onyng qatelerin tabugha, birneshe derekkózdi salystyrugha, óz oiyn qorghaugha tapsyrma bergen dúrys. Sonda JY oqushynyng ornyna oilamaydy, kerisinshe oqushyny oilanugha mәjbýrleydi.

Taghy bir manyzdy mәsele bar – akademiyalyq adaldyq pen balalardyng jeke derekterin qorghau. Beker emes: Qazaqstannyng 2026–2029 jyldargha arnalghan JY josparynda dәl osy mәseleler jeke qarastyrylghan. Onda bilim kontentin jasau, baghalau, múghalimning qúzyreti jәne oqushynyng derekterin qorghau boyynsha talaptar bar.

Sondyqtan mening formulam mynaday: JY + myqty múghalim = bilim sapasynyng ósui. JY múghalimning ornyna = ýlken tәuekel.

Preziydentting ózi de múny aitqan: JY múghalimdi almastyratyn qúral emes, ony qoldaytyn qúral bolu kerek. Eng qyzyghy, «JY mektepke kire me, kirmey me?» degen súraq artta qaldy. Qazaqstanda búl baghytta naqty memlekettik sayasat bastaldy. Al Preziydent «Tamyz konferensiyasynda» jana oqu jyly qarsanynda tiyisti sharalardyng tolyq oryndalmaghanyn da syngha aldy.

Endigi basty mәsele – tehnikany satyp alu emes, JIY-men júmys istey alatyn múghalim men oqushyny qalyptastyru. Odan da manyzdysy – balanyng JIY-den jauap aluy emes, sol jauapqa kýmәn keltirip, ózi tekserip, óz oiyn qalyptastyra aluy. Meninshe, mekteptegi sifrlyq sauattylyqtyng eng joghary dengeyi dәl osy boluy kerek.

Bilim salasy - memleket ýshin asa manyzdy sala!

Suret: Abai.kz.

Núrbolat Nyshanbay, sayasattanushy:

– Keshe Preziydentting «Tamyz konferensiyasyna» qatysyp, bilim salasyna erekshe kónil bólgenin bәrimiz kórdik. Osyghan deyin ózimiz «Tamyz kenesi» dep atap jýrgen jiynnyng Preziydent dengeyinde ótui búl salanyng memleket ýshin qanshalyqty manyzdy ekenin kórsetedi.

Mening oiymsha, Preziydentting bilim salasyna múnday nazar audaruynyng birneshe sebebi bar. Songhy jyldary elimizdegi oqushylardyng halyqaralyq dengeyde ýlken jetistikterge jetip jýrgenin kórip otyrmyz. Sonymen qatar, Preziydentting songhy jyldardaghy reformalarynyng ishinde sifrlandyru men jasandy intellekt tehnologiyalaryn damytu baghyty erekshe oryn alady. Astanamyzdyng da sifrlyq jәne qarjy salalarynda osy tehnologiyalardy belsendi engizip jatqanyn kórip otyrmyz.

Maghan erekshe әser etken әri ózekti dep oilaytyn mәsele – orta bilim beru salasyna jasandy intellektini engizu. Osy jyldyng basynda ministrlik tarapynan jasandy intellekt baghyty boyynsha arnayy bastamalar kóterilip, búl tehnologiyany bilim beru jýiesine engizu mәselesi jariyalandy.

Biraq múnda bir manyzdy mәsele bar. Jasandy intellektini qysqa merzimdi trend nemese hayp retinde emes, bilim beru jýiesinde jýieli qúral retinde engizuimiz kerek. Ol oqushy men múghalimning arasyndaghy baylanysty kýsheytip, bilim alu men bilim beruding tiyimdiligin arttyratyn qúralgha ainaluy qajet. Osy túrghydan alghanda, orta bilim beru salasynda qolgha alynyp jatqan reformalar – úzaq joldyng alghashqy qadamdary dep oilaymyn.

Áriyne, búl prosesting tәuekelderi de bar. Sebebi múnday auqymdy reformalar elimizde ýlken kólemde engizilip jatyr. Kóp jaghdayda reformalar jogharydan tómen qaray jýzege asady. Sondyqtan eng manyzdy mәsele – ministrlik úsynyp otyrghan baghdarlamalar men tehnologiyalargha oqushylar men múghalimderding qanshalyqty dayyn ekeni jәne olardyng búl prosesti qanshalyqty qabylday alatyny.

Jeke menshik mektepter, respublikalyq dengeydegi bilim beru úiymdary nemese innovasiyalyq liyseyler tehnologiyalyq túrghydan múnday ózgeristerge tez beyimdelui mýmkin. Biraq búl mýmkindikter Qazaqstannyng týkpir-týkpirindegi, sonyng ishinde auyldaghy qarapayym orta mektepterge de birdey jetui kerek. Sondyqtan, tehnologiyalyq dayyndyq eki tarapta da qatar jýrui qajet.

Qazaqstanda qazir shamamen 250 myngha juyq múghalim jәne 3 millionnan astam oqushy bar. Búl – óte ýlken auditoriya. Býgin mektepte sapaly bilim alyp, jana tehnologiyalarmen júmys isteuge ýirengen oqushylar erteng joghary oqu oryndaryna kelgen kezde osy daghdylaryn tolyq paydalana alady.

Sondyqtan, Preziydent kótergen mәselelerding ishinde bilim berudi sifrlandyru jәne oghan jasandy intellektini engizu – memlekettik әri qoghamdyq túrghydan óte manyzdy qadam dep oilaymyn.

Núrgeldi Ábdighaniyúly

Abai.kz