Sóz basy

Ár ólkening el jadynda saqtalghan óz túlghalary bar. Solardyng biri – 1912 jyly “Resey әuletining qúrmetti azamaty” ataghyn alghan, 1913 jyly Romanovtar dinastiyasynyng 300 jyldyq mereytoyyna qatysushy, halyq arasynda «Jarty patsha» atanghan Samyrat Almatúly. Onyng el ishindegi bedeli, qoghamdaghy orny men ómir joly – óz dәuirining tynysyn tanytatyn qúndy tariyh. Búl maqalada Samyrat Almatúlynyng túlghasy men el tarihy jolyndaghy ornyna toqtalatyn bolamyz. Qolymyzdaghy Oraz Sarbasovtyng 2004 jyly Almaty baspahanasynan jaryq kórgen «Talmay shapqan tarlan» enbegimen, 2001 jyly Aqtóbe qalasyndaghy «Otandastar-Poligrafiya» baspahanasynan jaryq kórgen «Aqtóbe enseklopediyasy», H.Qarsaqovtyng 2022 jyly Qaraghandy qalasyndaghy «TengrilTD» baspahanasynan jaryq kórgen «Shómekey Qaraqorym Beket atalyghy(Shejire bayany)» enbekterindegi mәlemetterdi, oghan qosa Rahymjan Ótemisting 2024 jyly 9 tamyzda Aqtóbe gazetinde jaryq kórgen «Alashqa aty mәlim Almat sardar» maqalasyn salystyryp Almatúly Samyrattyng ómir jolyna bagha beremiz.

«Áleuetti әuletting bekzadasy»

Almatúly Samúrat(shyn esimi - Shahmúrat) – 1845 jyly qazirgi Yrghyz audanynyng aumaghynda dýniyege kelgen. Kishi Jýzding Shómekeyinen taraghan Bozghúlynan shyghady da, onyng ishinde Keldibaydyng Beket atalyghyna jatady. Beket 4 nekeli bolghan. Sonyng ekinshi Shobdar esimdi әielinen taraghan úrpaqtary týgeldey derligi «Shobdar» atalyp ketken. Shejire boyynsha taratsaq: Bozghúl-Keldibay-Seyin(Jelder)-Beket-Shobdar-Qalaq-Álibek-Kiyikbay-Tobabergen-Almat-Samúrat(Shahmúrat). Babasy Kishi Jýzding hany Ábilqayyr túsynda ómir sýrgen Kiyikbay batyr 1717-1718 jyldary tuyp, 1795-1796 jyldar shamasynda dýnie salghan. Qazaq jerine, әsirese Kishi jýz aimaghyna qalmaqtarmen qatar, Hiua, Qoqan handyqtary kóz sýzip, eldi әlsin-әlsin dýrbelenge týsirgen shaqta qol bastap, jaudyng betin qaytarghan batyr, sol úrystarda birneshe ret auyr jaralanghan. Úlaghaty mol jazushy Ábish Kekilbaevtyng «Ýrker» romanynda Kiyikbay Ábilqayyr hannyng senimdi batyrlarynyng biri, oghan qoldau kórsetken yqpaldy túlgha retinde suretteledi. Kiyikbaydyng úly Tobabergen de (1766-1840 jj.) óz aimaghynyng bedeldi, el sózin ústaghan azamattarynyng biri bolghan deydi shejire tariyh. Ol Reseyding «Gýberli» degen jerinde (qazirgi Orsk qalasynyng many) jaugershilik shayqasta 76 jasynda qaza tapqan, sýiegin bir jyl amanatqa qoyyp, kelesi jyly Yrghyzdan 25 shaqyrym jerdegi Maytóbege әkelip jerleydi(qaranyz:Rahymjan Ó. Alashqa aty mәlim Almat sardar...//9.08.2024. aqtobegazeti). Ákesi patsha zamanynda ómir sýrgen Almat Tobabergenúly (1804–1895) sardar atanyp, by bolghan(Áyteke by aud.ens. 88-bet, Aqtóbe ens. 265-bet.). Almattyng Samyrat(1845-1922), Tóremúrat(1848-1933), Maqmúrat, Qosmúrat, Pirmaqan(1865-1933)  atty úldary bolghan. Samúrat әkesining aqylynyng arqasynda el biyligine erte aralasqan. Almat Tobabergenúly úlyn 1865 jyldan (bir derekterde 1861 jyl dep kórsetilgen) bastap qyzmetke tartqan. Almattyng úrpaqtary jeke-jeke auyl bolyp túrghan desedi. Almattyng alghash qolgha alghan әleumettik sharalarynyng biri jerge iyelikti saqtau maqsatynda balalarymen qosa el-júrtyn otyryqshylyqqa tәrbiyeleu bolady. Yrghyzdyng Qaraqoghasyn qystap, qazirgi Áyteke by audany, Jabasaq auyldyq okrugindegi Aqqúmdy jaz jaylauy qylghan. Soghan baylanysty jergilikti halyq «Samúrattyng Aqqúmy» atap ketken. Otyryqshylyqqa baylanysty josparyn iske asyrudy kózdep, ózi bas bolyp, 1840 jyldary  osy kýngi Yrghyz audanynyng Shómishkól, Qaraqogha, Saryózek degen qopaly, suly jerlerinen 12 bólmeli, nemeresi Ábdisalamgha 7 bólmeli, Ábdirazaqqa 8 bólmeli qalalyq ýlgi-jobasymen qanyltyr tóbeli ýiler salghyzady. Jer kólemin qarpu ýshin Yrghyz ózenimen joghary órlep, osy kýngi Áyteke by audanyna qarasty Aqqúm degen jerden 1848 jyly Samyratqa arnap qaraghaydan qúrastyrylghan 12 bólmeli ýy salghan. Kenes zamanynyng belsendileri qiratqansha ómir sýrgen búl ýiding kórkemdiligin kórgender әli kýnge deyin tamsana aitady. El auzynda «Samúrattyng Kók ýii» bolyp qaldy. Ákesi HIH ghasyrdyng ekinshi orta sheginde balasyna arghy atasy Tarhan bolghan shaqshaq Jәnibekting úrpaghy Músanyng qyzy Mәmishany aittyrghan (qaranyz:Sarbasov O. Talmay shapqan tarlan. 14-bet). Keyin HIH ghasyrdyng ayaq jaghynda arghynnyng Qorghanbek. Dәurenbek degen baylardyng Aqsha esimdi qaryndasyna qúda týsip, ýilenedi(qaranyz:Qarsaqov H. Shómekey Qaraqorym Beket atalyghy(Shejire bayany). 73-bet). Samyrattyng Ábdisatqar, Ábdighappar degen ballary bolypty. Ábdisatqardy HH ghasyrdyng 30- jyldary baylardyng mal-mýlkin  tәrkilep, ózing  belgisiz jaqqa jer audarypty. Nemeresi Múhammed-Qanafiya 13 jasynda әkesinen erte jetim qalghan. Ákesi ketip bara jatyp «Oqy balam, oqy» dey beripti. Sodan әkesining inisi Ábighappar qorqyp Tashketke qashady. Sosyn Qanafiya eseygende Úly Otan soghysyna qatysyp, odan jaralanyp oralady. 1945-1967 jyldary Qyzylorda oblysy, Janaqorghan audanynda mal dәriger bolyp enbek etken. 1967 jyly zeynetkerlikke shyqqansha Jabasaq kensharynda fermada mal dәriger bolghan. 2002 jyly Aqqúmda qaza tapqan. Úrpaqtary Áyteke by audanynyng Temirbek Jýrgenov, Jabasaq, Aqqúm auyldarynda túrady(qaranyz:Qúdaybergenov B. Jerúiyghym jer jannaty - Jabasaq. 18-bet).

Túlghanyng qyzmeti men «Jarty patsha» atanuy

Samyrat Almatúly jastayynan әkesining qasynda el biyleu isine jetildi. Joghary da atalghanday 1865 jyldan (bir derekterde 1861 jyl dep kórsetilgen)  bastap balasyn el basqaru júmysyna tartty. «Árbir perzent әkesinen oza tuuy kerek» degen halyq naqylynday Samúrat әkesinen de joghary dәrejege jetip, Resey patsha ýkimetining senimine layyq bolyp, el-júrttynyng mol yqylasy men qoshemetine ie boldy. 1864-68 jyldary №54, №31-shi distansiyalar bastyghy, 1868-1869 jyldary Qojakól, Kenjeghara bolystarynyng basqarushysy bolyp jýrip, Yrghyz uezi bastyghynyng kishi kómekshisi, uezd bii syndy t.b. qyzmetterdi 1911 jylgha deyin atqarghan. 1889 jyly 25 qyrkýiekte Torghay oblysynyng әskery gubernatorynyng №29-shy búiryghymen Yrghyz uezining Mirovoy sotynda qúrmetti bitimshi sudiyasy qyzmetin atqarghan. 1901-1903 jyldary Torghay oblysy basqarmasynyng qarauynda júmys isteydi. 1903 jyly 17 mamyrda Torghay selolyq sharuashylyq qoghamy mәjilisining qaulysymen sol qogham kenesining mýshesi bolyp saylanady. 1906 jyly Reseyding I Memlekettik Dumasyna, 1912 jyly «Reseyding imperator úlyqtarynyng qúrmetti azamaty» jogharghy ataghy berildi. Sonday-aq, ol patsha әuletine qatysty týrli saltanatty jiyndargha – (taq múragerining ýilenu toyy, 1913 jyly ótken Romanovtardyng Resey taghyna otyrghanyna 300 jyldyq mereytoyyna) qatysty delegasiya qúramynda birneshe ret Peterburgke baryp qaytqan. 1905 jyly Orynborda ótken qazaq qúryltayyna qatysyp, sóz sóilegen. El isine kelgende, ol әke jolyn jalghastyryp, júrtty otyryqshylyqqa, eginshilikke baulugha erekshe den qoyghan. Seyilhan Orazymbetovtyng maqalasynda bylay delingen:«Samúrat ta әke ósiyetining negizimen otyryqshylyqty maqsat etip, eginshilikti damyta týsken. Kóktemde útymdy tústardan bóget saldyryp, shabyndyqqa su shygharudyng tehnologiyasyn iygere bastaydy. Egin sharuashylyghy ónimi, jaylymdaghy shóp týsimi Samúrat balalarynyng jәne tútastay auylynyng túrmysy men әl-auqatyn jedel kóteredi». Osy enbekteri elenip, Almatúly Samúratqa, Resey ýkimeti tarapynan patshanyng qylyshymen, Stanislav kýmis medalimen, Anna kýmis medalimen, Stanislav altyn medalimen  jәne t.b. kóptegen syilyqtarmen marapattalghan. Osyghan baylanysty halyq «Jarty patsha» atap ketken (qaranyz:Aqtóbe enseklopediyasy. 2001j. 267-bet.).

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

«Beygeden kelgen tarlan at...»

Zamanynda Samyrattyng qystauyndaghy, jaylauyndaghy(Aqqúm) ýilerining sәn-saltanaty, ózining kisiligi, sóileu mәneri, tipti jýris túrysyna deyin Orynbor, Torghay, Aqtóbe, Qyzylordaghy qazaqtargha anyz bolyp taraghan desedi. Ólketanushy Moldiyar Serikbayúlynyng «Ana tili» gazetine shyqqan jer ataularyna qatysty zertteulerine kóz jigirtsek: Samúrat Almatúlynyng «...jaz jaylauy «Tory at bidaylyghy» degen jer kórinedi... Samúrattyng әigili jýirik tory aty bolghan. Auyldyng janyndaghy shaghyn kól tabangha bidaylyq ósedi eken. Sony shalghymen shaptyryp qysy-jazy tek osy atyna bergizgen. Búl at 25 jasqa kelgenshe bәigening aldyn bermegen kórinedi».

Ghasyrlar boyy sozylghan soghystar, jaugershilik kezenderden keyin, sol tústa halqymyz órkeniyet kóshinen kenjelep artta qalyp qoyghan bolatyn. Samúrat syndy azamattar osy olqylyqty týzetudin, qazaqty basqalarmen tezirek tenestiruding qamyn oilaghan bolar. Jәne osy maqsatqa jetudi jeke basynan, óz әuletinen bastap qolgha alyp, jalpaq júrtqa taratsam dep niyettengen bolar.

Qaytkende:

«Almattan tughany belgili,

Mynau túrghan Samúrat.

Álim-Shómen ishinde,

Bәigeden kelgen tarlan at» - dep, Qúrmanaly aqyn jyrlaghanday, el-júrttyng yqylas-niyetine qaraghanda, Samúrat sәn-saltanat asyryp, ataq qughan jan emes, osynday ýlken múratty kóksegen jan bolsa kerek.

Qaytadan Tory atqa oralayyq.

Búl at Yrghyz, Torghay, Qarabútaq, Aral, Qazaly ónirinde birinshi bolyp, bәigening aldyn bermegen kórinedi. Aqqúmnan 20-25 shaqyrym jerde «Tory at bidaylyghy» - degen jer bar. Kólemi shamamen 2-3 gektar jerge bidaylyq shyghady eken. Búl jerge basqa mal týsirmey, osy bidaylyqty shauyp, qysy-jazy tek Tory atqa beredi eken.

HIH ghasyrdyng ayaq jaghynda Samúrat arghynnyng Qorghanbek, Dәurenbek degen baylardyng Aqsha esimdi qaryndasyna qúda týsip ýilenedi. Sonda arghyndar aghayyndy jigitterge «qyzdyng qalyng malyna eshtene alma, Samúrattyng Tory atyn súra» deydi. Amalsyzdan Samúrat qinala-qinala Tory atyn beredi. Arghyndar jaghy riza bolyp, Tory atty baptap Qostanay jaghyndaghy bәigelerge qosqanymen at bәige aldynda kelmepti. Sodan arghyndarda kýmәn payda bolyp, sol sóz Samúrattyng qúlaghyna jetken eken. Arada biraz uaqyt ótip, Torghayda ýlken as berilip, sol asqa Samúratta qatysyp, qaynaghalarynan Tory atty súrap alyp, baptap, bәigege qosqanda Tory at bәigeden birinshi bolyp kelgen eken. Búny kórgen qaynaghalary: «at shappaydy bap shabady, bap shappaydy baq shabady», degen dúrys eken, Samúrat Tory at sening baghyna bitken mal eken, endigi jerde bәigege ózing qos, - dep atty qaytaryp beripti. Samúrattyng «Sarybauyr» degen aty da bolghan eken. Eki sәigýlikti bәigege alma kezek qosyp otyrypty. Bir serkesh ruynyng jigiti Qazaly jaqta aiypty bolyp, Oral jaqqa barghanymen bayúly arasyna syimay Samúratqa kelip panalapty. Sol kisi Samúratqa riza bolyp osy atyn syilaghan eken. Samúrat osy «Sarybauyrgha» minip, ózi Aqqúmda túrsada Jabasaqtaghy ózi saldyrghan meshitte әr júmada tang namazyn oqidy eken. Sonda eki el arasy 50 shaqyrym qashyqta bolghan eken (qaranyz:Qarsaqov H. Shómekey Qaraqorym Beket atalyghy(Shejire bayany). 71-72-73-better).

«Samúrat meshiti»

«Samúrat meshitin» – 1902 jyly qyr basyna Almatúly Samúrat(Shahmúrat) saldyrghan. Aqtóbe oblysy, Áyteke by audany, Jabasaq auylynan ontýstik-shyghysqa qaray 192 metr jerde ornalasqan. Qúrylys kýidirilgen qyzyl kirpishten qalanghan. Kirpishti jergilikti jerde dayyndaghan. Sosyn aua-rayyna tózimdi bolu ýshin kirpishke kerekti saz balshyqty iyilep jatqanda jylqynyng qyly men qymyzyn qosqan. Meshitting kólemi 13,5h21,6 metr, tórt búryshty. Tóbesi qyzyl qanyltyrmen jabylghan. 6 bólmeli, kóp terezeli bolghan. Jogharghy 4 qataryna kirpish órnektelip qalanghan. Ishi tegis saqtalyp, key bólmelerde suretter salynghan. Meshitting alghashqy imamy Búqar medresesin bitirgen, Jaghalbayly ruynan shyqqan Múqantay aqyn. Alghashqy balalardy meshitte oqytqan qadirmendi molda. Keyinen búl meshitte Dosym, Kenjeghúl, Almaghanbet jәne basqa da moldalar júmys istegen. Revolusiyadan keyin Kenes ýkimeti kezinde meshitti dýken men balalar ýiine ainaldyrghan (qaranyz:Áyteke by audandyq ens. 250-bet, Qúdaybergenov B. – Jerúiyghym jer jannaty – Jabasaghym...//2013. «Samyrat meshiti» 47-bet).

Zertteluine qysqasha toqtalyp ótsek. 1998 jyly QazKSR GhA Sh.Sh. Uәlihanov atyndaghy Tariyh, arheologiya jәne etnografiya institutynyng Serik Ájighaly avtorlyghyndaghy «Kóshpendiler arhiytekturasy» kitabynda Samyrat meshiti suretimen, ishki shemalaryn tolyq kórsetken. Jalpy Samúrattyng tapsyrmasymen halyq arasynan shyqqan ataqty Jygha degen sheber kisi salghan boluy da mýmkin. Naqty aqparat joq. Biraq Samúrattyng tapsyrmasymen biraz nysandardy(Almat tamy, Qarajan jәne t.b.) osy kisi salghan.

1992 jyldyn  26-shy kókeginde mynanday jaghday bolypty. Ózbekstandyq emshi Ábdimәlik Talipov degen emshi Jabasaq auylyna kelipti. Auyldyng kenes tóraghasy J.Shoqparov pen sol kezdegi kontorda júmys jasaytyn auyl azamattary baryp jaghdayyn bilip túrghan. Barghanda aitatyny:“adam az keledi... maghan, aqsha kóp týsui kerek” degen sóz eken. Taghy birde “qasiyetti meshit bar jer eken, ainalysy las sony tazartu, jóndeu kerek”, - depti. Sol kezde Jabasaq auyldyq kenesining tóraghasy J.Shoqparov: «Aynalasyn  tazartu dúrys. Biraq biz biyl jana meshit salamyz», - degen. «Sonymen 10 mamyr kýni saghat 3-te seansqa barsam 70-ke juyq adam jinalghan. Al Talipov joq. Sosyn shamalydan keyin kómekshisi Hasan kelip:“Talipov syrqattanyp qaldy, erteng kelinder”-dep halyqty taratyp jiberdi. Kónilin súrayyn degen oimen qonaq ýige barghanda, emshi divanda jatyr. Auyrghang adamgha úqsamaydy. Ol bir kezde: “Qazir meshitti jóndeymin”-dedi. Auyl aqsaqaldarynyng aituynsha bayyrghy zamanda Almat әuleti Jabasaqtaghy Samyrat meshitining ornyna altyn-kýmis, baghaly zattaryn kómgen eken. Búl emshi halyqty paydalanyp sol zattardy Nauay oblysyndaghy Almat úrpaqtarynan bilip kelgen bolsa kerek. Týs qayta audan әkimi men orynbasary A.Ermaghanbetov, diyrektordyng orynbasary A.Birmanov, J.Shoqparov ýsheui barghanda meshitti qazyp jatyr eken. “Búl jerde qúran bar, sony alamyn”-dedi. 12 mamyrda Aqqúm orta mektebining diyrektory Baynyazov pen shofer A.Jolamanov barsa meshitti saz balshyqqa ainaldyryp, ishin adam kórgisiz etip býldirgen. Kirmek bolghan adamdardy esikten qughan. Aqyr ayaghynda Jabasaq auyldyq kenesi men audan basshylyghy Á.Talipovty auyldan eriksiz quyp shyghugha mәjbýr bolghan. Ol ózine qarsylyq kórsetken qyzmetkerlerge júdyryq júmsaghan. Eger naghyz emshi bolsa qasiyetti oryndy qorlamay, adamdargha qol kótermeytin edi»(qaranyz: Shoqparov J. - Emshining hikayasy...//1992.06.27; «Janalyq jarshysy»).

Osy jogharyda aitylghan oqighalardan bólek tek Jabasaqtyqtargha ghana mәlim jәittar kóp. 1920-1930 jyldary bolghan tarihy oqighalar meshitke әser etti. Al 1991 jyly 26 sәuirindegi oqigha meshitting ishki jaghdayyn nasharlatyp jiberdi. Qazirgi uaqytta meshit apatty jaghdayda. Almat Samyrattardyng Aqtóbe qalasynda túratyn úrpaghy Roman Rahiyúlynyng aituynsha jospar boyynsha 2024 jyly qayta qalpyna keltirilui kerek eken. Biraq elimizdegi alapat su tasqyn oqighasyna baylanysty keyinge qaldyrylghan.

«Áke ósiyetin oryndaghan asyl perzent»

HIH ghasyrdyng ayaghynda shamamen 1886-88 jyldary  salynghan sәulet óneri. Aqtóbe oblysy, Yrghyz audanynyng ontýstik-shyghysynda 22 km jerde ornalasqan. Tamdy salu ýshin Samyrat halyq arasynan shyqqan jaghalbayly ruynan shyqqan Jyghagha qolqa salghan. Kólemi 12,70h12,10 metr, 7 bólmeli. Komplekstik jobasy men arhiytekuralyq sheshimi jaghynan óte siyrek kezdesetin qúrylys. Kesenening soltýstik-batys, soltýstik-shyghys, ontýstik-shyghys jaqtaryndaghy bólmelerin dóngelendire shyghynqy qalaumen órgen. Soltýstik batys qabyrghalarynyng ong jaq búryshyndaghy kiretin esik ontýstik qabyrghany boylay aralyq bólmeden ótip, ortalyq dóngelek zalgha aparatyn dónestep jabylghan dәlizben jalghasqan. Osy dóngelek zaldan mýrdege arnalghan 5 bólmege arqaly oiyqtar ótedi. Synalay qalap, qosarlay shygharghan arqalar óte әdemi  kórinedi. Qúrylys Almat Tobabergenúlynyng otbasylyq memorialy retinde jobalanghan(qaranyz:Aqtóbe enseklopediyasy, 2001j. 266-267 bet., S.Ájighaliyev ÚE 1- tom, 277-bet.).

Ózine jәne bes úlyna arnalghan alty bólmede saghana bar. Kesene shiyki kirpishten irgetasssyz túrghyzylyp, eki jaghynan kýidirilgen kirpishten qaptalghan. Ontýstik-batys betinen ony ýshke bólip, әsemdep qalau arqyly qúrylysqa airyqsha saltanattylyq berilgeni bayqalady. Osynday saltanat kesenedegi dóngelek bólmede angharylady. Almat tamynyng kýrdeli kompozisiyasy mәiitti jerleuding óte kóne ghúryptarynan habar beredi. Múnda búrynghy mәiitting bir bólmening bir búryshyna yghystyrady da oryna jana mәiitti qoyady. Kesenede Almat Tobabergenúlynyng kózi tirisinde óz tapsyrysymen, ósiyetimen túrghyzylghan. Osynda әkesi jәne jastay qaytys bolghan birneshe balasy jerlengen. Basyna qúlyptastar qoyylghan qorym bar. Qúrylysty saldyrghan balasy Samúrat tam salynyp bitkennen keyin maqtanghysy kelip әkesin eritip kelip:

• Áke, tam qalay eken? – dep súraghanda, әkesi Almat:
• Sendey balasy bar men qandaymyn! – degen eken.

Sóz sony

Birde Qara Basyqaragha kóship kele jatyp Aqqúmdaghy Samúrattyng jaylauy Bylqyldaqqa ayaldapty. Bylqyldaq jylqynyng túyaghy jartylay ghana batyp túratyn kók maysa jer eken. Temirbek kele jatyr degen habar keledi. Auyl bolyp aldynan shyqsa 3 adam eken. Bireui – Tel Jamanmúrynov, ekinshisi – ataqty bolishevik N.Podvoyskiy eken. Sonda Qaranyng oqymysty balasy әkesine aqyl aitypty: «Samyrat jaylauyna beker qondynyz. Endi aghayyn arasyna jik týsetin boldy. Zaman ózgeredi. Baylyqty jek kóretin ýkimet ornaydy. Sauyn siyr men miner jylqydan basqasynyng keregi joq. Jalshy ústaytyn zaman emes» - deydi. Ol kezde balanyng әkesine aqyl aituy úghymgha syimaydy. Qara shart ketip: «Seni adam bolsyng dep oqytsam, maghan aqyl aitasyn. Meniki jusa ketpeytin baylyq. Qúday bergen baylyqty kim kóringenge taratsam, qadirin bile me! Shekiyseng ózing shekie ber», - degen eken.

Aytqymyz kelgeni Samúrattyng jaylauy Aqqúmnyng Qaraqay boyy, Knyazi(Aqqúmnan 10 km jerde, 1896 jyly Samar general gubernatory, knyazi Nikolay Konstantinov Samúrat osy jerde kýtip alghan), Bylqyldaq, jәne t.b. osy siyaqty kóptegen jerlerdi jaylaghan. Al Qara Basyqara qopasy, Ashylysay, Kóksay, Jantay degen jerlerdi jaylaghan. Samyrat pen Qara Bylqyldaq pen Mysty(Jabasaq auylynyng qazirgi ornalasqan orny) siyaqty kóptegen jerlerge talasyp, ekeuining arasynda jer dauy bolyp túrghan. Jabasaq auylyndaghy meshitte sol mәselelerge baylanysty salynghan boluy kerek. Keyinen Samúrat Syr boyyna qonys audaryp, 1922 jyly qaytar shaghynda aghayyndaryna: «Qaragha sәlem ait. Jeri de, eli de ózine qaldy» - depti(qaranyz:Qúdaybergenúy B. QARA...// 12.09. 2013. zhanalyq-zharshysy.kz). 1922 jyly Qyzylorda oblysy, Qazaly audany, Aqsuat-Kentýbekte qaytys boldy.

Asqar Rahymjanúly, tarihshy

Abai.kz