Qazaqstan Halyq Kenesi - Qazaqstan Respublikasy halqynyng mýddelerin bildiretin eng joghary konstitusiyalyq kenesshi organ. Ol 2026 jyly iri konstitusiyalyq reforma ayasynda qúryldy, Qazaqstan halqy Assambleyasy men Últtyq Qúryltaydyng ornyna jәne olardyng funksiyalaryn biriktirdi.

Negizgi mindetteri men funksiyalary

Últtyq dialog: Ishki sayasat mәseleleri boyynsha qogham men memleket arasyndaghy ýzdiksiz ózara әrekettesudi úiymdastyru.

Birlikti nyghaytu: Qoghamdyq kelisimdi, yntymaqtastyqty saqtau jәne últtyq qúndylyqtardy nasihattau.

Zang shygharu bastamasy: QR Qúryltayyna zang jobalaryn engizu turaly sheshim qabyldau jәne respublikalyq referendum ótkizu boyynsha bastamalar úsynu qúqyghy.

Júmys prinsipteri men qúramy

Mәrtebesi: Onyng eng joghary konstitusiyalyq mәrtebesi bar (onyng qyzmeti Konstitusiyamen jәne 2026 jyldyng 1 shildesinde kýshine engen arnayy konstitusiyalyq zanmen retteledi).

Qúramy: Onyng qúramynda ýsh teng ​​kvota (әrqaysysy 42 mýshe) negizinde qúrylghan 126 mýshe bar: etnomәdeny birlestikterden; mәslihattardan (aymaqtyq ókildi organdardan); azamattyq jәne memlekettik sektordan.

Qúrylymy: Oghan Sessiya (jogharghy basqaru organy), Tóralqa (Prezidium) jәne Hatshylyq kiredi. QR Preziydenti organdy basqarady jәne onyng mýshelerin bekitedi.

Qazaqstan Últtyq Assambleyasy Qazaqstan Respublikasy halqynyng mýddelerin bildiretin eng joghary konstitusiyalyq kenesshi organgha ainalady. Onyng qyzmeti Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasyna, Konstitusiyalyq zangha, Qazaqstan Últtyq Assambleyasynyng Reglamentine, basqa da normativtik qúqyqtyq aktilerge jәne Qazaqstan Respublikasynyng halyqaralyq sharttaryna negizdeledi.

Qazaq Últtyq Assambleyasynyng maqsaty - memlekettik sayasatty qalyptastyru men iske asyrugha konsulitativtik qatysu arqyly Qazaqstan halqynyng mýddelerin memlekettik basqaruda bildirudi qamtamasyz etu. Negizgi maqsattary - ishki sayasattyng negizgi baghyttary boyynsha últtyq dialogty úiymdastyru, qoghamdyq kelisimdi, últtyq birlikti jәne yntymaqtastyqty nyghaytu, sonday-aq Qazaqstan Respublikasynyng negizgi qaghidattary men últtyq qúndylyqtardy nasihattau.

Qazaqstan Últtyq Assambleyasy ishki sayasattyng negizgi baghyttary boyynsha úsynystar men úsynymdar әzirleuge, Qazaqstan Respublikasy Qúryltayyna zang jobalaryn engizuge, últtyq referendum ótkizuge bastamashylyq jasaugha, qoghamdyq forumdardy, konsulitasiyalardy, tyndaulardy, seminarlardy jәne konferensiyalardy úiymdastyrugha, aqparattyq-týsindiru júmystaryna qatysugha, Qazaqstan Respublikasynyng zannamasyna qayshy kelmeytin nysandarda qoghamdyq baqylaudy jýzege asyrugha, sonday-aq Qazaqstan Respublikasy Preziydentining tapsyrmasy boyynsha Álemdik jәne dәstýrli dinder kóshbasshylarynyng sezin jәne basqa da gumanitarlyq forumdardy úiymdastyrugha jәne ótkizuge qúqyly.

QR Preziydenti Qazaqstan Últtyq Assambleyasynyng qúramyn bekitedi, Hatshylyqty qúrady jәne onyng basshysyn taghayyndaydy. Preziydentting sessiyalargha qatysugha jәne Qazaq Últtyq Assambleyasynyng qyzmetine, sonday-aq ishki jәne syrtqy sayasat mәselelerine qatysty úsynystar men bastamalar engizuge qúqyghy bar.

Qazaqstan Últtyq Assambleyasynyng tóraghasy tórt jyldyq merzimge jasyryn dauys beru arqyly saylanady. Bir adam búl lauazymdy eki retten artyq atqara almaydy. Tóraghanyng orynbasarlary rotasiya qaghidaty boyynsha Qazaqstan Últtyq Assambleyasy mýshelerining arasynan eki jyldyq merzimge taghayyndalady.

QR Últtyq Assambleyasynyng qúramy azamattyq qogham men jergilikti ózin-ózi basqaru instituttarynyng úsynystaryn eskere otyryp, Qazaqstan Respublikasynyng azamattarynan túrady: etnomәdeny birlestikterden, qoghamdyq birlestikterden jәne basqa da kommersiyalyq emes úiymdardan, sonday-aq astananyn, oblystardyng jәne respublikalyq manyzy bar qalalardyng mәslihattary men qoghamdyq kenesterinen 42 ókil.

Mýshelerding ókilettik merzimi tórt jyl. QR Últtyq Assambleyasy zang jobalaryn Qazaqstan Respublikasynyng Qúryltayyna úsynu arqyly zang shygharu bastamasy qúqyghyn jýzege asyrady, sonday-aq respublikalyq referendum ótkizudi úsynu qúqyghyna iye. Ózara is-qimyl Qazaqstan Respublikasynyng Qúryltayymen, memlekettik organdarmen, qoghamdyq birlestiktermen, basqa da kommersiyalyq emes úiymdarmen jәne Qazaqstan Respublikasynyng azamattarymen jýzege asyrylady.

Aymaqtyq dengeyde Qazaq Últtyq Assambleyasynyng qyzmeti jergilikti qoghamdyq kenester arqyly qoldau tabatyn bolady. Qazaq Últtyq Assambleyasynyng qyzmetin qarjylandyru respublikalyq budjetten jýzege asyrylady.

Kenes mýsheleri jalaqysyz júmys isteydi. Ol jana organnyng hatshylyghy memlekettik menshikte bolatynyn jәne budjetten qarjylandyrylatynyn, shtat sany 10 adamnan aspaytynyn naqtylady.

Halyq kenesining mýsheleri erikti negizde júmys isteydi; eshkim jalaqy almaydy. Halyq kenesine kandidattardy qogham ókilderi úsynady, biraq tizimdi týpkilikti bekitu preziydentte qalady. Úiymnyng diyrektory Qazaqstan azamaty boluy, qoghammen júmys isteu tәjiriybesi boluy jәne aitarlyqtay qoghamdyq-sayasy bedelge ie boluy kerek ekenin atap ótu kerek.

Kerimsal Júbatqanov,

S. Seyfullin atyndaghy Qazaq agrotehnikalyq ghylymiy-zertteu uniyversiytetining dosenti, tarih ghylymdarynyng kandidaty

Abai.kz