Agrosektordy erte qarjylandyru: «Keng dala 2» baghdarlamasynyng ekonomikalyq astary men búrynghy reformalardyng sabaghy

1 qazannan bastap 2027 jyldyng mausymyna arnalghan «Keng dala 2» baghdarlamasy boyynsha ótinim qabyldaudyng bastaluy — otandyq agroónerkәsip keshenin (AÓK) qarjylandyrudaghy manyzdy institusionaldyq búrylys bolyp tabylady.

Auyl sharuashylyghyn qoldau tetigining búrynghy jýieden negizgi aiyrmashylyghy, onyng qúrylymdyq kemshilikteri jәne 5%-dyq jenildetilgen nesiyelendiruding ekonomikalyq tiyimdiligi tómendegidey ózekti faktorlar arqyly ashylady.

Búghan deyingi agrarlyq baghdarlamalardyng nәtiyjeleri men kemshilikteri

Songhy onjyldyqta atqarylghan «Agrobiznes-2020», «AÓK damytudyng memlekettik baghdarlamasy» jәne alghashqy «Keng dala» siyaqty bastamalar agrosektorgha belgili bir serpin bergenimen, birqatar jýieli kemshilikterdi aiqyndap berdi:

«Songhy sәtte» qarjylandyru mәselesi: Búryn nesie resurstary negizinen aqpan-nauryz nemese sәuir ailarynda beriletin. Búl diqandardy nauqan qarsanynda janar-jagharmaydy, túqym men tynaytqyshty joghary naryqtyq baghamen jedel satyp alugha mәjbýrlep, ónimning ózindik qúnyn qymbattatty.

Subsidiyalau jýiesining tiyimsizdigi men sybaylas jemqorlyq tәuekelderi: Tikeley subsidiyalau mehanizmi kóbine naqty óndiris kólemine emes, egis alqaptarynyng kólemine baylanysty boldy. Búl jalghan eseptilikke jәne qarjynyng maqsatsyz júmsaluyna әkelip soqty.

Kepil sayasatynyng qatandyghy: Shaghyn jәne orta fermerler auyldaghy jyljymaytyn mýlikting naryqtyq ótimdiligi tómen bolghandyqtan, kommersiyalyq bankter men institusionaldyq investorlardan nesie ala almady.

Tómen ónimdilik pen eksporttyq diyversifikasiyanyng azdyghy: Qyruar memlekettik qoldaugha qaramastan, gektar ónimdiligi kórshiles eldermen salystyrghanda tómen dengeyde qalyp otyrdy.

Erte qarjylandyru tetigining ekonomikalyq artyqshylyghy

2024 jyldan bastap engizilgen 1 qazannan bastalatyn erte qarjylandyru jýiesi fermerlerge mynanday ekonomikalyq payda әkeledi:

Nesie alu & Arzandatylghan resurstardy aldyn ala satyp alu [Qarasha–Jeltoqsan]

Tehnikany jóndeu & Dayyndyq júmystary [Qantar–Aqpan]

Sapaly túqymmen Egistik júmysyn tolyq bastau [Sәuir–Mamyr]

Mausymdyq inflyasiyadan qorghanu: Kýzde nesie alghan sharua tynaytqyshtar men diyzeli otynyn mausymaralyq tómen baghamen satyp alady.

Operasiyalyq sikldi josparlau: Túqym qoryn sapaly súryptaugha jәne tehnikalyq parkti aldyn ala tolyq jóndeuden ótkizuge uaqyt pen qarajat jetkilikti bolady.

«Damu» qorynyng kepildigi (85%): Kepildik mýlki jetispeytin fermerler ýshin «Damu» qorynyng kepildik beru mehanizmi engizilui nesiyege qoljetimdilikti edәuir arttyrdy.

Týiin jәne bolashaq ekonomikalyq tәuekelder

«Keng dala 2» baghdarlamasy boyynsha bólinetin qarjy kólemining artuy (2022 jylghy 140 mlrd tengeden 2025 jyly 500 mlrd tengeden astam dengeyge ósui) memleketting agrosektorgha degen senimin kórsetedi. Jyldyq 5%-dyq stavka agrarlyq sektordyng rentabelidiligin ústap túrugha mýmkindik beredi.

Degenmen, makroekonomikalyq túrghydan myna tәuekelderdi eskeru qajet:

Tikeley arzandatylghan nesiyening inflyasiyalyq qysymy: Jýieli baqylau bolmasa, jenildetilgen resurs subsidiyalanatyn tauarlar baghasynyng jasandy ósuine әkelui mýmkin.

Ónimdi óndeu mәselesi: Tek shiykizat óndirisin qarjylandyrumen shektelmey, qayta óndeu (astyqty tereng óndeu, et-sýt klasterleri) óndirisimen integrasiyalaudy kýsheytu qajet.

Qazan aiynda bastalatyn 2027 jylghy egis mausymyn qarjylandyru nauqany — auyl sharuashylyghyn dotasiyalyq modeliden ekonomikalyq túrghydan ózin-ózi aqtaytyn, naryqtyq әri aldyn ala josparlanatyn óndiristik jýiege kóshiruding manyzdy kadamy bolyp sanalady.

Abai.kz