Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Respublika kýnine arnalghan saltanatty jiynda sóz sóiledi...

Memleket basshysy: «Úlyq merekemiz – Respublika kýni barshanyzgha qútty bolsyn!

Búl – býkil halqymyz ýshin mәn-maghynasy erekshe jәne qasterli meyram! 25 qazanda aqjoltay qújat – Qazaqstannyng Egemendigi turaly deklarasiya qabyldandy.

Dәl sol kýni últ jylnamasynyng jana kezeni bastaldy. Kóp úzamay óz aldyna derbes el atandyq. Tarihy әdildik ornap, qasiyetti qazaq jerine Tәuelsizdikting altyn qazyghy qaghyldy. Sondyqtan búl kýndi Úly daladaghy memlekettilik dәstýri qayta janghyrghan kýn dep aitsaq, artyq emes. Biyl biz últtyq merekeni el Tәuelsizdigining 35 jyldyghy  qarsanynda atap ótip jatyrmyz. Qazaqstan osy memleket tarihynyng mereyli mejesine qarqyndy damyp kele jatqan, әlem qauymdastyghynyng qúrmetine ie bolghan el retinde jetip otyr.

Halqymyz egemendik jyldarynda kóptegen belesti abyroymen enserdi. Últtyq bolmysymyzdyng myzghymas nyshandary – memlekettik rәmizderimiz bekitildi. Kók Tuymyz Birikken Últtar Úiymynyng tórinde jelbiredi.

Últtyq qarjy jýiesi qúryldy. Memlekettik shekaramyz shegendeldi. Qasiyetti Saryarqanyng tórinde, búrynghy eski qalanyng ornynda býkil dýnie jýzin tanghaldyrghan, әlem moyyndaghan jana elordamyz – Astananyng irgesi qalandy. Biz birligimizdi bekemdep, jer jýzine beybitshilik besigi retinde tanyldyq», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Biz bәrimiz birtútas qogham bolyp Ádiletti Qazaqstandy qúru isin qolgha aldyq. Ádilettilik qaghidattaryn halqymyz arasynda dәriptep jatyrmyz. Shyn mәninde, әdilettilik eng joghary ruhany qúndylyq desek dúrys bolady. Jana partiyagha «Ádilet» atauyn berdik.

Biz tarihy ýrdisterge әdiletti kózben qarap, әdil bagha beruimiz kerek. Sondyqtan Egemen Qazaqstannyng negizin qalaugha, onyng óte kýrdeli ekonomikalyq jaghdayda damuyna, elimizding kóptegen tarihy jetistikke qol jetkizuine zor ýles qosqan Túnghysh Preziydent Núrsúltan Ábishúly Nazarbaevtyng esimi eshqashan úmytylmaydy dep oilaymyn. Sebebi, búl – әdilettilikke say keletin mәsele», - dedi.

Memleket basshysy: «Qazaqta «Yntymaq – myzghymas qorghan» degen sóz bar. Biz – bolashaqqa ýlken ýmitpen, zor senimmen qaraytyn últpyz. Shyn mәninde, biz tatulyq pen túraqtylyqtyng arqasynda san týrli synaqtan sýrinbey óttik.

El iygiligin eselep, órkeniyetimizding órisin keneyttik. Birtútas últ retinde týbegeyli ózgeristerdi tabysty jýzege asyrdyq. Eng bastysy, halqymyzgha ainymas baghdar bolatyn qasterli qújat – Konstitusiyamyzdy birtútas el bolyp qabyldadyq. Túghyrgha qonghan Konstitusiya kópúltty júrtymyzdyng jana Jarghysyna ainaldy. Konstitusiyanyng әr qaghidaty, әr tarmaghy el mýddesine qyzmet etuge baghyttalghan. Elimizding egemendigi, jerimizding tútastyghy, azamattardyng zandy qúqyqtary men bostandyqtary Konstitusiyamyzgha sәikes basty qúndylyqtar dep tanyldy.

Zang men tәrtipti qamtamasyz etu, jalpyúlttyq birlikti bekemdeu myzghymas qaghidat retinde bekitildi. Bilim men ghylymdy, innovasiyany, joghary tehnologiyalardy damytu memleketting strategiyalyq mindeti dep kórsetildi. Konstitusiyada Qazaqstannyng ótkeni men býgini, sonday-aq bolashaqtaghy beynesi aiqyndaldy», - dedi.

Preziydent: «El Konstitusiyasy týbegeyli ózgeristerding jana kezenine jol ashty. Sonyng nәtiyjesinde memlekettik biylik jýiesi tolyghymen janghyrdy. Bir palataly Qúryltay payda boldy. Osylaysha, biz «Kýshti Preziydent – yqpaldy Parlament, yaghny Qúryltay – esep beretin Ýkimet» tújyrymdamasyn naqty iske asyrdyq. Viyse-Preziydent instituty qúryldy. Qauipsizdik Kenesining qúrylymyna qajetti ózgerister engizildi. Elimizding joghary konsulitativtik mekemesi – Qazaqstan Halyq Kenesi óz júmysyn bastady. Elimiz dýnie jýzinde eriktiler, yaghny volonterler qozghalysyna konstitusiyalyq mәrtebe bergen sanauly memleketting biri atandy.

Barshanyzgha belgili, qazirgi dýnie jýzinde, osynday kýrdeli, túraqsyz, boljamsyz, búlynghyr zamanda biylik jýiesinde múnday auqymdy ózgeris mýlde joq. Búl – memleketimiz ýshin algha qaray ýlken sayasy qadam», - dedi.

Memleket basshysy: «Qoghamnyng barlyq salasyn qamtyghan reformalar elimizding damuyna tyng serpin berdi. 2019 jyldan beri ekonomikamyz 30 payyzgha juyq ósti. Jan basyna shaqqanda ishki jalpy ónim kólemi 15 myng dollardan asty. «Últtyq qor – balalargha» jobasy ayasynda 7 million balanyng esepshotyna 2,5 milliard dollar qarjy audaryldy. Byltyr 20 millionnan astam sharshy metr túrghyn ýy salyndy. Búl – búryn-sondy bolmaghan kórsetkish. Azamattardyng ortasha ómir sýru úzaqtyghy 76 jasqa jaqyndady. Dýniyejýzilik bankting mәlimetine sәikes, Qazaqstan búl kórsetkish boyynsha bizding aimaqta kósh bastap túr.

Biz últtyq ekonomikanyng әleuetin kýsheytuge basymdyq berip, basa nazar audaryp otyrmyz. Álemdegi eng yqpaldy elderding qataryna qosylyp, 34-orynda túrmyz. Elimizding jalpy ishki ónim kólemi 350 milliard dollargha jetip kele jatyr. Búl – Tәuelsiz Memleketter Dostastyghy shenberindegi ekinshi oryn degen sóz.

Shaghyn jәne orta biznesting jalpy ishki ónimdegi ýlesi aitarlyqtay artty, yaghny 40 payyzgha jetti. Kәsipkerlerimiz otandyq tauar óndirisin úlghaytyp, jana iskerlik mәdeniyeti qalyptasuda. Býginde osy salada elimizdegi enbekke jaramdy azamattardyng jartysyna juyghy júmys istep jýr», - dedi.

Preziydent: «Sonday-aq biz ozyq tehnologiyagha negizdelgen óndiristi damytugha jol ashtyq. Songhy bes jyldyng ishinde óndeu ónerkәsibindegi eksport kólemi 45 payyzdan asty. Osylaysha, Qazaqstan industriyasy damudyng jana sapalyq dengeyine kóterilip jatyr. Keyingi jyldary temirjol salasyn damytuda sony serpilis jasadyq. Relister men shpaldardan bastap vagondar men elektrovozdargha deyingi qajettining bәrin ózimiz óndire bastadyq.

Avtokólik shygharu isi de qarqyn aldy. Jyl sayyn konveyerden 150 mynnan asa jenil jәne jýk kóligi shyghady. Ekonomikadaghy barlyq strategiyalyq salagha qan jýgirdi dep aitugha bolady. Elimizding órkendeuine auqymdy sheteldik investisiya septigin tiygizip otyr. Songhy jeti jyldyng ishinde tartylghan qarajat kólemi 155 milliard dollargha jetti. Týrli elderge baryp, joghary dengeydegi halyqaralyq is-sharalargha qatysu Qazaqstannyng sayasy bedelin nyghaytyp qana qoymay, zor paydasyn da tiygizude. Jyl basynan beri jalpy somasy 60 milliard dollar bolatyn 355 kommersiyalyq kelisimge qol qoyyldy. Osynyng ózi kóp nәrseni anghartady. Elimiz Euraziyanyng jetekshi kólik-logistika haby retinde pozisiyasyn nyghayta týsti. Áuejaylar, vokzaldar, kópirler, teniz ailaqtary salynyp, jóndeuden ótti. Shekara manyndaghy infraqúrylym janghyrtyluda. Búl manyzdy júmys ary qaray jalghasady», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Jeti jyl ishinde on myndaghan shaqyrym avtokólik joly men temirjoldar salynyp, jóndeldi. Europa men Aziyanyng arasyn jalghap túrghan kólik, energetika jәne sifrlyq toraptar Qazaqstan arqyly ótip jatyr.

Qazaqstan orta derjava retinde әlemdik tәrtipting nyghangyna eleuli qosyp kele jatqan, damyghan, túraqty әri zayyrly memleket bolyp tanyldy. Syndarly jәne jauapty syrtqy sayasattyng arqasynda elimizding әlemdik abyroy-bedeli artuda. Qazaqstan tólqújatynyng mәrtebesi joghary. Elimizding azamattary men biznes ókilderi ýshin barlyq elding esigi ashyq.

Sonymen qatar Qazaqstan dýnie jýzinde bolyp jatqan týbegeyli sifrlyq ózgeristerge belsene qatysuda.Elordamyzda Alem.ai halyqaralyq jasandy intellekt ortalyghy men zamanauy Astana Hub tehnoparki júmys isteydi. IT qyzmetterding eksporty 1 milliard dollardan asty. Eki superkompiuter iske qosyldy. Onyng iygiligin otandyq kompaniyalar men ghalymdar kórip jatyr. Jaqynda asa quatty taghy bir superkompiuter paydalanugha beriledi. Janadan salynyp jatqan data ortalyqtar klasteri – Derekterdi óndeu ortalyghynyng alqaby sifrlyq ekonomikanyng berik negizin qalaydy. Biz Digital Qazaqstan jalpyúlttyq strategiyasyn jýzege asyrudy qolgha aldyq, jasandy intellekt tehnologiyasy qoghamnyng barlyq salasyna engiziledi. Múnyng bәri – sifrlyq, basqasha aitqanda, halqymyzdyng iygiligine qyzmet etetin órkendegen memleket qúrugha baghyttalghan qadam», - dedi.

Memleket basshysy: «Songhy jeti jylda әleumettik salany damytugha 88 trillion tenge qarjy bólindi. Múny halyqtyng әl-auqatyn jaqsartu ýshin salynghan investisiya dep qabyldaghan jón. Qazir barlyq aimaqta, әsirese, auyldyq jerler men shalghay eldi mekenderde medisinalyq qyzmetting sapasy artyp kele jatyr. 2019 jyldan beri elimiz boyynsha 1259 densaulyq saqtau mekemesi salyndy.

Konstitusiyamyzda aqysyz medisinalyq kómekting kepildi kólemi turaly aiqyn jazyldy. Elimizding azamattary medisinalyq qyzmetting 1 mynnan astam týrin aqysyz alugha qúqyly. Búl, týptep kelgende, biregey әleumettik kómek desek, artyq bolmas. Sonymen qatar elimizding әrbir mektebinde barlyq bastauysh synyp oqushylary jәne әleumettik jaghynan osal toptaghy balalar, yaghni, bir million jeti jýz mynnan astam oqushy aqysyz ystyq tamaq aluda. Elimizde neshe týrli әleumettik jenildikter bar, tipti, olardyng keybiri jymqyru negizinde berilip jatyr. Sondyqtan qazir Ýkimet búl mәseleni jan-jaqty zerttep, osy júmyspen ainalysuda», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Taghy bir manyzdy mindet – bilim beru salasyn jan-jaqty damytu. Búl, eng aldymen, jas úrpaqtyng jarqyn bolashaghy ýshin qajet. Osy uaqyt aralyghynda elimiz boyynsha 1483 balabaqsha ashyldy. 1342 zamanauy mektep boy kóterdi. Keyingi jeti jyl ishinde jastardyng joghary bilim aluy ýshin jalpy qúny 1,5 trillion tenge bolatyn 655 mynnan astam oqu granty bólindi. Búl sharalar jas buynnyng qalaghan kәsipti mengeruine, qabiletin úshtauyna mýmkindik beredi.

«Egemen elding ensesi – biyik» degen sóz bar. Biz qasiyetti Tәuelsizdigimizding arqasynda týrli salada tolayym tabysqa jetip kelemiz. Sondyqtan beybit kýnning qadirin bilip, memlekettigimizdi kýsheyte týsu ýshin tabandy enbek etuimiz kerek. Men býgin elimizding birqatar jetistigine toqtalyp óttim.

Biraq qazirgidey qúbylmaly әri bәsekege toly zamanda bey-jay, beyqam otyrugha mýldem bolmaydy. Áli kóp júmys isteuimiz qajet, kemshilikter men olqylyqtar bar ekenin moyyndaymyz, olardy joy jәne týzetu ýshin Ýkimet pen deputattar jәne barlyq memlekettik qyzmetshiler kýsh saluy kerek. Memleketimizding aldynda túrghan naqty mindetter men josparlar jóninde kelesi aptada Qazaqstan halqyna Joldauymda tolyghyraq aitamyn», - dedi.

Memleket basshysy: «Ózderiniz bilesizder, qazir әlem asa joghary qarqynmen ózgerude. Órkeniyet kóshinen qalyp qoymau ýshin zaman talabyna say әreket etu údayy manyzdy. Adam kapitalyn damytu – elimizding konstitusiyalyq mindeti. Biz sanaly, jauapkershiligi mol, oiy úshqyr, bәsekege qabiletti, otanshyl jәne adal azamattardy tәrbiyeleuimiz kerek. Búl – elimizding ósip-órkendeuining kepili. Otanshyldyq, enbekqorlyq, jasampazdyq, ózara syilastyq, janashyrlyq qúndylyqtaryn keng auqymda dәriptep, qoghamymyzda janarghan etika qalyptastyruymyz qajet.

Halyqaralyq ahualdy, sonyng ishinde damyghan elderde bolyp jatqan songhy oqighalardy kórip-bilip otyrsyzdar. Rasynda Zang men Tәrtip saqtalmasa, tatulyq pen yntymaq bolmasa, eshqanday damu, qysqasy, tórt qúbylamyz týgel bolmaytyny aidan anyq. Biz auyzbirshiligimizdi saqtap, ortaq mýdde jolynda birtútas qogham bolyp enbek etsek, kez kelgen belesti baghyndyramyz, barlyq maqsat-múratymyzgha jetemiz. Men búghan kәmil senemin», - dedi.

Preziydent: «Respublika kýni – kýlli halqymyzdyng basyn qosatyn, jalpyúlttyq sipaty bar biregey mereke. Egemendik pen Tәuelsizdik – bәrinen qymbat qazynamyz, eng asyl qúndylyghymyz!

Sondyqtan memlekettigimizdi kýsheytip, elimizding irgesin bekite týsu – barshamyzdyng qasiyetti boryshymyz. Biz egemendikke ata-babalarymyzdyng boyyndaghy myqty erik-jiger men óshpes ruhtyng arqasynda qol jetkizdik. Halqymyz Tәuelsizdik jolynda qúrban bolghan erlerdin, bostandyq ýshin janqiyarlyqpen kýresken túlghalardyng esimin әrqashan jadynda saqtaydy. Agha buyn tar jol, tayghaq keshuden ótse de, barlyq syn-qaterdi enserip, el ýshin qajyrly qyzmet etti. Halqymyz, әsirese jastarymyz tól shejiremizdi tereng tanyp, oghan qúrmetpen qaray bastady. Búl – óte jaqsy ýrdis.

Shyn mәninde, tariyhqa tek birjaqty kózqaraspen qaraugha bolmaydy. Bizding tarihymyz – úly jenisterdin, mәngilik múralar men tendessiz dәstýrlerding shejiresi. Bizding tarihy derekterge toly danqty jolymyzdy jigerli, tabandy, jasampaz túlghalar jazdy. Olardyng ómiri men ústanymy – jas úrpaqqa ýlgi-ónege. Týptep kelgende, eldigimizding túghyryn memleketshil, otanshyl, parasatty, adal, enbekqor adamdar nyghaytady», - dedi.

Jiyn sonynda Memleket basshysy enbegimen elengen el azamattarynyng keudesine memlekettik nagradalar taqty.

40 jyldan astam uaqyt metallurgiya salasynda abyroyly júmys istegen «Enbek Danqy» nagradasynyng tolyq kavaleri – Ábdirashit Qoyshybekúly Dospanovqa «Qazaqstannyng Enbek Eri» ataghy berildi.

Tól mәdeniyetimizding kórnekti ókili, belgili sazger, ústaz Altynbek Qorazbaev «Otan» ordenimen marapattaldy.

Danqty alipinist Qazbek Uәliyevke II dәrejeli «Barys» ordeni berildi.

Bilim beru salasyn damytugha qosqan eleuli ýlesi ýshin Nataliya Safiulinagha «Qazaqstannyng enbek sinirgen ústazy» ataghy beriledi.

Tanymal opera әnshisi Talghat Músabaevqa «Qazaqstannyng halyq әrtisi» ataghy beriledi.

Belgili ólketanushy Bauyrjan Jәnibekovke «Qazaqstannyng enbek sinirgen qayratkeri» ataghy beriledi.

Úlaghatty ústaz, ónertanushy ghalym Elimira Súltanghaliyevagha «Qúrmet» ordeni tabystalady.

Abai.kz