Halqyna adal qyzmet etken Mústaqym Yqsanov!
Mústaqym Yqsanovtyng tuylghanyna 100 jyl!
Jaqsynyng aty ólmeydi...
Ýstimizdegi jyldy M.Yqsanov jyly dep aitugha әbden bolady. Osy bir jalyndy memleket qayratkerining 100 jyldyq mereytoyyn Týrkistan oblysynyng halqy Sharaphanada keng kólemde toylady (24 nauryz). Kóp úzamay Qyzylorda qalasynda boldy. Sol siyaqty Almaty, Astana qalalarynda da atap ótilip jatty. Eng songhy toy tughan jeri Oral oblysynda 17–18 qyrkýiekte ótti.
Mústaqym Yqsanov — Qazaqstannyng auyl sharuashylyghyn damytugha kóp enbek sinirgen memleket qayratkeri. Ol Qazaqstannyng ontýstik aimaqtaryn, yaghny Týrkistan, Qyzylorda, Jambyl oblystaryn basqaryp, sharuashylyghyn damytugha qajyrly ýles qosty. Onyng eng kóp basshylyq etken jeri — Batys Qazaqstan oblysy. Ózi de sol oblystyng Jәnibek audanynda dýniyege kelgen. Asa jemisti enbek jolyn Ontýstik Qazaqstan oblysynda Betpaqdalany iygeruden bastaydy. Ár jyldary biliktiligi men bilimdiliginin, úiymdastyrushylyq sheberligining arqasynda әrtýrli auyl sharuashylyghy qyzmetterinen song Maqtaral audandyq partiya komiytetin basqardy. 1960 jyldary asa kýrdeli kezende Qyzylorda oblysyna basshylyq etti. Ol Syr ónirin basqarghan kezde qordalanghan mәselelerding sheshimin tabuyna úiytqy boldy. Ásirese, auyl sharuashylyghyn damytugha kóp enbek sinirdi. Enbek ozaty, «Dala akademiygi» atalatyn Ybyray Jaqaev osy jyldar ishinde kýrishten mol ónim alyp, aty әlemge tanylghany tarihy oqigha bolyp qaldy.
1975–1986 jyldary Batys Qazaqstan oblysy partiya komiytetining 1-hatshysy boldy. Osy jyldary ol oblys ekonomikasy men mәdeniyetin arttyrugha, әsirese kýrdeli qúrylysqa, san aluan sharuashylyq, oqu-aghartu, densaulyq, mәdeniyet salalaryn damytugha ýlken ýles qosty.
Ol qay qyzmette jýrse de adamgershiligi mol, parasatty basshy ekenin kórsetti. Eng bastysy — halyqqa adal qyzmet etti jәne sol ústanymnan eshqashan ainymaghan elimizding tarihyndaghy asa patriot basshy bolyp qaldy. Ony biletin jәne onymen qyzmettes bolghan adamdardyng jýreginde ol óz esimin altyn әrippen jazyp qaldyrdy.
Onyng Ontýstik Qazaqstandaghy jemisti enbegi turaly birge istes bolghan adamdardyng estelikterine kónil bólsek:
«...Jas jigitting myqty úiymdastyrushylyq qabileti nazargha alynyp, kóp úzamay basshylyq qyzmetke kóterildi. Az uaqyttyng ishinde M.Yqsanov Ontýstik Qazaqstan oblysyndaghy Jetisay qúrylys basqarmasyna basshy boldy. 1958 jyly Betpaqdaladaghy irrigasiyalyq qúrylys tresine basshylyqqa jiberilip, jas injener irrigasiya jәne su sharuashylyghynda joghary kәsiby sheberlik kórsetti. Onyng osy jyldardaghy tәjiriybesi keyin maqta jәne kýrish egetin aimaqtarda júmys istegende óte paydaly boldy.
Jastyghyna qaramastan, kóp úzamay Ontýstik Qazaqstan oblysy Iliichev audandyq partiya komiytetining birinshi hatshysy qyzmetine kóterilip, keyin Ontýstik Qazaqstan oblystyq su sharuashylyghy basqarmasynyng bastyghy qyzmetin atqardy...» (K.Botaev, «Dobryy sled na zemle», 28.10.2023)
Onyng Syr boyyndaghy qyruar enbegi turaly:
1962 jyly nebәri 36 jasynda Qyzylorda oblystyq partiya komiytetining birinshi hatshysy boldy. M.Yqsanov ózine jýktelgen ýlken jauapkershilikti tereng týsinip, zor yntamen enbek etti, Qyzylorda oblysynyng ekonomikasy men mәdeny órkendeuine asa kóp ýles qosty.
Qyzyqty jayt: Mústaqym Bilәlúlynyng Syr ónirimen jaqyn tanysuy Sosialistik Enbek Eri, egis akademiygi, әigili kýrishshi Ybyray Jaqaevpen tanysu maqsatynda Shiyeli audanyna barudan bastaldy. Búl — jas aimaq basshysynyng enbek adamdaryna degen qúrmetining aiqyn kórinisi. Múnday azamattardyng әdette qoldaushylary men izbasarlary da kóp bolady. Onyng jalpy qarapayym júmysshylargha degen qúrmeti erekshe edi.
Obkomnyng birinshi hatshysynyng qyzmet jolyn aituly diqannan bastauyna tolyq negiz bar edi. Aqsaqaldyng aqyl-kenesi dúrys sheshim qabyldaugha mýmkindik berip, Syrdariyanyng sol jaghalauyndagy tyng jerlerdi iygeru jobasyn jýzege asyrugha kiristi. Kóp úzamay múnda iri suaru jәne qúrghatu júmystary bastaldy. Sodan keyin josparlanghan jerlerge kýrish egilip, alghashqy jyldan bastap-aq mol ónim alyndy.
M.Yqsanov kýrish egistigin josparlau men suarudy komsomoldyng jalpyodaqtyq bas qúrylys jobalarynyng qataryna engizuge qol jetkizdi. Sharuashylyqtar kýrish ósiruge arnauly auyl sharuashylyghy tehnikalaryn kóptep ala bastady, respublikalyq jәne odaqtyq budjetten qomaqty qarjy bólindi. Qúrylys tresteri qúrylyp, búryn Shymkentte ornalasqan Respublikalyq kýrish ghylymiy-zertteu instituty Qyzylordagha kóshirildi. Búl — shyn mәninde tarihy oqigha boldy.
Jana sovhozdar ashyldy, solardyng biri — Kelintóbe jәne t.b.
Mústaqym Yqsanovtyng taghy bir qasiyeti — jastardy enbeksýigishtik ruhqa tәrbiyeleui edi. Birde egis alqabynda júmys isteytin diqandar arasynda jastardyng az ekenin bayqap, oblystyq komsomol úiymyna «Jas jaqaevtyqtar» atty jastar qozghalysyn úiymdastyrudy tapsyrady. 1964 jyly nauryzda Ybyray Jaqaevtyng «Jastargha hat» atty ýndeui jariyalandy. Búl shara Syr elining jastar júmysyna tyng serpin berdi.
Oblystyq partiya komiytetining birinshi hatshysy kýrish sharuashylyghymen ainalysugha bel bughan komsomolester men jastargha barlyq jaghdaydyng jasaluyn qamtamasyz etti. Sonyng nәtiyjesinde auyl sharuashylyghynda jastardyng qatary kóbeyip, jas kýrishshiler mitingileri ótti. Oblystyq partiya komiytetining birinshi hatshysynyng kómegimen olargha arnayy «Jaqaevtyqtar marshy» әni jazyldy.
Oblys basshysy auyl sharuashylyghyn baqylap qana qoymay, basqa da ónirlik mәselelerdi sheshuge kóp kónil bóldi. Qazaly su elektr stansiyasyn salugha erekshe ýles qosty. Qyzylorda oblystyq partiya komiytetining basshysy audandaghy 67 myng gektar jerdi sulandyrugha joghary partiya organdarynyng rúqsatyn alyp, Basyqara su elektr stansiyasynyng qúrylysyn býkilodaqtyq komsomoldyq qúrylys jobasy dep jariyalady.
Onyng bastamasymen tiptik joba negizinde kolhozdar men sovhozdargha arnalghan ortalyq fermalar salynyp, abattandyru men kógaldandyru qolgha alyndy. Auyldargha jana joldar salynyp, enbekaqy ósti, túrmys jaghdayy jaqsardy.
M.Yqsanov oblysty basqarghan tórt jyl ishinde Syr eli kýrish óndiruden Orta Aziya respublikalaryn basyp ozyp, KSRO kóleminde ataghy shyqty. Kóptegen kýrishshiler Sosialistik Enbek Eri degen mәrtebeli ataqqa ie bolsa, Qyzylorda oblysy Lenin ordenimen marapattaldy. Búghan deyin respublikadaghy eng artta qalghan oblystardyng biri sanalghan aimaq tez arada aldynghy qatarly oblystar qataryna kóterildi.
Jalpy, Jaqaevshylar qozghalysy turaly aitsaq, osy auqymdy is-shara M.Yqsanovtyng esimimen tyghyz baylanysty. 1963 jyldyng basynda onyng oblysqa basshy, yaghny birinshi hatshy bolyp keluinen bastaldy desek artyq bolmas. Jogharyda kórsetkenimizdey, ol elmen tanysu maqsatyndaghy alghashqy saparyn Ybyray aqsaqalgha sәlem beruden, egisi birynghay suarmaly oblystyng kýrish sharuashylyghyn órkendetu baghyttary turaly tәjiriybeli diqanmen oy bólisuden bastaydy. Búl Ybekenge erekshe әser etken eken. Diqan men partiya qayratkerining oiy bir jerden shyqty. Óitkeni Yqsanov — auyl, su sharuashylyghynyng mamany, sharuashylyq basqarudan ósken, keng auqymda oilaytyn basshy edi.
Qyzylorda oblysyna kórshi respublikalardan kóptegen qandastarymyzdy kóshirip әkelip ornalastyrghany da tarihy oqigha edi. Jalpy, M.Yqsanov Ontýstik Qazaqstan jerine kóshirip әkelgen qandastarymyzdyng arasynan elge erekshe enbegi singen qogham qayratkerlerin atap ótsek: D.Áljanov, B.Batmanov, J.Atabaev, T.Jәilibaev jәne t.b.
Ol barlyghy tórt jyl oblysta basshy boldy. Ony sol jerden qozghamaghan dúrys bolar edi... M.Yqsanov ketken song E.Áuelbekov kelgenge uaqytqa deyin oblys sharuashylyghy qúldyrap ketkeni — tarihy shyndyq.
M.Yqsanovtyng asa qinalghan uaqyty
Mústaqym aghanyng janyna qatty batyp, asa qinalghan kezine de toqtala ketken jón. Shyn mәninde, onyng ómiri men qyzmeti onay bolghan joq, óte kýrdeli jaghdayda ótti. Negizgi mindeti ýkimet pen partiyanyng talap etken auyr tapsyrmalaryn oryndau bolsa, tughan halqyna janashyrlyq tanytu onyng ekinshi ústanymy edi.
Halqymyzdyng basynan ótken myna bir tarihy oqighany eske týsireyik. Sonau HH ghasyrdyng alpysynshy jyldarynyng basynda Ontýstik Qazaqstannyng Jetisay ónirine Tәjikstan men Horezm ólkesinen, yaghny halyqtyng kóp bóligi Qaraqalpaqstanda túratyn qandastarymyzdy kóshirip әkelgen Mústaqym agha ekeni belgili. Ol kezde ol Jetisay audanynyng birinshi hatshysy edi. Kóp úzamay, yaghny 1961 jyly Kenes ókimetining basshylary búl jerlerdi Ózbekstangha qosyp jiberdi. On jyldan song sol jerler Shymkent oblysyna qayta qosyldy. Sol qújattamany bekituge Mústaqym Yqsanovtyng qoly qoyyldy, sebebi ol atalghan komissiyanyng tóraghasy edi. Osy tarihy mәsele turaly sol kezdegi Saryaghash audanynyng birinshi hatshysy Derbis Áljanov bylay dep bayandaydy:
«— Búrynghy ýsh audandy Qazaqstangha qayta qosatyn komissiyanyng basshysy bolyp Tashkentke kelgen M.Yqsanov ekenin estidik... Biz endi sol kisige baryp sәlem beretin boldyq. Olay deytinimiz — osy Jetisay ainalasyndaghy Betpaqdalagha el jinap, sovhozdar ashyp kórkeytken jәne bizderdi sonau Týrkimenstannan kóshirip әkelgen basshymyz, ústazymyz Mústaqym Yqsanovqa baryp jolyghudyng sәtin tappay otyrghanymyzda, ózi ayaq astynan oilamaghan jerden kele qaldy. Men quanghannan es-aqylymnan aiyryla jazdadym... Saryaghash audandyq partiya komiytetine eshqanday habar-osharsyz kelui qyzyq boldy. Onyng kónilsiz ekenin, bet-әlpeti týtigip ketkenin bayqadym... Sondaghy onyng aitqany:
— Meni osy ólkeni jaqsy biletin adam esebinde D.A.Qonaev joldastyng ózi komissiya bastyghy etip jibergenine óte quanghan edim. Alayda múnym beker bolyp shyqty... Ózbekstangha on shaqty jyl búryn berilgen jerlerdi týgel qaytarmaytyn qújattardy dayarlap qoyypty. Atalghan qújat boyynsha Myrzashól audanynyng ortalyghy — Gagarin qalasy týgeldey Ózbekstangha qalatyn bolypty.
Biz D.A.Qonaevpen keliskenbiz, osy qújatqa qol qoyynyz dep qarap otyr Ózbekstan basshylary. Mening tóbeme jay týskendey boldy... Maghan Qonaev eshtene aitqan joq edi. Habardy aityp, sol kisimen sóileseyin desem, Almatygha telefon shala almay әlek boldym. Ananday qújatqa qol qoyatyn mening basym ekeu emes qoy... Men Qonaevpen sóilesip, anyghyn bileyin desem, telefon baylanystaryn Ózbekstan basshylary búghattap qoyypty. Almatygha telefondap, Qonaevtyng ózine bolyp jatqan jaghdaydy aitu ýshin saghan asyghys, tótenshe jaghdayda kelip otyrmyn, – dep asa qinalyp kelgenin aitty».
«— Oibay, Múseke, men sizdi qazir «vertushkamen-aq» baylanystyramyn dep, әskery bólimshege alyp bardym. Sol jerde ol Qonaevpen sóilesti, maghan bәri anyq estilip túrdy. Qonaevtyng M.Yqsanovqa úrsyp sóilegenine tanghaldym. Shynynda, Ózbekstan basshylary Qonaevpen kelisip, Myrzashól audanyn alyp qalatyn bolypty. Mynanday halyqtyng taghdyryna baylanysty qylmysty jәne jymysqy jaghdaydy Qonaev Yqsanovqa aitpaghan. Ol bara salyp qolyn qoya salu kerek bolghan. Alayda onyng telefondap osynday ynghaysyz jaghdaydy súraghanyna D.A.Qonaev aqsaqal Yqsanovqa qatty renjip qalghanynyng kuәsi boldym...»
Áriyne, Qonaevtyng kelisiminsiz Myrzashól audany Ózbekstanda qalmas edi. Mәskeuden shyqqan núsqau boyynsha 1961 jyly Hrushev ótkizgen Ontýstik Qazaqstan oblysynyng jerleri týgeldey qaytaryluy tiyis edi. Qalay bolghanda da, Ózbekstan basshylary Qonaevtyng tilin tapqan edi. Osy jaghday M.Yqsanovqa óte auyr tiydi. Sebebi tarihy qújatqa komissiyanyng basshysy retinde oghan qol qoyghyzghan bolatyn. Keleshekte úrpaghymyz halqymyzgha jasalghan osynau qiyanattardy M.Yqsanovtan kórip, qarghap-sileui mýmkin edi. Áriyne, búl mәseleler M.Yqsanovty qatty qamyqtyrdy. Betpaqdalany kórkeytuge, el qondyryp, sovhozdar ashyp, qanshama iygi ister jasaugha qyruar enbek sinirgen M.Yqsanov syndy ardager aghamyzdyng kónil kýiining qanday bolghanyn elestetu asa qiyn. Osynday ata-babamyzdan qalghan qalyng qazaq mekendegen audandardy Ózbekstangha bere salghanda, ol qanshama qarsylyq kórsetip, ishtey kýizelgen bolatyn. Biraq qoldan keler amal bar ma? Al endi sol audandar Qazaqstangha qayta kiretin bolghanda, onyng quanyshynda shek bolmaghany anyq. Alayda Myrzashól audanyn alyp qalugha zorlyqpen qol qoydyrghanda, onyng ishki jan dýniyesi qanshalyqty auyr jaghdaydy bastan keshkenin bilemiz.
Búl jerde kónil bóletin taghy bir jaghday — Qonaev aqsaqaldyng Ózbekstan basshylarymen jaqsy qatynasta bolghany. Qonaev aqsaqaldyng ózbek aghayyndargha býiregi búrghany sonsha, 1975 jyly Saryaghash audanynyng ýsh sovhozynyng jerin Ózbekstangha jýzim egu ýshin arendagha berdi. Al sol jerlerdi 1984 jyly, Qonaev ózi qyzmetten keter aldynda, yaghny eki jyl búryn zandastyryp, Ózbekstan qúramyna kirgizdi.
Ózbek aghayyndar zandy týrde sol ýsh sovhozdyng jerlerin iyelep alghan son, sol territoriyadaghy Keles maqta zauytyn kóshirip alyp ketudi talap etti. Qonaevtyng núsqauymen sol zauytty Saryaghash qalasyna kóshirip alugha mәjbýr boldy.
Qoryta aitqanda, egemendik alghannan keyin, 2000 jyldardyng basynda Ózbekstan shekarasy 15 shaqyrymday ishke kirip ketip, Saryaghash kurortynyng janynan bir-aq shyqty. Ómir boyy Qazaqstan aumaghynda túrghan qalyng qazaqtyng ayaq astynan Ózbekstan bolyp ketkendegi jaghdayyn, yaghny kóz jasyn elestetip kóriniz. Onyng ýstine, sol jerdegi jana shekarany ózbek aghayyndar jauyp tastady (yaghny keden de jabyldy), ary-beri ótu ýshin beyshara halyq Qaplanbek arqyly ótetin bolyp qaldy. Bizding halyq ýshin búl jaghday kezekti tragediya men qiyanattardyng biri ghana edi. Búl mәsele turaly eshqanday baspasózde jazylmady. Halyq qanshama múny men kórgen qiyanatyn aityp shaghymdansa da, ony baspasózge jariyalaugha qatang tyiym salyndy. Halyqtyng múny men zaryn kópshilikke jariyalau Qazaqstan basshylaryn aiyptau bolatyny belgili edi.
Osyghan úqsas búdan búryn bolghan taghy bir jaghdaydy aityp óteyik. Sonau alpysynshy jyldardyng basynda Manghystaudy Týrikmenstangha beru mәselesi qozghaldy. Biraq Mәskeuding búl jospary iske aspay qaldy. Búl mәseleni әrkim әrtýrli týsinedi. Bireuler ony N.S.Hrushevting qyzmetten ketkeninen kóredi. Ol ketuge asyqpay, taghy bir-eki jyl otyrghanda, Manghystaudy Týrikmenstangha ótkizip jiberetin edi jәne Atyraudy Reseyge qosatyn edi dep topshylaydy. Ekinshi bireuler osy erlikti týgeldey Qonaevqa jabady. Al keybireuler búl erlikti jasaghan Qanysh Sәtpaev ekenin aitady. Búl shyndyqqa kóbirek jaqyndaydy. Manghystau siyaqty qazaqtyng qasiyetti jәne kiyeli mekeninen aiyrylyp qalatyn bolghan son, ardager Qanysh Imantayúly jantalasa jýrip, aqyrynda KSRO Ghylym akademiyasynyng preziydenti M.V.Keldyshke múnyn shaghady. Kenes Odaghyndaghy asa bedeldi ghalym Q.Sәtpaevty Mstislav Vsevolodovich erekshe qúrmetteytin edi. KSRO ghylymynyng tizginin ústaghandyqtan jәne Ortalyq komiytetke mýshe bolghandyqtan, onyng sózining salmaghy basym edi. Áriyne, Manghystaudyng taghdyryn sheshken sol kisi bolatyn. Búl mәseleni Qonaevqa jamaudyng qisyny kelmeydi, óitkeni ol kezde Qonaev onday batyl qimylgha bara qoiy ekitalay edi.
Onyng songhy qyzmeti — Oral ónirine sinirgen enbegi úshan-teniz. Halyqtyng túrmysy men oblystyng sharuashylyghy jәne óndirisi osy kezde qarqyndy damyghany belgili. Keshegi toqsanynshy jyldardyng basyndaghy últshyldardyng «Uraliskoe kazachie voysko» avtonomiyasyn qúrmaqshy bolghan ylany kezindegi jergilikti halyqtyng úiymshyldyghy men patriotizmin býgin maqtanyshpen eske alamyz. Osy oqighagha Qazaqstannyng on bir oblysynyng jigitteri qatysty. Bir Manghystaudyng ózinen 350 jigitting qatysqany belgili. Halqymyzdyng osynday yntymaghy men ruhy sol M.Yqsanovtyng kezinde ósip jetildi dep tebirene aitamyz. Búl — tarihymyzdaghy asa kýrdeli oqigha, әriyne, búl basqa maqalanyng enshisindegi dýniye.
Qoryta aitqanda, M.Yqsanovtyng arqasynda búl ólke gýldendi jәne Qazaqstan qúramynda qaldy.
Ómirbayandyq derekter:
Mústaqym Bilәlúly Yqsanov (30 nauryz 1926 jyl, Baydukov auyly, Oral guberniyasy, Qazaq ASSR — 18 qarasha 1991 jyl) — kenestik qazaq memlekettik jәne partiya qayratkeri.
-
1926 jyly 30 nauryzda Baydukov auylynda (qazirgi Batys Qazaqstan oblysy Jәnibek audany Borsy auyly) dýniyege kelgen.
-
1961–1962 jyldary — Týrkistan oblysy Iliichev audany partiya komiytetining 1-sekretary.
-
1962–1963 jyldary — Ontýstik Qazaqstan ólkelik su sharuashylyghy basqarmasynyng bastyghy.
-
Qazaqstan Kompartiyasy Qyzylorda obkomynyng birinshi sekretary (1963–1966).
-
Qazaqstan Kompartiyasy Jambyl obkomynyng birinshi sekretary (1970–1971).
-
1971–1975 jyldary — Qazaqstan Kompartiyasy Ortalyq Komiytetining sekretary.
-
KPSS OK mýsheligine kandidat (1976–1986).
-
Qazaqstan Kompartiyasy Oral obkomynyng birinshi sekretary (1976–1985).
Ómir boyy halyq pen ýkimetke ayanbay qyzmet atqarghan Mústaqym Bilәlúly osynday joghary jәne asa jauapty qyzmetterdi atqaryp, halqyna qaltqysyz qyzmet etti. Onyng ómiri men qyzmetine kóz salsaq, óte qayratty әri isker basshy bolghanyn kóremiz. Qazaqstan tarihynda ol óz esimin altyn әrippen jazyp qaldyrghan tarihy túlgha.
-
KPSS-ting 23, 24-sezderining delegaty.
-
1971 jyldan bastap KPSS Ortalyq tekseru komissiyasynyng mýshesi.
-
7–8-saylanghan Qazaq SSR Jogharghy Kenesining deputaty.
-
Qazaq SSR-ining enbek sinirgen qúrylysshysy (1961 jyl).
-
KSRO Jogharghy Kenesining 7–8 (1962–1970) jәne 9–11 (1974–1989) shaqyrylymdarynyng deputaty.
M.Yqsanov biylikting әrtýrli salalarynda jemisti enbek etip, Leniyn, «Enbek Qyzyl Tu» ordenderimen jәne kóptegen medalimen marapattaldy. Oral qalasynda M.Yqsanov atyndaghy kóshe bar. Qala kóshelerindegi ol túrghan ýige eskertkish taqta ornatylghan. №36 mektepke M.Yqsanovtyng esimi berilip, mektep aumaghynda oghan eskertkish mýsin qoyyldy.
Onyng jarqyn beynesi men respublika sharuashylyghy men óndirisine sinirgen enbegi halqymyzdyng tarihynda eshqashan úmytylmaydy.
Ádebiyetter tizimi:
-
Aqbaev J. Elge sinirgen enbegi kóp // Úly túlgha. — Oral: Aghartushy, 2011. — 47–50 b.
-
Ataev A. El esinde qalghan er // Úly túlgha. — Oral: Aghartushy, 2011. — 81–87 b.
-
Baqtygereeva A. Yqsanov // Úly túlgha. — Oral: Aghartushy, 2011. — 75–80 b.
-
Ihsanghaly S. Jarqyn túlgha // Oral óniri. — 2014. — 29 nauryz (№34). — 5 b.
-
Qydyrniyazova Sh. Aghany ansau (Ólen) // Úly túlgha. — Oral: Aghartushy, 2011. — 101–102 b.
-
Úly túlgha Mústahim Bilәlúly Yqsanov: turaly estelikter / Avtor-qúrast. A.Q.Ataev. — Oral: Aghartushy, 2011. — 140 bet + 16 b.
-
Taghdyr shyndaghan túlgha // Úly túlgha. — Oral: Aghartushy, 2011. — 12–22 b.
-
Botaev K. Dobryy sled na zemle. 28.10.2023.
-
Arystanәliyeva D., Japakov N. www.westkaz.kz, 12 qazan.
-
Óteniyazov S. El esinde qalghan er // Qazaqstan dәuiri. — 12 nauryz, 2026 j.
Samat Óteniyazov,
Madrid jәne Ál Faraby atyndaghy QazÚU professory, t.gh.k.
Abai.kz