Sәrsenbi, 11 Qarasha 2026
Jaujýrek 111 0 pikir 11 Qarasha, 2026 saghat 01:22

Jastar – bolashaq qana emes, býgingi qoghamdyq kýsh!

Suret: massaget.kz saytynan alyndy.

Memleket jastargha mýmkindik úsynyp qana qoymay, olardyng bastamasyna senim artuy kerek. Al, osy mýmkindikti jýzege asyru ýshin jastardy tyndau — olardy sheshim qabyldau ýderisine shynayy aralastyrudan bastalady.

Óitkeni jastardy el bolashaghy dep auyz kópirte atay salu mýldem onay tirlik, al sol bolashaqtyng býgingi ózderine qatysty sheshimdergee teng dәrejede qatystyru — naghyz memlekettik sayasattyng ólshemi ekenin ýnemi jadymyzda ústaugha tiyispiz.

El bolashaghyn jaqsartugha ýles qosyp jýrgen belsendi jastardyng róli erekshe ekendigi dau tughyzbaytyn aqiqat. Volonterlerding tótenshe jaghdaylar kezinde kórsetken kómegi, eko-belsendilerding bastamalary men jas startaperlerding jetistikteri – qoghamnyng sauyghyp kele jatqanynyng belgisining aishyqty kórinisi bolyp tabylady. Alayda, «belsendi jastar» úghymy tek formaldy týrde ótkizetin forumdargha qatysyp, marapat alumen shektelmeui tiyis. Naghyz belsendilik – jýieli ózgerister әkeletin institusionaldyq kýshke ainaluy qajet, әri ómir shyndyghy bolyp sanalady.

Eriktilik mәdeniyeti men qoghamdyq bastamalar jastardyng azamattyq jauapkershiligin qalay qalyptastyrady? Memleket belsendi buynnyng әleuetin tolyq paydalanyp jýr me?

Jastardyng belsendiligi – ótkizilgen forumdardyn, úiymdastyrylghan aksiyalardyng nemese әleumettik jelidegi jazbalardyng kóbedey kóp sanymen eshqashanda ólshenbeydi. Qayta onyng shynayy kórsetkishi – qoghamdaghy naqty mәseleni kórip, oghan beyjay qaramaytyn, soghan baylanysty óz sheshim úsynatyn jәne sol sheshimning jýzege asuyna jauapkershilik alatyn azamattardyng qalyptasuynan kelip shyghady. Osy túrghydan alghanda, volonterlik, kóshbasshylyq jәne azamattyq qogham – bir-birinen auyldary alys túratyn zau-zaty bólek úghymdar emes, elding qoghamdyq damuyn algha sýireytin ózara sabaqtas ýsh kýsh bolyp sanalady.

Volonterlik – janashyrlyqtan azamattyq jauapkershilikke deyin

Qazaq qoghamynda ózara kómek pen asar dәstýri ejelden bar. Auyl bolyp ýy kóteru, qiyndyqqa tap bolghan otbasyna qol úshyn sozu, kóp bolyp ortaq isti atqaru – býgingi volonterlik mәdeniyetting tarihiy-әleumettik negizderining birparasy. Sondyqtan eriktilik bizge syrttan kelgen, ózgeler bizge kýshpen tanghan jat qúbylys emes. Onyng qazirgi zamanghy ereksheligi – dәstýrli janashyrlyqtyng qoghamdyq úiymdar, әleumettik jobalar jәne kәsiby daghdylar arqyly jýieli sipat aluynan beymaral tanylady.

Qazaqstanda songhy jyldary volonterlik qozghalystyng auqymy barynsha keneye týsti. Últtyq volonterlik jelining 2025 jylghy qorytyndy esebinde eldegi volonterler sany 275 myng dep kórsetildi. Al memlekettik organdardyng 2026 jylghy habarlamalarynda búl kórsetkish 300 mynnan asqany aitylady. Atalghan esep boyynsha 2025 jyly 358 mynnan astam volonterlik mýmkindik jariyalanyp, 40 751 is-shara ótkizildi. Biz tilge tiyek etken búl derekter eriktilik qyzmetting elimizding qoghamdyq ómirdegi orny artyp kele jatqanyn anghartady.

Degenmen volonterlikting mәn-mazmúnyn tek sandyq kórsetkishtermen baghalau jetkiliksiz. Onyng basty qúndylyghy – adamdy qogham aldyndaghy jauapkershilikke ýiretuinen túrady. Qarttargha kómek kórsetu, erekshe qajettiligi bar azamattardy qoldau, ekologiyalyq aksiyalargha qatysu, auyl balalaryna bilim beru, tótenshe jaghday kezinde kómek úiymdastyru – múnyng bәri jas adamnyng әleumettik sezimtaldyghyn arttyryp, óz ortasyndaghy mәselelerge beyjay qaramauyna barynsha yqpal etedi.

Volonterlik qyzmetting taghy bir manyzdy qyry – jastardyng kәsiby jәne túlghalyq damuyna yqpal etui ekendigin sóz orayda qadap aitqanymyz óte oryndy bolar edi. Erikti jobagha qatysqan jas uaqytty basqarudy, komandamen júmys isteudi, adamdarmen til tabysudy, mәseleni sheshudi jәne bastamany sonyna deyin jetkizudi ýirenip, mol kәsiby jәne ómirlik tәjiriybe jinay alady. Búlar óz kezeginde – enbek naryghynda da, qoghamdyq ómirde de qajet qúzyretter bolyp tabylady.

Alayda, memleket tarapynan volonterlikti bas-kóz joq, jastardyng tegin enbegin paydalanudyng qúralyna ainaldyrugha esh bolmaydy. Eriktining enbegi qúrmettelip, qauipsizdigi qamtamasyz etilui, atqarghan júmysy biylik tarapynan moyyndaluy hәm baghalanuy qajet. Volonterlik úiymdar men memlekettik mekemeler arasyndaghy әriptestik ashyqtyqqa, ózara senimge jәne naqty qoghamdyq nәtiyjege negizdelgende ghana búl qozghalys elimizde keng qanat jayyp, túraqty týrde qarygtap damidy.

Kóshbasshylyq – ataq emes, jauapkershilik!

Jastar kóshbasshylyghy degende kóp jaghdayda sahnada sóileytin, forumdargha qatysatyn nemese qoghamdyq úiymnyng jetekshisi atanghan túlgha elesteytingi de jasyryn emes. Biraq kóshbasshylyqtyng ólshemi lauazym men ataqta emes. Kerisinshe, naghyz kóshbasshy – qazaq qoghamyna ortaq mәseleni anyqtap, adamdardy bir maqsatqa júmyldyra alatyn, sheshim qabyldaudan qoryqpaytyn jәne nәtiyjesi ýshin jauap beretin adam boluy kerek.

Múnday qabilet ayaq astynan bir kýnde qalyptaspaydy. Ol mekteptegi ózin-ózi basqarudan, studenttik úiymdardan, volonterlik jobalardan, jergilikti bastamalardan óz nәrin alyp bastalady. Mәselen, auyldaghy balalargha arnalghan oqu klubyn ashqan, eldi mekenning ekologiyalyq mәselesin kótergen nemese jastardyng bos uaqytyn tiyimdi úiymdastyrugha arnalghan jobany iske asyrghan jas – qoghamgha naqty payda әkelip qana qoymay, kóshbasshylyq tәjiriybeni óz boyyna molynan jinaqtaydy.

Búl rette jastargha bastama kóteruge mýmkindik beru jetkiliksiz bolyp sanalady. Olargha sheshim qabyldaugha, jobany basqarugha, budjet pen resurstardy josparlaugha, óz júmysyn baghalaugha da barynsha attyng basy jiberilgen mýmkindik berilui kerek. Memlekettik organdar men qoghamdyq úiymdar jas kóshbasshylardy dayyn is-sharalargha qatysushy retinde ghana emes, jobanyng teng avtory jәne jauapty oryndaushysy retinde qabyldauy biylik tarapynan jasalatyn manyzdy qadam da bolyp tabylady.

Qazaqstannyng 2023–2029 jyldargha arnalghan memlekettik jastar sayasaty tújyrymdamasynda da azamattyq qatysu jәne sheshim qabyldau prosesine jastardy tartu negizgi baghyttardyng biri retinde belgilendi. Atalghan qújatta búl proseske tartylghan jastardyng ýlesin 2029 jylgha qaray 30 payyzgha jetkizu nysanaly indikatory qarastyrylyp otyr.

Búl – óz kezeginde asa manyzdy baghdar. Biraq kórsetkishting ósui jastardyng qoghamdyq sheshimderge yqpaly kýsheydi degendi esh bildirmeydi. Osyghan oray, jastar kenesteri men qoghamdyq úiymdardaghy ókildik naqty úsynys engizuge, sheshim jobalaryn talqylaugha jәne olardyng oryndaluyn baqylaugha barynsha mýmkindik beriluge tiyis.

Azamattyq qogham – jastardyng qoghamdyq yqpal alany

Azamattyq qogham – memleketting qyzmetin syrttay baqylap qana otyratyn qaghaz jýzindegi kóz júmba orta emes. Ol qoghamdyq mәselelerdi anyqtap, sheshim úsynatyn, biylik pen azamattar arasyndaghy dialogty damytatyn manyzdy instituttar jýiesi bolyp tabylady. Onyng qúramyna ýkimettik emes úiymdar, volonterlik birlestikter, qoghamdyq kenester, kәsiby jәne bastamashyl qauymdastyqtar kiredi.

Jastar osy qúrylymdargha belsendi aralasqan sayyn qoghamdaghy mәselelerdi tek jeke mýdde túrghysynan emes, jalpygha ortaq jauapkershilik túrghysynan baghalaudy da zerdelep ýirenedi. Olar bilim beru sapasy, ekologiya, qala men auyl infraqúrylymy, mәdeniyet, sifrlyq qauipsizdik, әleumettik tendik sekildi taqyryptardy әleumettik ortada júrt atsalysatyn qoghamdyq talqylaugha tikeley shyghara alady.

Qazaqstanda múnday qatysugha arnalghan institusionaldyq mýmkindikter bar. 2025 jylghy resmy mәlimet boyynsha, elimizde 263 qoghamdyq kenes júmys istep, olardyng qúramyna shamamen tórt myng belsendi azamat kirip otyr. Atalghan jyly qoghamdyq kenester 1500-den astam normativtik qúqyqtyq akt jobasyn qarastyryp, 200-den astam qoghamdyq tyndau ótkizdi. Búl – azamattyq baqylau men qoghamdyq pikirdi memlekettik sheshimderge jetkizuding naqty arnalary bolyp tabylady.

Biraq jastardyng búl alandardaghy ýlesi men yqpaly biylikting tarapynan keninen qolgha alynyp әli de kýsheytile týsui qajet. Jas azamattardyng qoghamdyq kenesterge, jergilikti ózin-ózi basqaru júmysyna, qoghamdyq tyndaulargha jәne azamattyq bastamalargha qatysuy qaghaz jýzinde ghana kórinis tauyp, formaldy sipatta qalmauy kerek. Olardyng úsynysy tyndalyp qana qoymay, qaralyp, qabyldanghan nemese qabyldanbaghan sheshimning sebepteri týsindirilui qajet ekenin basa aitqymyz keledi.

Osy jerde memleket pen azamattyq qogham arasyndaghy senim mәselesi algha shyghady. Eger jas adamnyng bastamasy tóreshildik (burokratiyalyq) kedergilerge tirelse, qoghamdyq pikir eskerilmese nemese volonterlik joba tek esep ýshin úiymdastyrylsa, belsendilikting qarqyny birtindep әlsirep, biylikke degen teris kózqarasy qalyptasatyny da jasyryn emes. Al, biylik tarapynan keninen qolgha alynghan ashyq dialog, әdil bәseke jәne naqty nәtiyje óz kezeginde jastardyng qoghamdyq instituttargha degen senimin bekemdey, tas-týiin nyghaytady.

Jastar – bolashaq qana emes, býgingi qoghamdyq kýsh!

Belsendi jastar – memleketting qozghaushy kýshi degen tújyrym úran kýiinde qalmay el damuyna óz ýlesin qosuy kerek. Onyng naqty mazmúny jastardyng qoghamdyq mәselelerdi sheshuge qatysuynan, bastamalaryna qoldau tabuynan jәne memlekettik sheshimderge yqpal ete aluynan kórinedi. Volonterlik adamdy janashyrlyqqa tәrbiyeleydi, kóshbasshylyq ortaq maqsatqa júmyldyrady, al azamattyq qogham sol belsendilikti qoghamdyq ózgeriske ainaldyrady. Osy ýsh baghyt ózara ýileskende ghana jastardyng әleueti tolyq ashylady.

Memleket jastargha tek qoldau kórsetip qana qoymay, olargha senim artuy kerek. Al jastar belsendilikti jeke jetistikke jetuding baspaldaghy retinde ghana emes, el aldyndaghy jauapkershilik retinde qabyldauy qajet.

Óitkeni elding bolashaghy jastargha amanat etiletin kezendi kýtip otyrmaydy. Ol býgingi tanda jastardyng qanday sheshim qabyldap, qanday bastama kóterip, qogham ómirine qanshalyqty aralasatynyna baylanysty qalyptasady.

Abai.kz

0 pikir