Bir kezderi Qazaqstannan zansyz shygharylghan qarajat elge qaytarylyp, iygilikti isterge júmsalyp jatyr.

Qaytarylghan aktivter esebinen auruhanalar salynyp, auyldargha auyzsu tartyluda, sport keshenderi ashylyp, әuejaylar qayta janghyrtyluda. Qazaqstangha qaytarylghan aktivterding halyq ómirine qalay naqty ózgeris әkelip jatqanyn Jibek Joly TV telearnasynyng «Aktivterdi qaytaru» atty derekti filiminde bayandaldy.

Filim avtorlary elimizding әr ónirindegi birneshe oqighany nazargha alghan. Olardyng keyipkerleri – jana әleumettik nysandardyng ashyluyn jay ghana infraqúrylymnyng jaqsaruy emes, jyldar boyy sheshimin tappay kelgen mәselelerding sheshilui dep qabyldaghan qarapayym túrghyndar.

Auyzsudy 30 jyldan astam uaqyt kýtti

Osynday oqighalardyng biri – Aqmola oblysyndaghy Sadovoe auyly. Múndaghy túrghyndar ortalyqtandyrylghan auyzsu jýiesining tartyluyn otyz jyldan astam uaqyt kýtken.

Búghan deyin auyl halqy sudy arnayy ydystargha jinap, ýnemdep paydalanugha mәjbýr bolghan. Onyng ýstine, ýidegi kýndelikti tirlikting ózi qosymsha әurege týsiretin.

Jergilikti túrghyn Grigoriyding aituynsha, búghan deyin onyng otbasy jeke únghymasy men su jinaytyn arnayy ydysty paydalanghan.

«Bizde su qúbyry mәselesi óte ózekti boldy. Jeke su qúbyrymyz ben únghymamyz bar edi. Sudy bóshkege sorghymen tartyp jinaytynbyz. Biraq búl óte qolaysyz boldy. Kólemi bir tekshe metr bolatyn bóshkedegi su týnde tausylyp qaluy mýmkin. Ýide ata-anam jalghyz qalsa, olargha qaytadan su jinaugha baryp, sorghyny qosyp-óshiru kerek bolatyn. Endi su qúbyry tartylghannan keyin búl mәselening bәri sheshildi. Qazir krannan birden sapaly auyzsu alyp otyrmyz», – deydi auyl túrghyny.

Qazir túrghyndar sudy ýiindegi krannan tikeley paydalana alady.

Filimde atap ótilgendey, Sadovoe auyly – zansyz iyemdenilgen aktivterdi qaytarudan týsken qarajat esebinen ortalyqtandyrylghan auyzsumen qamtylghan Qazaqstandaghy 200-ge juyq eldi mekenning biri.

180 mlrd tengege juyq qarjygha 200-ge juyq medisinalyq nysan salyndy

Qaytarylghan qarajattyng edәuir bóligi densaulyq saqtau salasyn damytugha baghyttalghan.

Filimde keltirilgen mәlimetke sәikes, osy qarajat esebinen jalpy qúny 180 mlrd tenge bolatyn 200-ge juyq medisinalyq nysannyng qúrylysy qarjylandyrylghan. Olardyng shamamen 150-i auyldyq jerlerde ornalasqan.

Avtorlar 2026 jylghy aqpanda paydalanugha berilgen jana jedel jәrdem stansiyasyna da erekshe nazar audarghan.

Múnda medisina qyzmetkerlerine arnalghan zamanauy bólmeler, jeke dispetcherlik ortalyq, mamandardy oqytugha arnalghan simulyasiyalyq ortalyq jәne ghimarattyng ishinde ornalasqan jabyq kólik túraghy qarastyrylghan.

Medisina qyzmetkerlerining aituynsha, búryn júmys bólmelerinen jedel jәrdem kólikterine deyin qosymsha qashyqtyqty jýrip ótuge tura kelgen. Qazir kólikter ghimarattyng ózinde ornalasqandyqtan, shaqyrtu týsken sәtte jolgha shyghu әldeqayda jyldam.

«Júmys jaghdayymyz jaqsardy. Jana ghimaratta brigadalar men dispetcherler sany da artty. Júmys isteuge keng әri jayly oryn bar. Búryn brigada kólikke jetu ýshin belgili bir qashyqtyqty jýrip ótui kerek edi. Qazir kólik túraghy ghimarattyng ishinde ornalasqandyqtan, birden shygha alamyz. Osylaysha, brigadanyng jolgha shyghuyna ketetin uaqyt barynsha qysqardy», – deydi stansiya qyzmetkerlerining biri.

Mekeme ókilderining mәlimetinshe, jedel jәrdemning shaqyrtu ornyna jetuining ortasha uaqyty 10-15 minutqa deyin qysqarghan.

Búl, әsirese, shúghyl medisinalyq kómek qajet bolghan jaghdayda, nauqastyng ómirin saqtap qaluda sheshushi ról atqaruy mýmkin.

Jana mektepter men balalargha arnalghan mýmkindikter

Qaytarylghan aktivter bilim beru salasyn damytugha da baghyttalyp jatyr.

Derekti filimde keltirilgen aqparatqa sәikes, Arnayy memlekettik qor esebinen 17 bilim beru nysanynyng qúrylysy qarjylandyryluda. Onyng ony paydalanugha berilgen.

Olardyng qatarynda mektepter, balabaqshalar men shygharmashylyq ortalyqtar bar. Búl nysandar balalardyng bilim aluyna jәne qabiletin damytuyna qosymsha mýmkindik beredi.

Filimde kórsetilgen nysandardyng biri – erekshe bilim beru qajettilikteri bar balalargha arnalghan Sayram mektep-internaty. Avtorlar múnda tәrbiyelenushilerding jana daghdylardy mengerip, óz qabiletterin damytuyna jaghday jasalghanyn atap ótken.

Taghy bir mysal – Ybyray Altynsarin atyndaghy Arqalyq pedagogikalyq uniyversiyteti. 2026 jylghy tamyzda múnda qayta janghyrtu júmystary ayaqtalyp, ghimarat zamanauy oqu korpusyna ainalghan.

Jana korpusta oqu kabiynetteri men zerthanalar jabdyqtalyp, studentterding teoriyalyq bilimin tәjiriybemen úshtastyruyna mýmkindik jasalghan.

Arqalyq әuejayy qaytadan úshaq qabylday bastady

Qaytarylghan qarajat esebinen jýzege asqan eng manyzdy infraqúrylymdyq jobalardyng biri – ondaghan jyl boyy júmys istemegen Arqalyq әuejayyn qayta janghyrtu.

2026 jylghy tamyzda janartylghan әuejay alghashqy reysti qabyldady.

Áuejaydyng úshu-qonu jolaghynyng úzyndyghy – 2500 metr. Al jolaushylar terminaly saghatyna 70 adamgha deyin qyzmet kórsete alady.

Qayta janghyrtu barysynda úshu-qonu jolaghy janartylyp, terminal, apattyq-qútqaru stansiyasy, baqylau-ótkizu punkti men garaj nysandary janadan salynghan.

Filimde aitylghan aqparatqa sәikes, әuejay Astana, Almaty jәne Qostanay baghyttaryna qyzmet kórsetedi.

Búl baghyttar boyynsha reyster subsidiyalanady. Biylet qúny Astana men Qostanaygha – 10 myng tenge, al Almatygha 25 myng tenge dep kórsetilgen.

Arqalyq túrghyndary ýshin әue qatynasynyng qayta jandanuy basqa qalalargha әldeqayda jyldam jetuge mýmkindik beredi.

Sonymen qatar Arnayy memlekettik qor qarajaty esebinen Pavlodar, Balqash jәne Ýrjar әuejaylary da janghyrtylghan.

Bolashaq chempiondargha arnalghan tegin jattyghular

Qaytarylghan aktivter esebinen sport infraqúrylymyn damytugha da qarjy bólinude.

Filimde balalar sporttyng on týri boyynsha tegin jattygha alatyn «Kókshe Arena» kesheni kórsetilgen.

Ghimaratta sport zaldary, kiyim auystyratyn bólmeler, dush kabinalary jәne jattyghugha qajetti basqa da oryndar jabdyqtalghan.

Ásirese, jas gimnast qyzdar ýshin jaghday aitarlyqtay jaqsarghan. Búryn olar kórkem gimnastika talaptaryna tolyq sәikes kelmeytin ghimarattarda jattyghugha mәjbýr bolghan.

«Kórkem gimnastikamen ainalysu ýshin tóbesi biyik zal qajet. Búl kýrdeli elementterdi oryndaugha jәne gimnasttardyng joghary úpay jinauyna mýmkindik beredi. Endi Qazaqstan chempionattaryna osy zalda dayyndalugha jaghday jasalghanyna óte quanyshtymyz. Qazir bizde eki tolyqqandy kilem jәne jana zal bar. Balalargha únaydy, ata-analar da riza», – deydi jattyqtyrushy.

Al erkin kýrespen ainalysatyn toghyz jasar Júmabek jana sport keshenindegi jaghdaygha kónili tolatynyn jetkizgen.

«Maghan búl jer óte únaydy. Múnda kóptegen jana dos taptym. Zalymyz da únaydy. Ýlken, jattyghu qúrylghylary kóp. Osynda kýshti bolugha bolady», – deydi jas sportshy.

Qaytarylghan aktivter әleumettik nysandargha qalay ainalady?

Zansyz iyemdenilgen jәne elden shygharylghan aktivterdi qaytaru júmysy Qazaqstanda 2022 jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng tapsyrmasymen bastaldy.

Keyin múnday aktivterdi memleket menshigine qaytaru tetikterin aiqyndaytyn arnayy zang qabyldandy.

Qaytarylghan qarajat Arnayy memlekettik qorgha audarylyp, odan әleumettik manyzy bar jobalardy qarjylandyrugha qarajat bólinedi.

Jibek Joly TV telearnasynyng «Aktivterdi qaytaru» derekti filiminde osy tetikting naqty ómirde qalay júmys isteytini kórsetilgen. Shaghyn auylgha auyzsu tartudan bastap, tútas bir qalanyng әue qatynasyn qayta jandandyrugha deyingi jobalar – sonyng aiqyn dәleli.

Filimning negizgi oiy qarapayym: aktivterdi qaytarudyng nәtiyjesin memleketke týsken qarajat kólemimen ghana emes, onyng halyqtyng ómirine qanshalyqty ong ózgeris әkelgenimen de baghalau qajet.

Biri ýshin búl – ýiindegi taza auyzsu, endi biri ýshin – der kezinde medisinalyq kómek alu mýmkindigi. Bireuler zamanauy ghimaratta bilim alyp, endi bireuler sportpen tegin ainalysugha mýmkindik aldy.

Mine, osynday jobalar – búghan deyin el ekonomikasynan zansyz shygharylghan qarajattyng memleketke qaytaryluynyng naqty nәtiyjesi.

Abai.kz