Sәrsenbi, 30 Qyrkýyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Júqtyrghandar — 107833. Jazylghandar — 102805. Qaytys bolghandar — 1725
Áleumet 12502 0 pikir 4 Sәuir, 2014 saghat 11:56

SAMMITBEK, SAMMITHAN, SAMMIT

Esim... Dýniyege perzent kelse dýyim júrt bolyp әdemi esim izdeytin әdetimiz bar. Óz dәstýrimizge, әdet-ghúrpymyzgha say ereksheligi mol, ózge últta úshyramaytyn esimderimizdin bary da ras. Desek te ata-babalarymyz nәrestenin dýniyege kelgen kýnine baylanysty da Nauryzbay, Boranbay, Dauylbay, Sәuirhan, týz taghysyna  degen qúrmetpen Qasqyrbay, Arystan sekildi de esimderdi dýniyege әkelgen.

         Sonday-aq, bizdin tarihymyzda sanauly túlghalar ghana ege bolghan erekshe esimderde joq emes. Atap aytsaq, sonau IX ghasyrda ómir sýrgen Shóje, Kótibar, Shege sekildi esimder. Taqyryptan auytqymay sol erekshe esimder jayynda sóz qozghasaq.

         Erekshe esim - estilgende elen etkizetin, siyrek kezdesetin adam nypsysy. Kóbinese sәbiyge at tandaytyn uaqytta tuyndaydy. Olay deytinimizdin de sebebi bar. Qazaq jerinde túnghysh ret 2011 jyly úyymdastyrylghan Qysqy Aziya oyyndary kezinde elimizde tuylghan 40 nәreste Aziyada esimin iyelengen eken. Ereksheligine sóz joq, biraq ta qazaq qyzyna osy esim qanshalyqty jarasady? Esiminin astary pәktik, tazalyq, adaldyq úghymdarymen astarlasyp jatqan úrpaqtyn jalghasy ekendigimizdi eskersek, súray qalghangha maghynasyn qalay týsindiredi ekenbiz. Degenmen sport bәsekeleri ótu uaqytynda quanyshtarynda jek joq halyqtyn osynday atau berui adamzat tarihynda kóptep kezdesedi.

         Sol esimnin en aty shulysy hәm biregeyi Olimpiada! Aty kórsetip túrghanday tórt kýl әlemnin kil dýldilderin әr tórt jyl sayyn bas qostyrar oyyndar atauy, maghynasy da erekshe. Grek tilinen tәrjimalasaq «aspandy jyrlau» nemese «qúdaydy jyrlau» maghynasyn beredi.

         Osy jyly Resey statistika mamandary Sochi Olimpiadasy qarsanynda osy esimdi egelegen resey azamattarynyn monitoringin jasapty. Monitoring nәtiyjesi tómendegishe: «Olimpiada esiminin ken taraghan eki audany beligili boldy: biri Saratov oblysy men Chelyabinsk oblysy. Múnday siyrek kezdesetin esimdi kóbine jasy ýlken kisiler iyelengen.

Saratov oblysynda Olimpiada esimdi 65 әyel adam ómir sýredi eken. Onyn en ýlkeninin jasy 93 bolsa, al en kishisinin jasy 7 de. Onyn ishinde Saratov qalasynda - 27,  Volisk qalasynda - 9, Balakovta  - 8 Olimpiada ómir sýrip jatyr eken. Al 1980 jylghy Mәskeu olimpiadasy kezinde tek bir ghana qyzdyn búl esimge ie bolghany belgili boldy.

Al Chelyabinsk oblysyndaghy Olimpiada esimdi 124 adamnyn 64 –nin aty Olimpiada bolsa, 60 - nyn pasportynda «Alimpiada» dep jazylghan. Búl adamdardyn múnday esimge ie boluyna diniy senim - grek qúdaylarynyn әser bolsa kerek. Kóbinin jasy 80-di alqymdaghan.  Olimpiada Blinovanyn jasy 95 te bolsa, onyn Usti-Katavadaghy attasy Olimpiada Avtinnin jasy 90 da. Ol 1924 jyly Fransiyada ótken alghashqy qysqy olimpiada kezinde ómirge kelgen». Al, әlemde osy esimdi iyelengen en tanymal túlgha Aleksandr Makedonskiydin anasy Olimpiada Epirlik eken.

Balagha esim berude janylyspaghan, sol esim onyn ómir boyy boytúmary bolaryn bilgen, estiler qúlaqqa jaghymdy, maghynasy kóregendigimizdi kórseter qazaq ekenimizdi eskerip, esim qoyudyn keybir tústaryna da toqtala ketudi jón kórdik.  En ókinishtisi, ata - analarymyzdyn әr kýni zarygha kýtetin serialdarynyn saldarynan sol kino keyipkerleri esimin óz úl-qyzyna qoyuy kó. Sondyqtan da biz ýshin jat esim bolghan Melek, Shahrizada, Emirhan, Yasmiyn, Esmiralida, Izabellalar aramyzda býginde kóbeyip keledi.

IYә, kim qanday esim qoyamyn dese de óz erki. Eshkimge tosqauyl qoya almaysyz. Elimizde jazyluy bylay túrsyn, aytyluy da qiyndau esimder de bar. Tanys bolynyz: Muhamatabduliahap, Ábilfayyz, Iriyneyus, Konstantaymseysar, Gabrieli Yusef, Demel, Yamila, Múhamedsaliyn, Abdulaliym, Aliar, Lyayan, Shamiyr, Sivinna, Mahsumya.

Degenmen, erekshe bolsa da kóp kezdesetin esimderde barshylyq. Radiyy, Antonio, Liviya, Talisman sekildi kisi attary elimizde jeterlik.  Bir ghana Ýndistannyn últtyq qaharmany Indira Gandiy qúrmetine qoyylghan esim elimizde 10 000 nan asyp jyghylady eken. Erekshe esim arqalap el ishinde jýrgen jandar da bar. Sonyn biri «Aytugha onay» baghdarlamasynyn prodyusseri Argentina Jәnibek.

Úmytyp barady ekenmin, Sammitbek, Sammithan, Sammiyt. Janylyspadynyz, OBSE-nin sammiyti uaqytynda dýniyege kelgender ghoy. Búl esimde erekshe esimder qatarynda. Aytqanday bizde Diplombekte bar eken ghoy. Diplombek Jaqiyaúly, әkesi joghary oqu ornyn bitirip, diplommen oralghanynda tuylghan perzent. IYә, erekshe esim qoyudan da qazaq artta qalmaghan.

Al, Meksikanyn Sonora shtatynda jana tuylghan sәbiylerge "erekshe" esimder qoyugha tyiym salynypty. "Ata-anasynyn erkine qarsy túra almaytyn nәresteler óse kele óz atynan úyalyp nemese qorlyq kórip ómir sýrmeui tiyis", - deydi jergilikti biylik ókilderi.

Tyiym salynghan tizimde 61 esim bar eken. Olardyn qatarynda Gitler, Rembo, Burger-King, Terminator, Djeyms Bond, Betmen syndy filim keyipkerleri men taghamdardyn ataulary kezdesedi. Biylik ókilderi sonday-aq, Sonora Sýyiktisi, Sonora Kýni syndy sóz tirkesterin de adam atyna qoyarda qoldanbauyn talap etip otyr.

Jana zannyn basty maqsaty - sәbiylerdin ósken kezde óz atynan ózi úyaluyna jol bermeu.  Qara tizimde Feysbuk, Tvitter degen adam esimderi de kezdesedi.

Kórdiniz be, alys elder de balagha qoyylar esimge mәn bere bastapty. Sebebi, el bolashaghy bolar tuylghan әrbir sәbiy mәni men maghynasy mol esimge layyq, solay boluy da shart.

Erekshe esimderge eliktemey, naghyz últymyzgha tәn esimderimizben әlemnen ereksheleneik.

 

Qojakeldi Aldanov,

Kereku

Abai.kz

0 pikir