Düysenbi, 9 Jeltoqsan 2019
Ädebiet 6010 0 pikir 10 Qaraşa, 2014 sağat 12:41

Baqıtbek Bämişwlı. SARI DOMBIRA

«Bir äñgime aytıp ber,– dep,– sübeli»,

Jan alqımğa aldı wlım, tün edi.

Twtqiılda auızıma söz tüspey,

Nebir oylar tüñiligin türedi.

 

Bir sırı bar işte qalğan büguli,

Bügingige eskilerden bw ülgi.

Tüse qaldı suret bolıp közime

Törde twrğan sarı dombıra iluli.

 

Kelgen adam, kirgen adam, tosın da,

Qonağım da, jaranım da, dosım da

Dombıramnıñ qağıp twrıp şanağın:

«Qalay keldi»,– dep swraytın,– osında?

 

Ol jayında talay menen swrağan,

Qırıq jılday törimizde twr aman.

Tüsti esime dombıranı qwşaqtap,

Süyip künim, egilip kep jılağan.

 

Sır aşpağam bwl jayında eşkimge,

Kim mäñgilik, mına tirlik, bes künge.

«Aqtarılıp, aytıp sağan bereyin,

Medeu kerek, jalğasımız, öskinge».

 

Dombırada jasaurağan janarım,

«Meseldesin qaytarmayın balanıñ».

– Sar dombıra jaylı äñgime qozğayın,

Ol kezde de, men de sendey balamın...

 

Mıñ toğız jüz jetpis birdiñ köktemi,

Arman jerge tüskendey kün köktegi.

«Ülken üyge» kirip bardım keşkisin,

Jan edim ğoy, üyde otırmas, köşpeli.

 

Joq esimde, däliregi neşinşi,

Tört pe, älde, klastamın besinşi.

«Ülken üy», ol – bizdiñ qara şañıraq,

«Törime aunap,– dep twratın,– kösilşi».

 

Okan otır sol bir tördiñ basında,

Onımenen şamalas ed jasım da.

Bir-aq klass menen ozıq oqitın,

Jalğız özi bir de jan joq qasında.

 

Sol ayağın oñ tizege tastağan,

Küy me, än be, bir äuendi bastağan.

Tanau kökte, menimenen isi joq,

Sarı dombıra wstağanı, mä, sağan!

 

Sar dombıra közime ottay basıldı,

Wştı sağım qızıl ala, jasıl-dı.

Qwmar edim dombırağa jasımnan,

«Mınau qaydan tauıp alğan asıldı?».

 

Babamızdan qalsa dağı mol mwra,

Sirek edi ol zamanda dombıra.

Sol armandı mine, Okan, mardımsıp,

Qwşıp otır tizesine qondıra.

 

Okan äkem inisiniñ balası,

Dombıranı qolındağı, qaraşı?!

Jetip bardım, tebindetip qasına:

– Qaydan aldıñ, qanşa eken bağası?!

 

«Qaytedi, ey,– degendeyin,– mınauıñ»,

– Äkep berdi,– dedi solğın,– Läuim.

– Läu qaydan alğan eken?

– Bilmeymin.

Küylep jatır tarıltqan bop bwrauın.

 

Oğan qanday oylar keldi ayta alman.

Mwzday suıq ter tepşidi arqamnan.

Dombıranıñ qwlağına tükirip,

Bälsigende küyşidey-aq maytalman.

 

– Kimnen aptı?– dedim tağı.

– Bilmeymin.

Degendeyin közime de ilmeymin.

– Köreyinşi, qane berşi, men şertip?

Badırayıp işimdegi bildey min.

 

– Sen dombıra şerte almaysıñ ğoy,– dedi.

«Jwlıp al!» dep jetip keldi oy legi.

Jäne bir oy qwlağıma sıbırlap:

«Äkeñe ayt, töbelespe, qoy!» dedi.

 

Lap-lap ısıp, miığımnan bir külip,

Jetegimen bir jwbanış, bir ümit.

Üyge kelsem Äkem, Kümäm şäy işip,

Otır eken tizeleri birigip.

 

Şağınarğa artıq kim bar äkeñnen,

Arıla almay älgindegi äserden.

– Suday jaña sarı  dombıra, jap-jaña,

Äke,– dedim,– Okanğa Läu äpergen.

 

– Qaydan aptı?

– Bilmeydi eken... (baldırğan).

– Kimnen aptı?

– Bilmeydi onı domıra esin tandırğan.

– Ä,– dedi äkem,– klubqa eki domıra

Daniyaldan dep estigem aldırğan.

 

Degeninde dastarhannıñ şetine,

Qos tizerlep otıra qap, bekine:

– Onday bolsa bir domıra ap berşi,

Daniyaldan,– degenimde ötine.

 

– Oybüu, qarğam, Däkeñ qayda, biz qayda,

 ol aymaqta twradı ğoy şalğayda.

Ülken aqın, jırşı-jırau häm şeber,

Qolğa tüspes sarı altın ol mwndayda,–

 

Dep Daniyal Dikeywlı jayında

wzaq tolğap, «endi öziñ payımda»,–

degendeyin mağan qarap batqanday

oylı közi twñğiıqqa, uayımğa.

 

«Aymaq»,– dedi, aymaqtı men bilemin,

Şımırladı qara qwsım, bilegim.

 «Aymaq» atay beretindi Ölgeydi,

Tapsa deymin sol aymaqqa bir ebin.

 

Ol zamanda mekteptemin, ondamın.

Deytin kez be, qanatımdı qomdadım.

Aymaqtağı olimpige bararda

Jolda qattı, esten ketpes toñğanım.

 

Bwlğın alıs, ortalıqtan şettemiz,

Alay-düley soqqan boran audarılğan – kök teñiz.

Maşinamız jol ortada bwzılıp,

Üsip-ölip Ölgeyge äreñ jetkemiz.

 

Sol jadımda, aymaq ras, wzaq jer.

Qaytalağan qaratpa söz qwlaq jer.

Qaqsay berdim «dombıra» dep jaq sembey,

Sonda äkem, mağan bayau bılay der:

 

– Läuiñde bolu kerek tağı bir,

Sar dombıra,  ala-alsañ bağıñ bil.

Erteñ barıp keñsesine, swrap al.

– Ap beriñiz, meni oylayd nağıp jür.

 

– «Qattı adam emes edi tım asa»,

Biraq, bermes ülken kisi swrasa.

Öziñ barsañ jön boladı dwrısı,

Kim jibimes, bala balğın wnasa.

 

«YAğni, wnau kerek, al qalay?»,

Twman oyğa batıp kettim arı qaray.

Tünimenen döñbekşidim, köz ilsem,

Sarı dombıra kele jatam arqalay.

 

Sabaqqa da erteñinde zauqım joq,

Birde jaynap, birde ümitim marqwm bop.

Keyde küy kep Kürti sındı kürkirep,

Keyde keted jiger, qayrat – tau qwm bop.

 

Minutı ayday, sağat jılday wzarğan,

Bitti-au sabaq,  jaqındadı bir arman.

Şirıqtım kep, şır köbelek aynalıp,

Qalay wnau kerektigin bile almay.

 

«Bes asıl is» tös belgimdi qadandım,

Ayna aldına qırıq barıp qarandım.

«Osı ma özi sınağıña say bala?».

İşim alay, sırtım tüzep tarandım.

 

Tartım sonsoñ zır jügirip klubqa,

«Äy, Baqıtbek, wnaudı tek wmıtpa!».

Tanıs ölke, tanıs meken, tanıs jer,

Läuimniñ kontorası bwrışta.

 

Kirip bardım, esik qağu mwtılğan,

«Qap,– dep qoyam,– osı, mine, wtılğan».

İşi tolğan suret swlu, bay keñse,

Astı kilem, sap-sarı üstel jwtınğan.

 

Qap-qara qas, bwp-bwyra şaş, qıp-qızıl,

Tör basında Läu otır jwp-jwmır.

– Üy, Baqıt-au, qaydan jürsiñ, sen mwnda?!

«Cälem qayda?  tağı wtıldım, bitti jır».

 

– Läu,– dedim, mağan da bir dombıra

beriñizşi?!

– Dombıra deyd?!

– Dombıra... tap Okannıñ dombırası qwsağan.

İş jañğırıq: «Dombıra, Läu, dombıra!».

 

 Bas izedim. Tip-tik twrmın, qazdiıp,

Tomsırayıp tau basımdı hanğa iip.

 «Wnau kerek, wnau kerek, jas wlan.

Lağınday Sarı arqanıñ jezkiik».

 

Läu sanın şapalaqpen salıp qap,

aha-ha-halap külip alıp anıqtap.

Sodan keyin türegelip ornınan

Keldi jaqın, jas baladay şalıqtap.

 

Iığıma jaylap qana qolın sap,

Al men twrmın  juas tayday moyınsap,

Auızdıqqa ese bermey ezulep,

Qwnjıñdaytın, qwtıratın toyınsa-aq.

 

Läu sonsoñ äñgimesin bastadı,

– Swra,– dedi,– dombıradan basqanı.

Bwl dombıra ükimettiñ däuleti,

Al ükimet tilip alad taspanı,

 

Jauırnımnan qoğam mülkin taratsam.

Partiyanıñ zañın qattı jaratqan.

Qoğam ortaq,  socialis ükimet,

Partiyasız künimiz joq tañ atqan,–

 

Dep bäyektep, tüsindirdi, wqtırdı,

Orınına qayta barıp, üş otırıp, üş twrdı.

Bir sözi de kirip-şıqpay miıma,

Tek közimde möldiregen şıq twrdı.

 

Kök aspanı köñilimniñ kök küzgi,

Läu mayda tilmen jwmsaq epti izgi:

Enşileri bölinbegen eki üyge

Bir dombıra jetetinin jetkizdi.

 

Sodan keyin sılap toqır basımnan,

Mañdayımnan iiskep twrıp, qasımnan,

Qwyrığıma qağıp-qağıp şığardı,

Albırt jürek juasıdı tasınğan...

 

 «Äy, özimnen, ağat bastım, wtıldım,

Wnamadım, wyat qanday», qısıldım?

Eki şekem, şımır-şımır qızarıp,

Tamağıma jas tığılıp, jwtındım...

 

Ötti künder, ötti jıldar wtımdı,

Sarı dombıra sanadağı mwtıldı.

«Köşemiz,– dep Tüp aymaqqa» bizdiñ üy,

Ökimetke mälimetin wsındı.

 

Men segizdi bitirgen jıl, tamızdı,

Tuğan jerdiñ jazı salqın, mañızdı.

Jük tielip tirkemeli «Zil»-derge,

Al ağayın közdiñ jasın ağızdı.

 

Qoştasadı, birin-biri qimaydı,

«Qimaydı eken nesin janın qinaydı.

Ne sebepten köşip jatır bölinip,

Nege bwlar tuğan jerge simadı?».

 

Swraq köp-au, jauabı joq men üşin,

Qalıp barad beretinder jeñ wşın.

Bauır basqan qwt mekeni, däuletin

Jäne satıp jiğan-tergen jemisin.

 

Jük maşina bir jüredi, bir toqtap,

Jük üstine şığıp aldıq biz toptap.

Bir zamatta tömen jaqtan qwyğıtıp,

Jalğız qara bireu keld bozdaqtap.

Jwrttıñ közi anau attı adamda,

Bw kim boldı, köñil köksiz alañda?

Bir bwrq etip boz tütindey qoyu şañ,

Ala attı şığa keldi alañğa.

 

Oy-oy, mınau, Läuim ğoy, Läuim,

Şıñıldadı meniñ-dağı qwlağım.

Oñ qolımen aspandata kötergen,

Aspabı bar wşıp keled bir ağın.

 

Astındağı arğımaq ta alımdı-aq

Ekpindetip, keldi jetip arındap.

Maşinanıñ tüsip kete jazdadı-au,

Ol astına, ne istemekşi, ne qılmaq?

 

Bir özgeris äkelerdey ömirge.

Neler kelip, ne ketpedi köñilge.

Eki közden jas laqıldap, alqımnan,

Aqqan teri qwyılıp twr öñirge.

 

At ta aq ter, özi de aq ter, malmanday,

Ekeuinde suğa malıp alğanday.

İrkilmesten:

– Äy, Baqıt!– dep,  sermedi

Ükilegen dombırasın qarmanbay.

 

Sarı dombıra, sol dombıra bayağı,

mine, naq bir – perişte qws tayadı.

Wzın moynın aspan-kökke wmtılta,

Mağan qaray, mağan qaray qos qanatın jayadı.

 

Atıp twrıp, aldım ilip, aspaptı,

Janarımnan jasıl-jasıl jas ta aqtı.

Dombıranı bauırıma basqan boyı bük tüsip

jata ketim...

Janarımnan jasıl-jasıl jas ta aqtı...

 

8-9 qaraşa 2014 jıl,

Almatı

Abai.kz

0 pikir