Senbi, 19 Qazan 2019
Käsip-tübi näsip 2329 0 pikir 10 Tamız, 2016 sağat 12:31

ŞARUALAR ÖNDİRİSKE JAÑAŞILIQ ENGİZUDEN QORIQPAUI TIİS

 

 «Atameken» Wlttıq käsipkerler palatası janınan qwrılğan Agrobiliktilik ortalığında auıldağı ağayın, onıñ işinde şarua ieleri agrobiznesti tiimdi jürgizu qağidattarına oquda. Sonımen birge olar  osı  saladağı tıñ innovaciyalarmen tanısadı.  Oğan qosa tayauda fermerlerge arnalğan arnayı sayt aşıladı.  Ortalıq direktorı Töleutay Raqımbekovten auıl şaruaşılığındağı jaña  qadamdar  jaylı swrap bildik.

- Töleutay Sataywlı, öziñiz Auıl şaruaşılığı ministrliginde wzaq jıl eñbek ettiñiz, eldegi birneşe damu institutın qwruğa tikeley mwrındıq boldıñız. Ekonomika ğılımdarı doktorı märtebeñiz tağı bar. Osı orayda qolğa alınıp otırğan auqımdı istiñ mañızı jaylı ne aytasız?

Qazirgi uaqıtta Qazaqstanda auıl şaruaşılığı önimi öndirisimen 217 mıñnan astam qwrılım aynalısıp jatqan bolsa, olardıñ basım böliginde arnayı bilim qorı joq nemese käsibi dağdıları tek tar auqımdağı bağıttarğa arnalğan. Sondıqtan «Agrobiznes-2020» bağdarlamasınıñ negizgi maqsattarınıñ biri –  paydalı bilim taratu jüyesin damıtu. Bağdarlama ayasında barlıq agroönerkäsip keşeni tarmağı boyınşa oqudı örkendetip, sol arqılı aymaqtardıñ tügelinde täjiribelik sabaqtardı, keñes beruler men ädistemelik süyemeldeudi qamtamasız etu közdelude.

Auıl şaruaşılığı tauarların öndiruşilerdiñ ğılımi-tehnikalıq jäne innovaciyalıq qızmet nätijelerine töte qoljetimdiligin qalıptastıru, ozıq ülgili tehnologiyalardı auıl ömirine jedeldete engizu mwrattarı ayasında naqtı äreketterge mwqtajdıq sezildi. Mine, osı sätte, «Atameken» WKP-ğa şağın, orta jäne iri biznes müddesin qorğap, kündelikti jwmısında käsipkerlikti tolıq qamtitının, kadrlardı dayındau men qayta dayarlauda, biliktiligin köterude, sertifikaciyalau men attestaciyalauda täjiribe jinaqtağanın jäne de jan-jaqtı öñirlik jeli men joğarı qwzırettilikke ie ekenin eskerip, AÖK salasında tiimdi bilim beru jüyesin tüzuge qatıstı memlekettik tapsırma jükteldi. Osığan baylanıstı, Palata janınan aldıñğı qatarlı şeşimderdi jüzege asıru üşin Agrobiliktilik ortalığı düniege keldi.

Bastı mindetteriñiz qanday?

- Agrokäsipkerlerdiñ käsibi şeberligin şıñdauda kurstar wyımdastırıp, tabıstı tehnologiyalardı AÖK sub'ektileriniñ täjiribe jüzinde qoldanuı jöninde oqu bağdarlamaları men ädistemelerin jasauğa den qoymaqpız. Osımen birge, AÖK sub'ektilerin der kezinde aqparattandırıp, keñes beru, narıqtı taldau men zertteu, täjiribe almasuğa şeteldik sarapşılar men mamandardı tartu, bwlardıñ jemisinde naqtı wsınımdar äzirleu nazarda wstaladı. Mäselen, biıl, eldegi maqtaulı şarua qojalıqtarında 25 bağıt boyınşa 666 seminar ötkizu mejelenude ekeni, 10 mıñğa juıq auıl biznesmeni qamtılatını atap öterlik jayt. Şilde ayınıñ ayağına deyin, batıstağı Aqtöbe, Mañğıstau, Atırau oblıstarın qospağanda, elimizdiñ barlıq aymağında derlik, 110 seminar ötkizip ülgerdik.

Bügingi tañda bizdiñ mekeme seminarlarğa  arnalğan ädistemelerdi  qarastırıp, fermerlerge aqparattıq-taldamalıq portal iske qosıluda. Bwl sayt beti şeteldik jäne qazaqstandıq sarapşılar blogtarına, jobalar däriskerlerine tolı bolıp, tıñdauşılardıñ sarapşılar men däriskerlerdi bağalau mümkindiginen, vebinarlar men onlayn keñes beruler ötkizuden, habarlandırular men forumdar böliminen, sonday-aq AÖK basım bağıttarı boyınşa 25 modul'den twradı dep kütudemiz.  

- Örisi keñ, bereri mol sarapşılar şarua qojalıqtarına barıp, jergilikti jerde bilgenimen bölisedi me?

- Ortaq iske jwmıldıru maqsatında 25 qazaqstandıq jäne Germaniya, Franciya, Serbiya, Avstraliya, Resey, Ukraina, Kanada elderinen 25 şeteldik sarapşı izdestirilip, irgeli şarua qojalıqtarımen kelisimderge qol jetkizildi. Agrobiliktilik qızmetiniñ «Atamekenge» berilui nätijesinde käsipkerler oqıtu sabaqtarına da, tıñdauşı retinde de köptep tartıluda. Käsipkerlerdiñ öñirlik palataları seminardı ötkizu ornın dayındauğa, tüski as pen kölikti jalğa aluğa kömektesedi. Är aymaq pen qızmet bağıtına, taqırıp auqımına qaray oqu seminarları 5 künge deyin sozılıp, ärqaysına jeke ädistemeler qarastırıladı. Mısalı, salalıq qauımdastıqtarmen aqıldasıp, şarualardıñ öz pikirine mwqiyat qwlaq asa otırıp, seminarlar batıs pen Almatı, Qızılorda, Oñtüstik Qazaqstan oblıstarında tüye şaruaşılığı, Qarağandı, Aqmola, Soltüstik Qazaqstan sındı soltüstik aymaqtarda negizinen egin jäne mal şaruaşılığı, küriş ösiru turalı Qızılorda, bal arası men maral şaruaşılığı Şığıs Qazaqstan oblısında ötkiziledi degendey kete beredi. Qısqa uaqıt aralığında bar bilimdi sarqa berip ketu mümkin bolmağanımen, innovaciyalıq swrıptar men twqımdar sekildi mañızdı swraqtarğa jauap tabıladı degen ümittemiz. Jaña tehnologiyalarğa şığındanğan käsip iesi, tegin byudjettik seminardan ekonomikalıq tiimdilik, memlekettik qoldau, auıl şaruaşılığı kooperaciyası ispetti 3 qızmet qırınıñ bügingi bet-beynesin tereñ wğınıp, aqparatqa ie bolıp qaytuı kerek. Osı orayda şarualardıñ özderine, auıl halqına birigip, Reseydegidey nesielik seriktestikter qwrudı wsınbaqpız. Seminarlardıñ teoriyalıq böliginde ozıq tehnologiya-ädisterdi kädege jaratudıñ tärtibi men äreket etudiñ jalpı wstanımdarı bayıptalatın därister tıñdauşıların wyıtıp, täjiribelik qırında körip-bilgen, oyğa tüygen jayttardı derbes qoldana alu mäselesine küş salınbaq.

- Qanday taqırıptar oqıtıladı?

- Oqıtılatın taqırıptarğa agroönerkäsip keşeniniñ barlıq negizgi bağıttarı kiredi: 1) auıl şaruaşılığındağı tehnologiyalıq dünieler, ösimdik jäne mal şaruaşılığı, önimdi qayta öñdeu, jermen jwmıs, säykesinşe Qazaqstanda «jasıl» ekonomikanı damıtu; 2) käsiporındı basqarudan, qarjılıq josparlau men bağa qalıptastırudan, tauardı ötkizuden, biznes-josparlaudan, täuekeldi bağalaudan twratın agrarlıq menedjment, kooperaciya, memlekettik qoldau türleri; 3) ğılımi zertteuler jemisin is jüzinde engizu men ozıq tehnologiyalar transferti, kommerciyalandıru men innovaciyalardı qoldanudağı otandıq täjiribeni taratu jäne tağı basqaları. Bwnıñ bäri AÖK sub'ektilerinen tikeley jinaqtalğan derekterdi zerdeleuden tuındağan oylar.     

Jayqalıp kele jatqan egindi baptap, mal jayudan, qora-qopsı men üy-jaydı qısqa dayındaudan, basqa da qıruar şaruadan qolı bosamaytın, köbine şalğay jerlerde jüretin, alıs eldi mekenderde twratın auıldağı otandastarımız qayda habarlasarın bilmey, özine kerekti seminarlardı ötkizip almaydı ma?

- Bwl mäsele bizdi ayrıqşa tolğandırıp, nätijesinde AÖK sub'ektileri üşin sall-ortalıqtıñ twsauı kesildi. Barlıq qızığuşılıq tanıtqan auıl şaruaşılığı tauarın öndiruşiler men fermerler 59 79 60 telefonına qoñırau şalıp, täuligine 24 sağat üzdiksiz emin-erkin mazalağan swrağına jauap ala aladı. Qoñırau şalu tegin äri nömirdi Astana qalasınıñ kodınsız terse boladı. Almatı halqı basında 2 sanın qossa boldı, baylanısqa şığadı. Seminarlar ötken soñ da fermerler qauımımen wdayı qarım-qatınasta bolmaqpız.   

Şaralardı däl de tiimdi atqaru qiınğa soqpaydı ma?

- Joba ayasında, şarualarğa keñes beru joğarı bilikti sarapşılardıñ aymaqtardağı şaruaşılıqtarğa at şaldıruı, AÖK sub'ektilerin alañdatqan kiltipandardı ornında şeşu men qazirgi zamanğı tehnologiyalardı engizuge järdemdesu, internet portal men sall-ortalıq arqılı baylanısqa şığu siyaqtı sanqilı jolmen jürgiziledi.  

Mäselen, ösimdik şaruaşılığındağı ağartu seminarlarında tıñdauşılarğa auıl şaruaşılığı daqıldarın ösiru nauqanınıñ öne boyında tehnologiyalıq äri servistik süyemeldeu, yağni astıqtı, kökönis pen jemis-jidekti kütip-baptau, irikteu, egis aynalımı, qorğau men swrıptau twrğısında tolıqqandı mağlwmat beriledi. Mal şaruaşılığınan sauattandıruda öndiristi jañğırtu, jem-şöp qorın qalıptastıru, tört tülik azığı, olardı emdeu men sırqattardıñ aldın alu tärizdi köptegen mağlwmattar sanağa siñiriledi degen senimdemiz.

Bolıp ötken seminarlar qorıtındısın keltire ketesiz be?

- Tayauda «Atameken» WKP Basqarma törağasınıñ orınbasarı Nwrjan Ältaev qatısqan, Astıq şaruaşılığı institutınıñ ağartu ortalığı men «Novokubanskoe» JŞS auqımında wyımdastırılğan seminarda, biostimulyatorlardı ösimdik şaruaşılığındağı önimdilikti arttıruğa qoldanu jayı talqığa salındı. Bwl stimulyatorlardı quañşılıqqa nemese  jañbırlı aua rayına baylanıstı ärkelki paydalansa boladı. Qızılordada sınalmaq küriş daqılın suarudıñ avtomattandırılğan jüyesi, su şığının 30-35 payızğa azaytıp, retteuge septigin tigizbek. Mwnday tehnologiya qanşa tekşe metr ılğaldı ünemdeydi deseñizşi! Al mal şaruaşılığındağı jaylı jağday üy januarınıñ qoñdı, küyli boluına tikeley äser etetini dausız. Mäselen küyzeliske wşırağan qwstıñ gramdap bolsın, salmaq joğaltuı tez jüredi. İri qara maldı jaqsılap bordaqılasa, künine 1,5 kilogramğa semiredi. Jayılım jerlerdi birneşe telimge bölip tastap, sudağı jel qondırğısınan taralatın elektr quatı sımımen qorşasa da tiimdilikti köterip, qauipsizdikti küşeytpek. Bau-baqşada jayqalğan alma ağaştarınıñ tım biikke öspeui de önimdiligine, olardı kütip-baptauğa ıqpal etpek. Nege densaulıqqa asa paydalı şwbat pen qımızdı siır sütindey wntaq türinde keptirip, qaşıqtıq jerlerge aparmasqa?! Osınday jañaşıldıqtardı şarualarğa qorıqpay öndiriske engizu kerektigin tüsindire bilsek, bwnıñ özi ülken jetistik.

Äñgimeñizge raqmet! Eñbekteriñiz jemisti bolsın!

Aldabergen KEMPİRBAEV

Abai.kz

0 pikir