Beysenbi, 14 Qaraşa 2019
Abay.tv 4597 0 pikir 9 Aqpan, 2015 sağat 13:13

TASTÜLEK-TAĞDIR

Juırda qolımızğa «Qazaqfil'm» jasağan («Grushik» studiyasımen birigip) qısqametrajdı «Tastülek» (scenariyin jazğan – Erbol Boranşı, rejisserleri – Twrdıbek Maydan, Tilek Töleuğazı) attı mul'tfil'm tüsti. Alğaş körer twsta köñilimizde äldebir senimsizdik boldı. «Aldarköseniñ» aynalasındağı qaptağan şalajansar keyipkerler men birinen biri aumaytın, qimılında meşeldik, oyında meşeulik bar dübära dünielerdiñ biri bolmasa eken degen ümit-küdik aralas oy sanamızda qalqıp şıqtı. Qatelesiptik, äuelgi körinisinen-aq işine enip kettik.

«Tastülek» – bürkit turalı mul'tfil'm. Mwndağı är detal qazaqı tirlikti, köşpeliler ömirin örnektegen. Äu basta ertede barşa qws jinalıp, qwstar patşasın saylaudı wyğarıptı. Aspanmen talasqan bäyterekke qws bitken qonaqtap, Täñirden añ patşasın saylar uaqıttı asığa kütedi. Künniñ aptap ıstığına şıday almay qwstıñ nebir töresi esten tanıp qwlay beredi. Tek Qıran ğana şıjığan künniñ nwrına ötkir janarın tosıp, miz baqpay otıradı. Onıñ şıdamdılığı men tektiligi Jaratqan ieni tänti etip, qwstardıñ patşası atanadı. Bwl añız mul'tfil'mniñ bastalar twsına berilgendikten, körkem tuındını köruşi jwrtşılıqtı birden özine baurap, arı qaray oqiğanıñ örbuine jol aşadı. Bizdi tänti etkeni, mul'tfil'mniñ körkemdik deñgeyi: qazaq saharası, köşpeli tirşilik, qwsbegi şaldıñ äñgimesi, jas balanıñ qıranğa ıntıq bolmısı, keyipkerlerdiñ (baqsı, aydahar, jın soqqan adam, bürkit, tazı, malşı) qimıl-äreketi men söz mänerindegi etnografiyalıq jad, miftik tüysik. Tor qwrıp, bürkitti şırğağa tüsiru sätinen bastap, qırandı qolğa üyretu, baptau, añğa salu barıstarı arqılı ötken zamandağı qazaq qwsbegileriniñ osı bir tüzdiñ erke qwsımen qalay qarım-qatınas ornatqanın, qwsbegilik önerdiñ ayrıqşa mädeniet ekenin bağamdap, oy eleginen Wlı Dalanıñ bizdiñ sanadan jıraqtay bastağan jwmbağımen qayta jolığasıñ. Mısalı, aydahar turalı ertegi de, añız da köp el arasında. Mul'tfil'm aydahar obrazı arqılı qazaqtıñ mifologiyalıq tanımın ayqındauğa jol aşqan. Jaylaudağı jwrttıñ şetinde aqbas şıñ twr. Onda bir jwmbaq üñgir bar. Oğan jaqındağannıñ bärin üñgir jwtıp qoyadı. Bürkitşi jas nemeresine sonau erte kezde siır bağıp jürgen jigitti osı üñgirdiñ jwtıp qoyğanı turalı aytıp, sodan keyin ol mañğa adam balası juımaytındığın, arnayı belgi qoyılğanın eskertedi. Biraq, bwl qwbıjıqtıñ ne ekenin eşkim de bilmeydi.

Öziniñ qolına tüsirgen Aqiıqtıñ babın jaratıp, onıñ kieli qws ekenin aytıp otıradı. Künderdiñ bir küni aydahar oyanıp, jer-kökti zilzala etip, tau basın jarıp şığadı. Aynalanı tünek basıp, qarañğılıq jaylaydı. Auıldı dauıl terbep, jwrttı ürey bileydi. Aqsaqaldıñ zäre-qwtı qaşıp, qwbıjıqtıñ oyanğanın sezedi. Bwdan qalay qwtıların bilmegen bürkitşi tek aqiığına senedi. Osı şaqta qıran qws kökke köterilip, tauğa qaray zaulaydı. Ot şaşqan aydahardı altın tegeuirinimen közin qos közin ağızıp, öltiredi de, auıldı aman-esen saqtap qaladı. Asılı, el arasında mwnday añız da bar. Mul'tfil'mge jañadan syujet izdegennen göri, halıq arasındağı ruhani äñgimelerdi, añız-äfsanalar men ertegi-mif keyipkerlerin tiriltsek, wtpasaq, wtılmasımız anıq. «Tastülektiñ» soñı qamırıqtı mwñmen ayaqtaladı. Bir kebisti bir kebiske kidirip, jolındağınıñ bärin wrlap-jırlauğa qwmar bireu qwsbegi ölip, onıñ asına soyılğan atınıñ qazısına toyattauğa kelgen aqiıqtıñ qasına barıp, altın tegeuirinin jwlıp aladı. Adamdardıñ opasızdığına, satqındığına tözbegen qıran zau kökke samğap, qwsbeginiñ molasına soğılıp öledi. Qırannıñ tektiligi janarğa jas üyirerliktey.

Bwğan deyin de birneşe qazaq mul'tfil'min körgenbiz. Soñğı jıldarı bwl salada azdap bolsa da jandanu bayqaladı. Ökiniştisi, köbiniñ käsibiligi joq. Tapsırıspen asığıs jasalğan dünieler ekeni, tender alıp, qazaq ertegileri men batırlarınıñ obrazdarın şalajansar düniege aynaldırğanı jandı auırtadı. Al mına mul'tfil'm käsibiligimen de, körkemdik deñgeyimen de eldiñ köz quanışına aynalarına şübäsiz senemiz. Eger däl osı jastar buının qoldap, tolıq metrajdı mul'tfil'm tüsiruge jağday jasar bolsa, äli-aq qazaq mul'tifikaciyasınıñ kökjiegi keñeye tüser edi. Nebarı 23 minuttıq «Tastülektiñ» özinde qat-qabat jeliler, oqiğalıq şielenis, keyipkerler minezi men bolmısı sätti somdalğanına tänti bolmay twra almaysız. Biz «Tastülektiñ» oqiğa örimin twtastay qamtudı qalamadıq, mwnday jaña dünielerdi halıq öz közimen körip, ondağı ärbir detal'ğa jiti nazar audarğanı abzal.

T.ÖSKENBAY.

Derekköz: http://www.dalanews.kz/suranys/tastulek-kazak-multfilmining-kokzhiegi-video/

0 pikir