Särsenbi, 17 Şilde 2019
Kübirtke 18456 30 pikir 29 Naurız, 2017 sağat 13:17

Çukçalar men qazaqtar ğana orısşa söylegenine maqtanadı

Hristiandardıñ 31-şi jeltoqsandağı jaña jılın qazaqtar üş ayday toylaydı ğoy, qasietti Naurızdı qalay ötkerip jatır eken dep 23 naurız küni tısqa şıqtım. Bwrın «Sarıarqa» dep atalatın qazir atı-jöni beymälim bazardan ötip Abay men Altınsarinniñ qiılısına bet aldım. Ne bazarda, ne birde-bir köşede «Wlıstıñ wlı küni qwttı bolsın», «Naurız qwttı bolsın!» degen bir auız söz jazılmağan.

 

Et dükenine kirdim. Qazaqtıñ özi bağıp-qağıp ösirgen jılqı etiniñ üstinde «Konina», qazaqtıñ aqbas siırınıñ etiniñ üstinde «Govyadina», Edilbay twqımdı  qoy etiniñ üstinde «Baranina» degen orısşa jazular ğana jatır. Tauığımnıñ eti «okoroçkağa» aynalıp ketipti. Ortan jilik, toqpan jilik, asıqtı jilikter – «lıtka» degen «ataq» alıptı. Qanım basıma şauıp şığa jöneldim de körşi nan dükenge bet aldım. Esiginde «otkrıto» degen jazu! Qazaq dalasında egilip, orılıp bastırılğan astıq nandarınıñ üstinde de «Moskovskiy», «Borodinskiy», «Poltavskiy», «Lepeşka», al süt pen ayrannıñ üsti tolğan «Moe moloko», «Zor'kin lug», «Mumunya», «Korov'e», «Kefir», «Slivoçnoe» t.b. Şaşın sap-sarı qıp boyap alğan satuşı qazaq äyeli «Zdravstvuyte! Çto jelaete?» dedi. «Biz bir jarım milliard qıtaydıñ işinde jürip bir-birimizben qıtayşa aralastırmay söyleymiz, Qazaqstanda twrıp sizderge ne bolğan» dedim. Ol betime bajıraya qarap «Kakaya raznica?» dedi. Şığıp baratıp: «Çukçalar men qazaqtar ğana orısşa söylegenine maqtanadı» dedim anağan ädeyi esittirip. «Sam tı çukça!» dedi ol. Qarnım aşa bastadı. Abaydıñ boyındağı «Qağanatqa» kirdim.

 

- Birinşige ne bar? - dedim aspaz qızğa.

 

– Govyajiy, sosın kuriynıy sup!

 

– Mağan govyajiy emes, siır sorpasın beriñiz.

 

– Polnıy ma, polovina ma? - deydi qız.

 

– Polovina emes, jartı, - dedim.

 

– Küriş botqa bar ma?

 

– A-a, kaşa risovaya ma? - deydi qarındasım.

 

– Ris kerek emes, küriş ber, - deymin. Dausım dirildey bastadı.

 

– Bir kese şäy!

 

– S molokom ba, bez moloka ma? - deydi qız.

 

– Oybay, süt qatqan, oybay, - deymin küyik köterip.

 

 

Ashanadan şığıp Altınsarinniñ boyındağı ayaldamağa kep otırğanım sol edi jası birazğa kelgen äyel kelip: – Osı Abaya ma, Altınsarina ma? - dedi.

 

– Ekeui de emes, - dep teris qaradım jınım qozıp. Ol ketisimen bir qazaq jigiti mağan qarap: «Bratan sağatıñız neşe boldı? - dedi. «Bratanıñnan» swra dep tağı teris aynaldım. Qasıma eki qazaq qızı kelip otıra qalıp temekilerin twtattı.

 

– Äh! Mwrındarıñdı qwrt jep bara ma, anau jaqqa barıp şegiñder, - dedim. Orındarınan twrıp bara jatıp bireui mağan esittirip «Vot auılbay» - dedi. «Çto podelaeş', mambet est' mambet» dedi ekinşisi. «O-o, şeşeñdi!.. - dedim men de esittirip.

 

Şaşın qıp-qızıl qıp boyap alğan qazaq kempir nemeresimen kelip «Idem, Abulhair! Posidim!» - dedi. Jüregim atqaqtay jöneldi. Avtobus keldi. Baqılauşı jigit «Po Abaya pryamo!» Po Abaya pryamo!» dep baqıra jöneldi. Kire bergenim sol edi ol da «Brat, za proezd töleñiz!» - dedi.

 

– Jolaqı ma?

 

– Da, da jolaqı! Kakaya raznica!-deydi ol da.

 

– 12-13 jasar orıs balasına jaqındadım: Ornıñdı berşi, otırayın!

 

– YA ne ponimayu po kazahskiy!

 

– A çto, v şkole ne izuçaete kazahskiy yazık?-deymin.

 

– Izuçaem! No ya ne hoju na urok kazahskogo yazıka.

 

– Poçemu? - deymin men.

 

– A ne kajdomu on nujen, - dedi beti bülk etpesten.

 

«Da, tı prav, pacan!» - dedim işimnen ğana. Oğan qarap «Sen Qazaqstanda tuıp-östiñ, qazaq jeriniñ däm-twzın tatıp kelesiñ. Eger sen  mädenietti, özgeni sıylay biletin wlttıñ ökili bolsañ, bwl elde qazaq tilin biluge mindettisiñ. Anau, nemis, polyak tağı basqa wlttar qazaqşanı tez-aq üyrenip aladı ğoy, - dep biraz söylegim kelip twrdı da Elbasımnıñ «Orısşa söylegen adamğa qazaqşa jauap bergender jazağa tartıladı, jwmıstan şığarıladı» degen eskertui esime tüsip auzımdı qos qolımmen basa qoydım.

 

Üyge keldim. Sırt  kiimimdi şeşip jatıp: "Şınımen bitkenimiz be? Qazaqtıñ joyılıp bituine köp qalmağanı ma?" deppin dausımdı şığarıp.

 

Zayıbım (qazirgi qazaqtar «joldasım» deydi):

 

- Auruıñ tağı bastaldı ma, - dedi.

 

– Iä, men aurumın! Auruı meñdegen qazaq degen wlttıñ wrpağımın, - dedim oğan esittirmey. Sosın öleñ jazıp, soñğı şumağın:

 

Bazarbaylar bas tartsa süre, ayattan

 

Atanam ba men dağı «Qwday atqan!»

 

Qazaq emes «jaña wlt» bop

 

Beymälimge

 

Ağıp baram qwbırmen mwnay aqqan

 

 

Qwr sağımdı quğanday qwrıq alıp,

 

Mäñgi el wlt, wlı halıq

 

Dinsiz, tilsiz jağağa qazaq jeter

 

Eskegi joq qayıqqa minip alıp, - dep ayaqtadım.

 

Mırzan KENJEBAY, aqın

Abai.kz    

30 pikir