Seysenbi, 29 Qyrkýyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Júqtyrghandar — 107775. Jazylghandar — 102736. Qaytys bolghandar — 1699
Kýbirtke 20982 30 pikir 29 Nauryz, 2017 saghat 13:17

Chukchalar men qazaqtar ghana oryssha sóylegenine maqtanady

Hristiandardyn 31-shi jeltoqsandaghy jana jylyn qazaqtar ýsh ayday toylaydy ghoy, qasiyetti Nauryzdy qalay ótkerip jatyr eken dep 23 nauryz kýni tysqa shyqtym. Búryn «Saryarqa» dep atalatyn qazir aty-jóni beymәlim bazardan ótip Abay men Altynsarinnin qiylysyna bet aldym. Ne bazarda, ne birde-bir kóshede «Úlystyn úly kýni qútty bolsyn», «Nauryz qútty bolsyn!» degen bir auyz sóz jazylmaghan.

 

Et dýkenine kirdim. Qazaqtyn ózi baghyp-qaghyp ósirgen jylqy etinin ýstinde «Konina», qazaqtyn aqbas siyrynyn etinin ýstinde «Govyadina», Edilbay túqymdy  qoy etinin ýstinde «Baranina» degen oryssha jazular ghana jatyr. Tauyghymnyn eti «okorochkagha» aynalyp ketipti. Ortan jilik, toqpan jilik, asyqty jilikter – «lytka» degen «ataq» alypty. Qanym basyma shauyp shygha jóneldim de kórshi nan dýkenge bet aldym. Esiginde «otkryto» degen jazu! Qazaq dalasynda egilip, orylyp bastyrylghan astyq nandarynyn ýstinde de «Moskovskiyy», «Borodinskiyy», «Poltavskiyy», «Lepeshka», al sýt pen ayrannyn ýsti tolghan «Moe moloko», «Zorikin lug», «Mumunya», «Korovie», «Kefiyr», «Slivochnoe» t.b. Shashyn sap-sary qyp boyap alghan satushy qazaq әyeli «Zdravstvuyte! Chto jelaete?» dedi. «Biz bir jarym milliard qytaydyn ishinde jýrip bir-birimizben qytaysha aralastyrmay sóyleymiz, Qazaqstanda túryp sizderge ne bolghan» dedim. Ol betime bajyraya qarap «Kakaya raznisa?» dedi. Shyghyp baratyp: «Chukchalar men qazaqtar ghana oryssha sóylegenine maqtanady» dedim anaghan әdeyi esittirip. «Sam ty chukcha!» dedi ol. Qarnym asha bastady. Abaydyn boyyndaghy «Qaghanatqa» kirdim.

 

- Birinshige ne bar? - dedim aspaz qyzgha.

 

– Govyajiyy, sosyn kuriynyi sup!

 

– Maghan govyajiy emes, siyr sorpasyn beriniz.

 

– Polnyi ma, polovina ma? - deydi qyz.

 

– Polovina emes, jarty, - dedim.

 

– Kýrish botqa bar ma?

 

– A-a, kasha risovaya ma? - deydi qaryndasym.

 

– Ris kerek emes, kýrish ber, - deymin. Dausym dirildey bastady.

 

– Bir kese shәy!

 

– S molokom ba, bez moloka ma? - deydi qyz.

 

– Oybay, sýt qatqan, oybay, - deymin kýyik kóterip.

 

 

Ashanadan shyghyp Altynsarinnin boyyndaghy ayaldamagha kep otyrghanym sol edi jasy birazgha kelgen әyel kelip: – Osy Abaya ma, Altynsarina ma? - dedi.

 

– Ekeui de emes, - dep teris qaradym jynym qozyp. Ol ketisimen bir qazaq jigiti maghan qarap: «Bratan saghatynyz neshe boldy? - dedi. «Bratanynnan» súra dep taghy teris aynaldym. Qasyma eki qazaq qyzy kelip otyra qalyp temekilerin tútatty.

 

– Áh! Múryndaryndy qúrt jep bara ma, anau jaqqa baryp sheginder, - dedim. Oryndarynan túryp bara jatyp bireui maghan esittirip «Vot auylbay» - dedi. «Chto podelaeshi, mambet esti mambet» dedi ekinshisi. «O-o, sheshendi!.. - dedim men de esittirip.

 

Shashyn qyp-qyzyl qyp boyap alghan qazaq kempir nemeresimen kelip «IYdem, Abulhaiyr! Posidiym!» - dedi. Jýregim atqaqtay jóneldi. Avtobus keldi. Baqylaushy jigit «Po Abaya pryamo!» Po Abaya pryamo!» dep baqyra jóneldi. Kire bergenim sol edi ol da «Brat, za proezd tóleniz!» - dedi.

 

– Jolaqy ma?

 

– Da, da jolaqy! Kakaya raznisa!-deydi ol da.

 

– 12-13 jasar orys balasyna jaqyndadym: Ornyndy bershi, otyrayyn!

 

– Ya ne ponimayu po kazahskiyy!

 

– A chto, v shkole ne izuchaete kazahskiy yazyk?-deymin.

 

– Izuchaem! No ya ne hoju na urok kazahskogo yazyka.

 

– Pochemu? - deymin men.

 

– A ne kajdomu on nujen, - dedi beti býlk etpesten.

 

«Da, ty prav, pasan!» - dedim ishimnen ghana. Oghan qarap «Sen Qazaqstanda tuyp-óstin, qazaq jerinin dәm-túzyn tatyp kelesin. Eger sen  mәdeniyetti, ózgeni syilay biletin últtyn ókili bolsan, búl elde qazaq tilin biluge mindettisin. Anau, nemis, polyak taghy basqa últtar qazaqshany tez-aq ýyrenip alady ghoy, - dep biraz sóylegim kelip túrdy da Elbasymnyn «Oryssha sóylegen adamgha qazaqsha jauap bergender jazagha tartylady, júmystan shygharylady» degen eskertui esime týsip auzymdy qos qolymmen basa qoydym.

 

Ýyge keldim. Syrt  kiyimimdi sheship jatyp: "Shynymen bitkenimiz be? Qazaqtyn joyylyp bituine kóp qalmaghany ma?" deppin dausymdy shygharyp.

 

Zayybym (qazirgi qazaqtar «joldasym» deydi):

 

- Auruyn taghy bastaldy ma, - dedi.

 

– IYә, men aurumyn! Auruy mendegen qazaq degen últtyn úrpaghymyn, - dedim oghan esittirmey. Sosyn ólen jazyp, songhy shumaghyn:

 

Bazarbaylar bas tartsa sýre, ayattan

 

Atanam ba men daghy «Qúday atqan!»

 

Qazaq emes «jana últ» bop

 

Beymәlimge

 

Aghyp baram qúbyrmen múnay aqqan

 

 

Qúr saghymdy qughanday qúryq alyp,

 

Mәngi el últ, úly halyq

 

Dinsiz, tilsiz jaghagha qazaq jeter

 

Eskegi joq qayyqqa minip alyp, - dep ayaqtadym.

 

Myrzan KENJEBAY, aqyn

Abai.kz    

30 pikir