Düysenbi, 18 Qaraşa 2019
Qwyılsın köşiñ 4636 33 pikir 29 Jeltoqsan, 2017 sağat 09:30

"Oralman" atauın özgertudiñ orayı kelip twr

 

Bügin «Qazaqstan Respublikasınıñ keybir zañnamalıq aktilerine halıqtıñ jwmıspen qamtıluı jäne köş-qon mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtırular engizu turalı»  Qazaqstan Respublikası Zañınıñ jobasın talqılauğa arnalğan Mäjilistegi Jwmıs tobınıñ BESİNŞİ otırısı ötti.

Bizdiñ tarpımızdan wsınılıp, deputat Käribay Mwsırman jağınan ortağa salınan bir wsınıs Jwmıs tobınıñ maqwldauınan ötti. Ol turalı keyinirek aytatın bolamız.

Al, eki wsınısımız kelesi talqılauğa – pısıqtauğa qaldı.

Atap aytar bolsaq, onıñ bireui – «1) twru merzimine qaramastan, Qazaqstan Respublikasınıñ aumağında zañdı negizderde twraqtı twratın oralmandar;» degen «Qazaqstan Respublikasınıñ azamattığı turalı» Zañınıñ 16-1-babınıñ 1) tarmaqşasın «1) twru merzimine qaramastan, Qazaqstan Respublikasınıñ aumağında zañdı negizderde twraqtı twratın ETNIKALIQ QAZAQTAR;»-dep özgertu jaylı ötiniş.

Jalpı, bwl wsınısqa Jwmıs tobınıñ jetekşisi de, deputattar da qarsı emes. Tek, qatıstı ministrlik pen atqaruşı biliktiñ ökilderi azdap pikir bildirude.

Bwl jerde biz «ETNIKALIQ QAZAQ» wğımınan qaşpauımız jäne qorıqpauımız kerek. «ETNIKALIQ QAZAQ» degen wğımdı biz oydan şığarğarıp otırğamız joq, ol  Qazaqstan Respublikasınıñ «Halıqtıñ köşi-qonı turalı» Zañınıñ 1-babınıñ 28)-tarmaqşasında twr.

Demek, şetelde twratın qandastarımızğa «Halıqtıñ köşi-qonı turalı» Zañıda «ETNIKALIQ QAZAQ» dep, anıqtama bersek «Ata Zañğa» qarsı kelmeydi eken de, al  «Qazaqstan Respublikasınıñ azamattığı turalı» Zañında qoldansaq, «Ata Zañğa» qayşı boladı desek, qatelesemiz. Bwl – bir.

Ekinşi jağınan, «Bandı dep jürgenderiñ – özimizdiñ Omar eken ğoy?!»-dep, Beyimbet Maylin aytpaqşı, «ETNIKALIQ QAZAQ» pen «ORALMAN» dep jürgenimiz, sayıp kelgende, bir QAZAQ. Ekeui de tek şetelde twratın jäne Atajwrtına köşip kelgen wltı QAZAQ adamdarğa berilgen zañdıq anıqtma. «Oralman» märtebe retinde tek wltı QAZAQ adamğa ğana beriledi. «Etnikalıq qazaq»-dep te tek wltı QAZAQ adamdı ataydı. Bwl märtebe basqa wlttıñ ökilderine berilmeydi. Qazekemniñ şeşen tilimen aytsaq, «Qwrttıñ atın jañıltıp, malta qoyu». Jaltamay bersek,  keş qalamız! Sol üşin, bwl mäsele köp talas tudırmauı tiis dep oylaymın!!

Eger,  «1) twru merzimine qaramastan, Qazaqstan Respublikasınıñ aumağında zañdı negizderde twraqtı twratın ETNIKALIQ QAZAQTAR;»-degen osı wsınıs Zañğa qabıldansa, qwjat qabıldauda Köşi-qon qızmeti komietine «bir oqpen eki qoyan atuğa» bolatınday jeñildik tumaq:

Birinşiden, jäne qaytalap aytayın, Zañdağı wğımnıñ ayası barınşa keñeyedi;

Ekinşiden, köşip kelip, twrqtı twruğa ötiniş bildirip, azamattıq alğısı keletin ağayındar «Oralman» märtebesin almay-aq, wltınıñ qazaq ekenin däleldese bolğanı, qwjatın birden twraqtı tirkeuge ötkize beredi. Oğan qosa, «Oralman» märtebesiniñ uaqıtın ötkizip alğan neşe mıñdağan qandastarımızdıñ mäselesi de avtomattı türde şeşiledi.

Osı jerde erekşe eskerte ketetin bir tüyin bar, negizi «1) twru merzimine qaramastan, Qazaqstan Respublikasınıñ aumağında zañdı negizderde twraqtı twratın ETNIKALIQ QAZAQTAR;»-degen bwl norma al  «Qazaqstan Respublikasınıñ azamattığı turalı» Zañında bwrın (2011-2015 jıldarı) bolğan.

Ekinşi wsınısımız – bwl künde eñ jekswrın, jağımsız sözge aynalğan «Oralman» atauın özgertu turalı.

«Halıqtıñ köşi-qonı turalı» Zañında «Oralman – tarihi otanında twraqtı twru maqsatında Qazaqstan Respublikasına kelgen jäne osı Zañda belgilengen tärtippen tiisti märtebe alğan, Qazaqstan Respublikası egemendik alğan kezde onıñ şeginen tıs jerde twraqtı twrğan etnikalıq qazaq jäne onıñ Qazaqstan Respublikası egemendik alğannan keyin onıñ şeginen tıs jerde tuılğan jäne twraqtı twrğan wltı qazaq balaları;» - dep körsetilgen.

Bwl atau qoldanısqa 1997 jılı eks-deputat Äkim Isqaq jetekşilik etken Jwmıs tobınıñ talqılauımen twñğış ret qazaq tilinde qabıldanğan «Halıqtıñ köşi-qonı turalı»  Zañı arqılı kirgen bolatın. «Halıqtıñ köşi-qonı turalı»  Zañına sodan beri, mine, besinşi märte özgerister men tolıqtırular engizilgeli otır.

1997 jılı «Halıqtıñ köşi-qonı turalı»  Zañı qabıldanğan kezde men arğı betten äli oralmağan bolatınmın.

Osı jerde bir basa ayta ketetin närse bar. Ol – eks-deputat Äkim Isqaqtıñ tarihi Zañ jobasın öz tarapınan wsınudağı jäne onı qabıldatudağı zor eñbegi. Äkim ağanıñ tağı bir erligi – osınau köşi-qon degen processti öz basınan ötkergen, mäseleniñ qırı men sırın jettik biletin Qayrat Bodauhan, Almas Ahmetbekwlı, Raqım Ayıpwlı bastağan ziyalı qauım ökilderin qasına tarta bilgendigi. Dau joq, twñğış qabıldanğan «Halıqtıñ köşi-qonı turalı»  Zañı Wlı Köştiñ bağın aştı.

Atalğan Zañğa 2011 jılğı jäne 2013 jılğı özgerister men tolıqtırular engizilgen kezde Jwmıs tobında bolğam joq. Esesine, osı eki  retki talqılauda da Jwmıs tobınıñ qwramında şetten kelgen ziyalı qauım ökilderi bolmadı emes, boldı.

Al, 2015 jılı osınau Zañ jobasın qayta qarauğa, talqılauğa arnalğan törtinşi retki Jwmıs tobınıñ qwramında bolıp, toğız ayğa juıq sozılğan barlıq talqığa bastan-ayaq qatınastım.

Rasın aytayın, ol kezde «Oralman» atauın özgertu turalı wsınıs bergemiz joq. Sebebi, qandastarımızğa tört jılsız azamattıq berilmeytin etilip 2013 jılı qabıldanğan qatañ zañnıñ toñın jibitip, kedergisin azaytu, qolaylı baptardı engizu, şını kerek, oñayğa tüsken joq! Qatañ zañnıñ qar jauğan qabağı jadırağannan keyingi biraz küş pen jiger  «Sottılıq turalı» anıqtamanı bir jaqtılı etuge jwmsaldı. Söytip, 2015 jıldıñ 24 qaraşasında qandastarımızğa jeñildetilgen tärtippen bir jıldıñ işinde azmattıq beriletin  etilip qabıldanğan «Halıqtıñ köşi-qonı turalı»  Zañın – aqsarbas atap qabıl aldıq. Börkimizdi aspanğa atıp quandıq. Bügin sonıñ igiligin pısıq qimıldağan ağayındar körip jatır.

Bügin şe?!

Bügin onday zaman emes!

Wlt Köşbasşısı Nwrswltan Nazarbaev Mäñgilik Elimizdiñ tağdırımen birdey etip, Qazaq köşiniñ de jolın dañğıratıp qoydı. Elge oralam degen qandastarımızğa qaqpamızdı ayqara aşıp otır.

Arğısın aytpağanda, keşe ğana Elbasımız BAQ ökilderine bergen swhbatında «Şetelde äli de 4 milionnan astam qandastarımız bar. Ol jaqta jağdayları jaqsı, qiınşılıq körmese, twra bersin. Kelem degenderge kel deymiz. Bizdiñ qaltalı azamattarğa aytarım, qandastırımızdı qabıldauğa jaqın boluımız qajet. Qazir arnayı qor qwrıldı. Sol qorğa qol wşın beruimiz kerek. Jwmısqa ornalasuğa, baspana saluğa, az da bolsa, kömek beruimiz kerek. Kvotanı köbeytip jatırmız. Sondıqtan jurnalister de osı mäseleni aytıp otırsa,  qiınşılıq bolsa, bärimiz kömektesip otırsaq, barlıq qandastarımızğa jaqsılıq jasağanımız bolıp sanaladı»-dep, atap körsetti.

Ol az deseñiz, Memleket basşısı jürgizilgen konstituciyalıq reformanı äri qaray iske asıruğa bağıttalğan «Qazaqstan Respublikasınıñ keybir konstituciyalıq zañdarına özgerister men tolıqtırular engizu turalı» Qazaqstan Respublikasınıñ Konstituciyalıq zañına qol qoyıp, Öziniñ qırıqqa tarta ökilettigin Ükimet pen Parlamentke berdi. Prezident senip tapsırğan sol qwzıretterdi nağız istetetin jerdiñ biri – osı «Oralman» atauın özgertu dep oylaymın!

Özimiz quanışpen atap öte almağanımız bolmasa, biıl «Halıqtıñ köşi-qonı turalı»  Zañı qabıldanğalı da 20 jıl toldı. Men «Oralman» atauın Zañğa kirgizgen azamattardı ayıptaudan aulaqpın, ärine! Mümkin, sol kezdegi talğam men taldau solay bolğan şığar. Bülinip ketken de eşteme joq. Qwdayğa täube, «Oralman» desin, basqa desin, bir millionnan astam qazaq Otanına oralıp, eñ baqıttı kün keşirip jatırmız. Qazaqstan «Wlı Dala Eli» atanıp, Mäñgilik El boldı. Elimiz Täuelsizdik alğan otız jılğa jetpeytin az ğana uaqıttıñ işinde, Allağa şükir,  ÜŞİNŞİ JAÑĞIRUI bastadı. Qazaq Eli adam tanımastay özgerdi. Köşi-qon turalı Zañ tüzeldi, qandastarımızdıñ köşi de qayta tüzelip keledi. Endi, Qazaq köşiniñ ekinşi ALTIN DÄUİRİ bastaladı.

Alğaşqı jiırma jıldıqta kelgen biz ğoy «Oralman» degen qalpaqpen kettik. Ökinbeymiz jäne eşkimge ökpelemeymiz de. «Kün bolğan soñ, onıñ aşıq bolğanı jaqsı!» -depti ğoy ardaqtı Orağañ – Oralqan Bökeev. Degenmen, Köşi-qon turalı dwrıs sayasat jürgizip, jaqsı Zañ qabıldap, tiimdi jağday jasap otırğan soñ, onsızda jüdep-jadap jürgen endigi oralatın dardı äybat ATPEN qarsı aluımız kerek!

Qısqası, bügin QR Parlamenti Mäjilisindegi Käribay Mwsırman bastağan, TASBOLATOV Abay Bölekbaywlı, QANIBEKOV Säken Äsembekwlı, NWRMANBETOVA Jämilä Nüsipjanqızı, SAPAROVA Äliya Süyindikqızı, IKSANOVA Gülnar Mwstahımqızı, SMIRNOVA Irina Vladimirovna, ABSATIROV Keñes Garapwlı... qostağan Halıq qalaulılarına «Oralman» atauın özgertu turlı orındı wsınıs berilip, tarihi mindet jüketelip otır!

Qazirgi tañda Elbasımızdan bastap, bükil halıq, BAQ «Oralman» atauınıñ ornına «QANDASTAR» degen sözdi qoldanuda...

Zañ jobasın talqılau jaña jıldan keyin tağı jalğasadı.

Deputattar bolıp, bükil el bolıp, tilge  jeñil, jürekke jılı, qwlaqqa jağımdı qazaqi ATAU tauıp qabıldaydı degen zor senimdemiz!

Auıt Mwqibek

27.12.2017

Astana

Abai.kz

33 pikir