Düysenbi, 25 Mausım 2018
Ne körip jürsiz? 3592 31 pikir 12 Naurız, 2018 sağat 02:36

Stalinniñ ölimi. «Stalin öz sidigine özi şılanıp jatır...»

Bükil Kreml' öre-türegelip ökpesi iskenşe ökirekşigen «Stalinniñ ölimi» degen fil'mdi qarap şıqtım. Qazirgi Putinniñ basqaruındağı zombilengen Resey jwrtı men Kreml' ideologiyası öz azamattarına körsetuge qatañ tıyım salıp, Dumanıñ dümşeleri dürlikken bwl tuındını Britaniya men Franciya birlesip tüsirgen.

«Stalinniñ ölimi» sayasi satiralıq komediya janrındağı eñbek. Syujeti mınaday: 1953 jıldıñ 5-naurızı küni Keñester odağınıñ tizginin wstağan tiran - Iosif Stalin ajal qwşadı.

Qandıqol Stalindi jerleu räsimi ayaqtalısımen, KSRO tağına talas bastaladı. Taqtalasqa tüsken baqtalastardıñ biri – Nikita Hruşev bolsa, ekinşisi – Lavrentiy Beriya.  Bwl ekeui politbyuronıñ käri süyek, qu bas, ışqırı toqtamaytın ılği şaldarın özderine qaratpaqqa jantalasadı. Ol az degendey, Stalinniñ balaları: Sveta degen säusälimin biri, Vasiliy degen näkösin ekinşisi aynaldıra bastaydı. Özine qaratpaqqa, ärine. Söytip, bwl ekeuiniñ talasına Säbet armiyasın basqarğan Georgiy Jukov aralasadı. Aqırında Hruşev pen Jukov auızjalasıp jürip, Beriyanı ığıstırıp şığaradı.

Söytip «Staliniñ ölimi» Säbetten qalğan sarqınşaq cenzurağa ilindi. Orıs pen Belaruste, sosın bizde de ekranizaciyalanbadı.

Jalpı kinodağı dialogtar bädik deuge kelmeydi. Auızeki tilde bar leksikondar. Bwl mänerdegi dialog Batısqa da, orısqa da tän. Al endi qazaq tiline tärjimalanuına kelsek, bälkim mentalitetimizge say mätin jazuğa bolar. Dese de fil'mdegi negizdi degen dialogtar men citatalardı tizbelep jazdıq. Mine:

Mäskeu 1953 jıl

Stalinniñ tikeley baqılauında bolğan jäne onıñ qauipsizdigin qorğağan «NKVD» 20 jıl işinde Sovet halqınıñ üreyin wşırıp, uısında wstap keldi. Stalinniñ qara tizimine jau bop engenniñ barlığı ne jer audarıldı, ne twtqındaldı, ne atıldı.

 

«Sol jılı Stalingradtıñ suıq bolğanı sonşalıq – biz jılınu üşin ne istemedik deseñizşi. Erikkende twtqındağılarğa granata laqtıratın edik. Ol bayqwstar bwttarına jiberip, qorıqqannan mas jezöekşelerşe sekiretin kep...»

«Otan üşin, Stalin üşin öluge de boladı»

Nikita Hruşev

 «Ol äkem men bauırımdı öltirgendey meni de öltiremin dese de men onıñ aldında oynamaymın. Meni mäjbürley almaysızdar! Qwday kuä!»

Mariya Veniaminovna N.Hruşevtiñ aşınası, pianinoşı

«Men şarşadım. Kimniñ tiri, kimniñ öli ekenin şatastıra bastadım...»

 Georgiy Malenkov

 

«Qoş bol, Molotov, eski dosım. Mäñgi qoş bol! Iä, ol da tizimde bar. Tätti wyıqtañdar!»

Lavrentiy Beriya

«Iosif Vissarionoviç Stalin! Siz bizdiñ wlttı satıp, onıñ halqın öltirdiñiz. Men sizdiñ ölimiñizdi Qwdaydan swraymın! Tiran!»

Mariya Veniaminovna N.Hruşevtiñ aşınası, pianinoşı

«O Qwday-ay! Ol ne şalbarına siip jibergen be?.. Biz odan qalay ayrılıp qaldıq. Onı eşkim almastıra almaytın boldı ğoy…»

Georgiy Malenkov

«Oy, swmdıq-ay! Bäle üyirildi basımızğa. Ol jerde jatır. Meniñ jüregim auırıp baradı. Qwday atsın, bizdiñ Gensek boq-sidikke şılanıp jatır ğoy. Meniñşe ol däriger şaqırğanımızdı qalar edi...»

Nikita Hruşev

«Barlıq bilimdi därigerler GULAG-ta nemese ölgen. Mäskeude qalğan barlıq däriger – sauatsız…»

Lazar' Kaganoviç

«Endi eş uayımsız demala ber meniñ qımbattım! Äri qaray men özim jalğastıramın»

Lavrentiy Beriya

«Molotovtı tizimnen alıp tastadı. Beriya biz kütkennen jıldam qimıldap jatır. Bäribir biz basımdıqqa ie bolamız. Odaq üşin jañaru artıq etpes edi. Reforma kerek...»

 Nikita Hruşev

Dialog:

Malenkov: - Men osı sigen kezde oficerdiñ twp-tura közine qarağandı jaqsı körem. Äseri keremet...

Beriya: - Al men oficerdiñ twp-tura özine sigendi jaqsı körem. Onıñ äseri tipti keremet.

«Oñbay qalğır Hruşev. Men ömir boyı jwrttıñ tilin kesip jürmin. Biraq mına esalañnıñ auzın jaba almay-aq, qoydım. Bizge Mäskeudiñ qauipsizdigin küşeytu kerek...»

Lavrentiy Beriya

 «Vasiliy araqqa sılqiya toyıp, sidigine twnşığıp jatatın esalañ. Al Svetlana es biletin adam...»

Lazar' Kaganoviç

«Qazirden bastap kirisuimiz kerek. Bäyge bastaldı, Kaaganoviç. Bizge qamaudağılardı bosatıp, twtqındaudı toqtatuımız kerek. Tipti şirkeudi reformalauımız qajet...»

Nikita Hruşev

«Sovet wşaqtarı eşqaşan qwlamaydı. Stalin eşqaşan qatelespeydi»

«Öñkey malğwndar, meniñ äkem senderdi Sibirge aydap jiberedi»

Vasiliy Stalin, Stalinniñ alqaş wlı

«Şwğıl. Mäskeudi jabıñdar. Eşkimdi qalağa kirgizbeñder. Barlıq punktterge NKVD oficerlerin qoyıñdar. Molotovtı soñğı tizimnen alıp tastañdar. Endi jaña tizimmen jwmıs jasaymız. Hanımdar men mırzalar! Jaña däuir bastaldı! Beriya däuiri bastaldı!»

Lavrentiy Beriya

«Svetlana, qanday jağday bolsa da men sizderdiñ qauipsizdikteriñizge jauaptı bolamın. Sizderdi eşkimge tigizbeymin»

Nikita Hruşev

«Ey, itter! Meniñ äkemdi ne istemeksiñder?! Sender onı öltiresiñder ğoy. Bilikti bölispeksiñder ğoy, iä?! Al bölisiñder onda. Mine, alıñdar... Sender onıñ miın aqtarıp jatırsıñdar. Onı jayına qaldırıñdar»

Vasiliy Stalin, Stalinniñ alqaş wlı

«Vasiliy, aynalamızda öñkey jılandar jür...»

Svetlana Stalina, Stalinniñ qızı

«Kösem qazasınan keyin mindetti türde traur boluı kerek»

17 bap, 4 bölim

«Mine, tağı kezdestik. Siz öte sabırlısız. Qwddı köktegi qwsqa wqsaysız. Bilesiz be, jelmen birge teñsele bilegen japıraqtaysız. Bir kezderi sizdiñ sıñğır üniñiz bärimizdi elitip äketuşi edi, Polina Molotova. Aytpaqşı, aytudı wmıtıp ketippin. Stalin öldi. Iä, sizdi osı küyge tüsirgen sol Stalin öldi...»

Lavrentiy Beriya

Dialog:

Hruşev: - Vyaçeslav, men seni erteñgi komitet otırısına şaqıra keldim...

Molotov: - Ol ne qılğın otırıs?.. Men nege ol turalı estigen joqpın?

Hruşev: - Molotov, Stalin men Beriya seni tizimge engizdi.

Molotov: - Stalin be? Qwday-ay, men onıñ seniminen şıqpasam kerek qoy…

Hruşev: - Sen äli tüsinbediñ be?.. Beriya seni bilikten ığıstırğısı keledi. Men tovariş Bulganinmen söylestim. Biz basım dauıstı jinauımızğa boladı.

Molotov: - Stalin mwnday sıbaylastıqtı qoldamaydı.

Hruşev: - Saytan alğır Stalin ölgen. Men onıñ aqtarılıp jatqan işek-qarnın kördim. Saytan alsın seni, biz iske köşuimiz kerek...

Molotov: - Jo-joq. Sene almaymın. Endi onıñ joq ekenine sene almaymın...

Hruşev: - Tıñda beri, Beriya Polinanı öltirgen adam. Sen ne, öş alğıñ kelmey me?

Molotov: - Nemene, partiyağa qarsı şıq deysiñ be? Polina – qılmısker. Men onıñ tiisti jazasın alğanına quanıştımın. Ol partiyanı satıp ketti...

Hruşev: - Ol partiyanı satıp, Stalinge qarsı jwmıs jasadı. Ol qılmısker.

«Qazadan keyin orınbasar adam Bas hatşınıñ qızmetin atqaruşı bolıp tağayındaladı»

18 bap, 3 bölim

«Men Sovet odağınıñ Bas hatşısımın. Men halıqtıñ aldında jaqsı körinuim kerek»

Georgiy Malenkov

«Twtqındaudı toqtatıp, tipti qamaudağılardı bosatsaq qaytedi? Stalin status kvo-nıñ twqımın twzday etti. Iä, jañasın oylap taptı.  Onıñ jasağan özgirisi halıqtıq boldı ma, älde radikaldı ma? Liberalizaciya – halıqtıq boladı...»

Malenkov-Beriya

«Stalin qwşaqtap tüsken qızdıñ sureti bar edi ğoy. Bizge de sonday suret kerek. Sol arqılı biz «Stalin bizdiñ jüregimizde» degendi jetkizemiz. Dereu sol qızdı tabıñdar!»

Georgiy Malenkov

Dialog:

Beriya: - Men deportaciyağa toqtau salıp, qamaudağılardı bosatu turalı wsınıs aytamın. 31-bapqa säykes, 3 kün bwrın sankciya salınğan tizimdegilerdi twtqındaudı doğarıp, bwyrıqtıñ küşin joyudı wsınamın!

Kaganoviç: - Bwl degen – Stalinniñ soñğı tizimimen qwyrıq sürtkenmen birdey ğoy. Jo-joq.

Molotov: - Bwl revolyucionerlik piğıl...

Beriya: - Tıñdañdar, Stalin qatelesti. Biz qatelestik. Men bwğan jauaptılardı tabamın. Olar tiisti jazasın aladı...

Kaganoviç: - Kimdi aldamaqsıñ, Lavrentiy?.. Öziñdi-öziñ be? Biz bwl tizimge qol qoyarda aqırı nemen ayaqtalatının bildik!

Malenkov: - Stalin status kvo-nıñ közin joydı. Jañasın jasaqtadı. Ol – liberal boldı. Radikal-lieral boldı.

Hruşev: - Bwl Beriyanıñ jwrt aldında wpay jinau üşin jasap otırğan tirligi...

Malenkov: - Sonımen twtqındaudı toqtatudı kim qoldaydı?

Molotov: - Men ärdayım Stalinge adal bolıp keldim. Ol bwl tizimdi jazdı. Biraq, Stalin wjımdıq bilikke sendi ğoy... Biraq, ol bireudiñ ıqpalına oñay berile salmaytın. Ol öz degeninde twratın adam edi. Bälkim, bizge sol joldı wstanıp, özimiz sengen şındıqqa arqa süyegenimiz dwrıs şığar?.. Joq. Wjımdıq jetekşilikke bas izep, wjımmen şeşim qabıldasaq dwrıs boladı.

Malenkov: - Dauıs beremiz. Bir auızdan qabıldandı.

 

«Stalin sonday qortıq adam eken ğoy...»

Mariya Veniaminovna N.Hruşevtiñ aşınası, pianinoşı

«Men öte köp ölim kördim. Biraq, bwl şın mäninde eñ ülken qaza»

Georgiy Jukov, Sovet armiyasınıñ marşalı

«Stalinniñ denesi ülken zalda üş kün jatadı»

18 bap, 5 bölim

«Öñşeñ basın bit basqan beyşara maqwlıqtar! Äy, şeteldik qonaqtar, senderdiñ közderiñşe eñ ülken qılmıs jasalıp jatır. Mınalar meniñ äkemniñ miın oyıp alıp, Amerikağa jiberdi. Mına satqandar, N'yu Yorktegi sionisterge tabınuşı satqındar solay istedi...»

Vasiliy Stalin, Stalinniñ alqaş wlı

«Şirkeu qızmetkerlerin men şaqırğan joqpın. Ol Qwdaydıñ naqsüyerlerin men şaqırğan joqpın. Olardı şaqırğan Beriya...»

«Jaña ereje. Qalağa kiretin barlıq poyızdardıñ jolın aşıñdar. Mäskeudiñ qaqpasın aşıñdar. Olar da Kösemmen qoştasuğa haqılı...»

 Nikita Hruşev

«Men Berlindi alğanmın. Mına boqqarınğa şamam jetpeydi dep oylaysıñ ba? Ol Qızıl Armiyağa mensiz bwyırıq berdi. Jazasın aladı!»

Georgiy Jukov, Sovet armiyasınıñ marşalı

Lavrentiy Beriyanıñ sot ükimi:

«Siz öz mansabıñızdı Sovet odağına qarsı kelisim jasau arqılı asıra paydalanğanıñız üşin; şeteldik basqaruşılardıñ müddesine jwmıs istegeniñiz üşin; sonday-aq kisi zorlau babı boyınşa 347 iske qatısıñız bolğanı üşin; satqındıq pen antisovettik közqarasıñız üşin ayıptalasız! Sot sizdi ayıptı dep tauıp, atu jazasına kesedi!»

Ükimdi oqığan – Nikita Hruşev

«Men seni tarihta jerledim. Ey, şoşqaday semirgen, boqqarın Beriya, estisiñ be?!»

Nikita Hruşev

1953 jılı Lavrentiy Beriya ölgennen keyin Ortalıq komitet baqılaudı öz qolına aladı. 1956 jılı Hruşev partiyanıñ özge de müşelerin bilikten birjolata ığıstırıp şığaradı. Olardıñ qatarında Malenkov pen Molotov boldı. Aqırı bar bilikti öz qolına aladı. 1964 jılı Hruşevtı bilikten şettetken – Leonid Brejnev boldı.

Tüyin. Tüyindeytin tügi joq. Aq orıs pen sarı orıstan keyin «Stalinniñ ölimin» Qazaqstan da ekranğa jibermedi. Onıñ sebebin ötken jolı tüsindirdik. Bwl jolı fil'mniñ dialogtarına şolu jasadıq.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

31 pikir