Düysenbi, 1 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11308. Jazılğandar — 5404. Qaytıs bolğandar — 41
Dabıl 2735 19 pikir 3 Şilde, 2018 sağat 12:27

Janwzaq Äkim. Ruhtı elde azat tañ atadı!

27 jıl şala wyqıda jatqan qazaq, aldımen saylaudağı dauısınan... odan keyin tarihı men ana tilinen, jerastı baylığınan ayırılıp, 2009-2010 jıldarı biliktiñ «Doktrina...» degeninde bwl elde Qazaq degen wlt joq degenge deyin barsa, endi wlttıq ekonomikası men jerinen ayırıludıñ aldında twr?! YAğni, «beybit kezde eldi damıtudıñ ornına täuelsizdikten ayırlu aldında twr» degen söz.

Osığan, memleketqwruşı wlt retinde eldegi tizgindi öz qolına aludıñ ornına masıldıqqa boywrıp, eldegi bar mäseleni bilikke sengen yağni özin tozaqqa aparatın joldı tañdağan qazaqtıñ özi kinäli. Azattıq, täuelsizdik pen teñdikti eşkim, onıñ işinde Qwday da sıylamaydı? Ol üşin küresedi. Kürespegen el bodanğa, qwlğa aynaladı. «Wyqı dwşpan» deydi halqımız. Eldiñ wyqıdan oyanbağanı ölgeni. El twtastığına töngen qauip pen qaterge uaqıtında toytarıs bermeytin tobırdıñ bası qwralıp el bolmaydı.

1990 jılı kazaktar Atırau men Batıs Qazaqstan oblıstarın (Teñgiz ben Qaraşığanaq) bölip alıp avtonomiya qwramız degende «Azat» qozğalısınıñ wltşıldarı ol avantyuranıñ külin kökke wşırğan. Ol, Qaztuğannıñ, «Edil üşin egestik, Jayıq üşin jandastıq, Qiğaş üşin qırıldıq...» degenindegi birneşe ğasırğa sozılğan mäseleniñ oñ şeşilgen kezi boldı.

Elge qauip tönse biz bügin de onı qorğauğa dayınbız. Bwl jolda türme de, oq pen ot ta toqtata almaydı. Biraq bwl jerdegi mäsele basqada. Mäsele, el bolğan soñ är aymaqta otızında orda bwzıp, qırqında qamal alatın wl-qızdarı bolu kerek. Janınan namısı biik Erleri bar el ğana jeri men bostandığın qorğay aladı. El tağdırındağı Oral oqiğasındağıday sın sağatta tüyeqwstay basın qwmğa tığıp qalğan bilik, endi jerastı baylığı men jer satuşı bolıp şığa keldi. Sondağı biliktiñ maqsatı ne? Elge qızmet etip, memleketti damıtu ma, älde bwl eldegi Qıtaydıñ marionetkası bolu ma?! Bilik sayasatın özgertpese, artı şeneunikterdiñ basımen dop oynaytın azamat soğısına aparadı.

Eldiñ bilikke aşınğanı sonday, qazir Äbiläzovtıñ wrı ekenin bile twrıp, onıñ aytqan bilikke qarsı mitingisine şığatındar sanı kün sanap ösude. Soğan ergenderdiñ köbi 2011 jılı sol toptıñ avantyurasınan Jañaözende qırğın bolğanın da biledi. Bwl jerdegi mäsele, bilikke aşınğan top qazir kimniñ bolsa da artınan eruge dayın ekenin körsetude. Tipti olar Huseynniñ kezinde Iraktı jaulağan AQŞ äskerin gülmen qarsı alğan iraktıqtardıñ rölin atqaruğa nemese AQŞ külgin (rozovıy) revolyuciya jasaymız dese sonı qoldauğa dayın?!

Bilikte, qoğamdağı qarsılıqtı toqtatatın bir ğana şara - qwqıq organdarınıñ şoqparı, yağni tek jandarmeriyalıq ädis qalğan siyaqtı. Biliktiñ atınan meyramdarda «şarlar» men seksennen asqan mügedekterdi twtqındap, bes jasar balanı tintu... sau adamdı jındıhanağa qamaumen mäsele şeşilmeydi. Sonday kereğar istermen aynalısqan Keñes ükimeti öziniñ qalay qwrığanın bilmey qaldı. Kerisinşe uaqıt ötken sayın qoğamdıq ahual uşığuda. Ol, mümkin bilikke wmtılğan keybir toptarğa tiimdi boluı mümkin. Qalay bolğanda da, ol qoğamdı twraqtılıqqa aparatın jol emes!

El «mäñgi aldanudan», satqındıqtan, memlekettik jüyeni almastırğan korruciyadan şarşadı. Jastar türmege qamağannan qorqudan qaldı.
Qazaq, özinşe bir el bolıp, orınsız maqtanşaqtığın qoyıp, jezökşe siyaqtı basqanıñ salğan köpşigine jantaya ketpey abıroyın saqtap, beybit kezde soğıs izdep özara jaulaspay, memleketti wrlauı men satuın toqtatıp, El-Jer-Tilin sıylaytın kezge jetkende Täuelsiz memleketke aynaladı.

Eldi wrı-qarı, onıñ baylığın Goloşekinniñ nemeresi men qıtay bilegen memlekette qanday bereke boladı?! Onday qoğamda özara senimsizdik bolğandıqtan, bir-birin dwşpan sanap, ru-jüzge bölinudan asa almaydı. Bwl, otarlauşılardıñ «qamşısınıñ dämin tatqan qorqaular men eldi bölip basqaru ädisterin körip öskender» basqarğan kezde bolatın jağday. Biz onı azattığın alğan Afrika elderindegi ondağan jıldarğa sozılğan traybolizmniñ soğıstarı men 30-40 jıl bilikten ketpey otırğan arab elderindegi diktatorlardı halıqtıñ köterilispen ketiruinen köremiz. Ökinişke oray öziniñ qwyrığın jeytin jılandarday sırtqı jaudı körmeytin, özara soğısqwmar, şındıq pen aqiqat üşin küresuge ruhı jetpeytin ibiliske ergen qoğamda osı eki anahranizm de bar.

Tarihta sebepsiz eşteñe bolmaydı. Mısalı, qalmaqtar qazaqtıñ qanın suday ağızıp, wlın qwl, qızın küñ qılıp, Oñtüstik-şığıs pen Ortalıq Qazaqstandı 70-80 jıl bilep otırğanda sol jerdegi qazaqtar nege bas kötermedi? Onıñ bir sebebi, Orta jüzdiñ hanı Sämeke, Wlı jüz Töle bi t.b. «aqsüyekterdiñ» qatındarı qalmaq , qırğızben soğıspaymın dep Kenesarını satıp ketken Sıpatay da ayır qalpaqtıñ küyeu balası. Al, otbasında sonday mäseleleri joq Äbilqayır, Bögembay, Qabanbaylar eldi jaudan tazarttı.

Ekinşi mäsele – ol Qıtaydıñ jibegi t.b. şüberegine Şığıs Türik qağanatınıñ bostandığın ayırbastağan satqın qağandar men Qıtaydıñ tübi qaytaratın qarızına jerdi ayırbastamaqşı biliktiñ tirliginde. Qazaq, eli men jerin satpaytın halıqtan tikeley saylanğan deputattardan twratın Parlamenttik bilikke qol jetkizgende joğarıdağı mäseleler şeşiledi. Qazaq halqı men qazaqstandıqtardıñ aldında twrğan negizgi mäsele jäne Gamlettiñ swrağı osı! Onı şeşse El, şeşpese kül boladı! Büginde, Qazaqtıñ basqalay tarihi tañdauı joq.

Teksizderge mäñgi ergen el azıp-tozıp, qañğırıp ketedi. Qazir el qañğıru jağdayındağı jolayırıqta twr. Qazaq, «halıq swrasa han tüyesin soyadı» deydi. Mahambetşe aytqanda, «aqırıp swraytın» kez keldi.

Abai.kz

19 pikir