Jeksenbi, 7 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12694. Jazılğandar — 7135. Qaytıs bolğandar — 53
Alasapıran 6855 33 pikir 13 Tamız, 2018 sağat 10:04

Ämirjan Qosanov. Sonımen ne boldı özi?

Policiyanı, yağni İşki ister ministrligin reformalau kerek degen jer astınan jeti qoyan tapqanday dümpu şığıp, bwğan deyin naqtı şendige qarsı pikir aytpay jürgen ärtürli wyımdar kädimgidey şulay bastadı. Bir ğana şendini ağaş atqa mingizgisi kelip, «ministr otstavkağa ketsin!» degen sıñaydağı «ser'eznıy» söz saptala bastadı. Ne istemek kerek?

Reforma, sözsiz, kerek-aq!

Örkenietti ortada «meniñ policiyam meni qorğaydı» degen wstanım bolsa, bizde «meniñ policiyam» meni qarğaydı, arbaydı, köşege şıqqan şal-şauqandı qudalaudan tañbaydı! Paraqorlıq pen azğındıqtıñ simvolına aynalıp, özin asırap otırğan elge äbden jekkörinişti köringen bwl organdardı bir silkip alatın kez kelgeli qaşan!

Osı twrğıdan alğanda Denis Ten sekildi tanımal twlğanı tapa-tal tüste ayausız pışaqtap, jap-jas ğwmırın qiğan qılmıskerler, ärine, policiyanıñ qoğamdağı ornı turalı äñgimeniñ jañaşa jandanuına öz septigin tigizdi.

Biraq qaraqşılardıñ qolınan qaza tauıp jatqan jalğız Ten be?! Aynalañızğa qarañızşı: onday qılmıs kündelikti jasalıp jatqan joq pa?!

Ten öliminiñ äleumettik-ekonomikalıq astarı tağı bar: jastar qay jetiskeninen avtomobil' aynaların wrlap, satıp, näpaqa tauıp jür deysiz?! Özin asıraytın twraqtı jwmısı bolsa, olar onday bassızdıqqa barmas edi ğoy!

Aytpaqşı, kezinde meniñ de maşinamnıñ aynasın wrlağan, bazarğa barsam, satuşılar mağan öz aynamdı qayta wsınğanday boldı...

Jwrttıñ bäri Gruziyadağı policiya reformasın tilge tiek etip, ondağı äynekten jasalğan policiya keñselerin mısalğa keltirip jatadı. Ol da dwrıs şığar. Biraq bizdiñ äkkiler äynektiñ artında twrıp ta oyına kelgenin jasay beretin siyaqtı! Sondıqtan bizge äynek keñse ğana emes, äynektey, aşıq ta jariya zañdar, policiyanı tırp etkizbeytindey temirdey tärtip kerek!

Esteriñizde bolsa, Almatıdağı snayperdiñ tirliginen keyin qaladağı policiya bölimşeleriniñ ğimarattarı jwrttan oqıs äri odağay türde oqşaulanıp, özderin biik dual-şarbaqpen qorşap aldı. Tura bir eşbir jau ala almaytın qamal-bastiondar sekildi! Terrorister qaupi bolsa, nelikten balabaqşa, mektep, auruhanalardı däl solay qorşap tastamaydı?!

Sol, qoldan jasalğan qorğandar policiyanıñ osı jıldar boyına tirnektep jiğan abıroyın bir sätte ayranday tögip tastadı!

Qoğamda qızu talqılanıp jatqan osı taqırıptıñ bir astarı mağan wnamaydı. «Qasımov ketsin!» degen talaptıñ artında jekebastıq joba-joramal jatqan sekildi. Iä, onı alıp tastayıq. Biraq ol ketkennen ne özgeredi – jeke ministrdi emes, jüyeni tügeldey auıstıru kerek!

Onıñ üstine jeti jıl boyına bir ornında tapjılmay otırıp, «ket dese de, ketpey qoyğan» oğan tağar kinä barşılıq. Qazaqstannıñ jañaşa tarihında ornın oyıp alğan, barşamızdıñ ortaq qayğımızğa aynalğan Jañaözen tragediyasınıñ özi ne twradı! Ol twsta jalğız Qasımov emes, sol kezde sayasi şeşim qabıldauğa qatısqan barlıq şendi ornınan quıluı kerek edi! Biraq, ötiriktiñ qwyrığı bir twtam, erte me, keş pe, Jañaözen aqiqatı aşıladı! Mine, Armeniyanıñ özinde osıdan 11 jıl bwrın bolğan oqiğa üşin eldiñ bwrınğı prezidenti Koşaryandı twtqındaldı, sot aldında (eñ aldımen, Ar aldında!) jauap bermek! Bizde de solay bolmaq! Jeltoqsan, Şañıraq, Jañaözen üşin bäri jauap beredi!

Endi reforma mäselesine köşelik.

Meniñşe, qwqıq qorğau mäselesiniñ erekşe asqınıp twrğanın eskerip, mınaday bir qadamğa baru kerek: tayau bolaşaqta İşki ister ministri şın mäninde el moyındaytın, bas bilik sözine qwlaq asatınday erekşe twlğa boluı kerek!

YAğni, ol Qazaqstan biliginiñ qarapayım adamğa, onıñ qarapayım twrmıs-tirşiligine, qarapayım qwqtarına degen memlekettiñ koldauşı közqarastıñ mıqtı körinisi men bolmısı retnidegi twlğa boluı tiis! Oğan, onıñ jaratılısı men türine qarap, ärbir qazaq «osı kisi bolsa, men özim jine otbasımnıñ qwqıqtıq jağdayına eş alañdamauıma boladı» degen senimde brluı tiis! Onıñ komissar Kattani sekildi twlğasına qarap, qılmıstıq toptar da imenui, etek-jeñin jinap jürui kerek!

Bwl üşin ol adam mwntazday taza, eşbir klanğa qatısı bolmauı kerek! Äytpese, öz adamdarınıñ soyılın soğıp ketui mümkin! Bälkim, oğan eşkimnen de para almaytınday, eşkimniñ qabağın jautañdap qaramaytınday jağday jasap beru kerek bolar. Onıñ üstine ol policiya qızmetiniñ ne ekenin biletin, sonau audandıq deñgeyde jwmısın bastağan käsibi kadr boluı kerek şığar. Äytpese bizde sol, auıldıñ iisi mwrnına barmaytın, jergilikti deñgeydiñ mektebinen ötpegen qanşama ministr men äkim jür deseñizşi!

Asıp-tasqan policiyanı täubasına keltirip, halıqqa jaqındatudıñ bir jolı retinde keybir elderdegi sekildi (mäselen, AQŞ-tağı şerifter) jergilikti basşılardı saylau mehanizmin engizse de artıq bolmas edi. Onday jağdayda ol basşılar el aldına şığıp, esebin berip, öz bağdarlaması men josparlarımen jüyeli türde bölisip twrar edi. Äytpese, BAQ ökilderinen qaşıp jürgen ministr men basqa policiya basşıların körgende kädimgidey-aq jerge kirip ketkiñ keledi...

Atı men zatı päleli policiyanıñ el aldına şığıp, aqtalar däleli bar ma? Qoğamdıq pikir degen özi qızıq qoy: osı künderi pogondı qwqıq qorğauşılardı qoldap, öziniñ oñ közqarasın tanıtıp jatqan adam neken-sayaq. Nege?! Sabır suı sarqılğan bolsa kerek.

İşki ister ministrligi – atqaruşı biliktiñ biregey bölşegi. Qarğa qarğanıñ közin şwqımaydı, al pogondı qarğa közdi şwqudı aytpağanda, bir-biriniñ qabağın añdıp, tonnıñ işki bauınday aralasıp, ımı-jımı bir boladı. Onıñ özi jemqorlıqtıñ kökesi bop tanıladı. Meniñşe, osı qwrılımğa şın mänindegi, qauqarlı da qareketti qoğamdıq qadağalau kerek-aq! Onı, mäselen, tegeurindi äri ökiletti parlamenttik komissiya jüzege asıra alar edi. Ol jağın da oylastırıp qoyu kerek siyaqtı.

Jaqında ğana Qauipsizdik keñesiniñ jaña märtebesi anıqtalıp, ökilettikteri erekşe küşeytildi. Onıñ qwzırına büginde eşkim de şäk keltire almaydı. Osınşama qauqarı bar sol organ nelikten osı reformanı öz qolına almaydı? Reformanı bastasın, el aldına şığıp, esebin bersin!

Bir närse anıq: policiya - memleket pen qoğamnıñ bir ğana böligi. Sondıqtan bir mekemeni ğana reformalap, qalğanın bayağı jartas - sol jartas qalpında qaldıra beruge boladı degen wstanım – qisınsız. Ortaq şañıraq – memleketti jañalağanda bir ğana bölmeni jöndep qana qoymaydı ğoy!

Öz basım policiya reformasın jalpıwlttıq, jalpımemlekettik reformanıñ bir salası dep qabıldağım keledi: jabıq memleket jağdayında jeke vedomstvo aşıq bola almaydı! Policiya jaqsı bop qalıp, «sabasına qaray pispegi, mwrtına qaray iskegi» bop, onıñ qızmetiniñ «krışası» bop kele jatqan  prokuratura men sot jaman bop jatsa, ne isteymiz? Jemqorlıqqa tübegeyli äri tüpkilikti salınğan ol insituttardı reformalau üşin tağı bir tanımal twlğa qaza tabuı kerek pe?!

Sondıqtan reforma degen keşendi äri keleli boluı tiis!

Al mwnıñ özi qazirgi Qazaqstannıñ sayasi bolmısına qatıstı bükpesiz äñgime bastauğa jeteleydi...

Ämirjan Qosanov, sayasatker

Arnayı Abai.kz aqparattıq portalı üşin

33 pikir