Senbi, 23 Aqpan 2019
Sayasi portret 9122 19 pikir 24 Qırküyek, 2018 sağat 11:33

SAPARBAEV

Alğaşqı «Qwrmet» ordenin alğanda   1999 jıl

Abai.kz aqparattıq portalınıñ kezekti bir jobası - «Sayasi portret» aydarı oqırmandarğa jol tarttı. Aydardıñ keyipkerleri ministrler, oblıs äkimderi, respublikalıq deñgeydegi mekeme basşıları bolmaq. Sayasi twlğanıñ balalıq şağınan bastap, bügingi künge deyin jürip ötken ömir jolına şolu jasau arqılı twlğanıñ jalpı adamdıq keskin-kelbetin aşıp körsetu - bastı maqsatımız. Qazir memlekettik deñgeydegi twlğalar men qarapayım halıq arasın baylanıstıratın altınköpir joq. Osı zamannıñ twlğaları jaylı tolıqqandı aqparat bolmağandıqtan da bwqarada şendilerge degen birjaqtı közqaras qalıptasıp qalğan. Köbine kündelikti  resmi nasihat halıqtıñ jüreginen orın ala bermeytini tağı bar. Sondıqtan da, är twlğanıñ adamdıq bolmısı halıqtıñ nazarında boluı kerek dep oylaymız.

Sayasi portret aydarınıñ bügingi qonağı - Berdibek Saparbaev.

«Osı jwrt Eskendirdi bile me eken?» — dep hakim Abay aytqanday,  Aqtöbe öñiriniñ äkimi Berdibek Saparbaevtıñ biz bilmeytin qırları qanday degen swraqtarmen, Jañaqorğanğa, onıñ tuğan auılı Besarıqqa barğan edik.

Qoñırattardı Şıñğıs han öziniñ Kerey hanı Van-hanğa jazğan bir hatında «kök tırnalar»  dep atağanı bar eken. Bwl olardıñ şıqqan teginiñ qwr emestigin, olardıñ, Şıñğıs han siyaqtı tünde şañıraqtan tüsken säuleden jaralğanı da köne zamannan moyındalğan. Olardıñ asıl tektiligi Şıñğıs hannıñ şeşesi de Qoñırat bolğanın, onıñ bäybişesi ataqtı Joşı, Şağatay, Ügedey jäne Töle handardıñ anaları Börte de qoñırat bolğanı tarihtan ayan. Osı rudıñ kösemi Menleke alğaşqıda jetim Şıñğıstı (Temuçindı) 13 jasında asırap alğan. Söytip, özi qoñırat ruınan şıqqan Şıñğıstıñ şeşesine üylengen. Söytip, bolaşaqta Şıñğıstıñ kiiz üyinde Menleke bärinen joğarı - törde otıratın bolğan.

... Qoñırattar 1725-26 jıldardan Sır boyına qonıs tepken. Qazir qoñırattar mekeniniñ biri — Jañaqorğanğa kelgenimizde sonau 1925 jılı Mwhametjan Tınışpaev jazıp ketken osı derekter eske tüsip, Berdibek Saparbaevtıñ el basqaru isinde, jetekşilik önegesinde onıñ erte zamannan şıqqan teginiñ — qoñırattardıñ da izderi bar şığar dep jobaladıq.

Keyipkerimizdi bala küninen biletinderdiñ biri, onıñ tuğan auılınıñ twrğını — Baltaş Altınbekov seksendi alqımdap qalğan eken. Degenmen äli de tıñ, kökiregi oyau, ortasına sıylı, köpke aqılşı aqsaqal.

— Men Mäşbektiñ (Berdibektiñ äkesi) tuıs inileriniñ biri bolamın, — deydi de ol, ne bir qiın-qıstau, qilı zamanda ärkez birge boldıq. Atalarımız tegin bolmağan ğoy, aştıq jıldarı Özbekstan, Täjikstan jaqtarına asıp ketken auqattılar qatarınan köringen. Qonıs audara almay qalğan qara jayau kedeylerdiñ qanşası tuğan jerde qırılıp qaldı, ökinişke oray?!

Söytip, elden bezgen ağayındar şet elde de jerde qalğan joq, ata-äkelerimiz Taşkent pen Täjikstan arasında tüyemen twz tasığan keruenşi de bolğan. Berdibek ekeumizdi keruenşiler wrpağı deuge äbden boladı. Şet ölkede basımız bir boldı, eñbegimizge el tañ qalatın, bau-baqşa da saldıq, küriş pen maqta egudi de igerdik. Sonıñ bäri 60-şı jıldarı Mäşbek Nälibaev bastap elge oralğanda da igiligimizge aynaldı. Solayşa, Mäşbek eñbek etken «Alğabas» kolhozı güldep qoya berdi. Ol küriş brigadasın basqardı, onıñ qol astında 28 jıl eñbek ettim. Mäkeñ asıl daqıldıñ «Aqmarjan», «Kuban'», «Uzris» sorttarın öndirip, är gektarınan 25-30 centnerden küriş jinağan bar önimdi alıp ketetin, özimizge eşteñe qaldırmaytın. Sonday da zaman ötti ğoy. Eki märte Eñbek Qızıl Tu ordeniniñ, birneşe medal'dardıñ iegerimin. Berdibekti bala küninen bilemiz ğoy, ata-teginiñ asıl qasietterin boyına siñirgen nagız köşbasşılar qatarınan körinip jür, bizdiñ maqtanışımız, — dep köterilip qaldı aqsaqal. Sälemin de aytıp jatır...

9-sınıp. Jañaarıq ora mektebi.

Oñ jaqtan 1-şi Baqıt Nwrtazaev, Berdibek Saparbaev, Orazbek Jamantaev

Zeynetker, bwrınğı osı auıldağı orta mektep direktorı Tileuhan Baysınov äkimimizdiñ tüyedey qwrdası eken. «Jañaarıqtağı №167 orta mektebiniñ internatında jatıp oqıdıq, ol bir sınıp joğarı boldı. Bekeñ bastağan jerles oquşılar arasında östim. Internat meñgeruşisi jäne klass jetekşimiz Manap Pirimbetov, fizikadan Isahan Isataev, matematikadan Twyğın Igemberdiev, mektep direktorı Asqarbek Asanov siyaqtı wstazdarımız bizdiñ azamat bolıp qalıptasuımızğa öşpes ülesterin qostı, zor äser etti, — dep eske aladı ol.  Berdibek matematikadan zerek edi, ol ünemi özge pänderdi este de saqtauğa boladı ğoy, al matematikanı tereñ taldap oqu kerek, — dep eskertetin.

Jergilikti Mäşbek Nälibaev atındağı auıl okrugindegi №196 mekteptiñ qazirgi direktorı Talğat Esqabılovtıñ äkesi Şortış kezinde poçta taratuşı bolıp istegen. Oquşı Berdibek Saparbaev Resey, Ukraina jäne Pribaltika elderindegi mektep oquşılarımen matematika esepterine jauap tabatın hat alısıp twradı eken.

—  Gazetter men hattardı äueli Berdibektiñ üyine aparıp, sonan şay, su işip auqattanıp, äri ketetinmin, — dep ünemi eske aladı eken marqws poçtaşı Şortış Berdibekten eki jas estiyar Beysenbek Qwrmanbekov onıñ eñ jaqın dostarınıñ biri, tipti onımen sonau «Alğabas» kolhozında birge ösken. Äkesi Qwrmanbek İliyasov maqtaşı, diqan Mäşbek Nälibaevpen ömir boyı qızmettes bolğan. Olar aştıq jıldarı joğarıda aytılğanday tüye keruenmen Täjikstannan Taşkentke twz tasıp nan tauıp, bala-şağaların asırağan. Sol Alğabasta 60-şı jıldarı ataları İliyas pen Saparbay qaytıs bolıp, jerlengen. Berdibek 6 jasında, al men 8-ge kele sonda mektep tabaldırığın attadıq, — dep eske aladı ol.

 


Berdibek Saparbaev Germaniyada GSVGA äskerleri qatarında

 

Oñ jaqtan Bisenbek Qwrmanbekov, Kenjebay Rısqanbetov, Berdibek Saparbaev, Baqıt Nwrtazaev, Mwhtar Şayıqov jäne Serik klastastarı

Alğaşqı wstazımız Qopış Aqılbekov boldı. 1968-1969 jıldarı 1 may auılında internat boldı, sonda tağı 9-10 klastarda birge oqıdıq. Bekenmen bir bölmede jattıq. Oquğa zerek, üzdik oquşı boldı. Matematikadan, himiyadan aldına jan salmaytın. Himiya päninen atı esimde joq, jañadan jas apay kelgeni bar. Formulalardıñ birinen qate ketip, onı Bekeñ tauıp alıp, tüzetkeni bar. Balalıq qoy endi, wstazın tüzetuge bola ma? Jas apayımız jılap qoya berdi, ökinişten.

Soñınan mektep direktorı Törebek Abdrahmanov bizdiñ bölmege kelip, Bekeñe, ärine dwrıs bolmadı, qatesin bayqasañ meniñ özime kelip nege aytpadıñ, — degeni esimde.

Internatta bizben birge jetim-jetik balalar da oqıdı. Sodan birde

peşten ulanıp qala jazdadıq. Däriger Jwmaş ağay keldi tün ortasında. Bölmeniñ teñ jartısınday balalardı taza auağa, dalağa arqalap şığarğan Berdibektiñ «qayrattılığın» köpke şeyin aytıp jürdik.

Öz eñbegimizge ğana arqa süyeudi erte sezindik. Berdibek ekeumiz tarı tüyip, sök qılıp Şieliniñ, Qızılordanıñ bazarına aparıp satatınbız. Kiim-keşek, kitap-däpter alamız aqşasına, bwl da joğarı klastardağı oqiğa. Berdibektiñ özi äñgimeleytin Esenbek ağası ekeui jaz boyı qauın-qarbız ösirip, küzde Taşkenttiñ ataqtı «Alay» jäne «Şayhantauır» bazarlarına barıp, satıp jürgenderin de körip üyrendik. Ağası ölşep beredi. Bekeñ aqşasın alatın. «Podhodi narod, svoy ogorod, polovina sahar, polovina med» dep Bekeñ sañqıldap twratın. Bwl da orısşağa jetiktigi.

Ağası Esenbekti äkesi dep qabıldağan satıp aluşılar, «Qaraşı mına balanı, qarşaday bolıp äkesinen bwrın aqşağa qol sozadı» — dep tañ qalatın. Qazir oylaymın biz narıqqa bala kezimizden beyim bolıppız-au dep.

Bekeñniñ üyindegiler meni «Şaldıñ balası» deydi, äkemniñ eruağın är kez sıylaydı. Ol kisi işan bolğan, 1993 jılı 87 jasında qaytıs boldı.

Tuıstığımız da bar, biraq dostığımız erekşe. 70 jıldarı Berdibek üylenu toyımızda boldı.

Osı özimizdiñ qazirgi auıl äkimi Ömirbek İliyasovtıñ äkesi Jwmabekti auıldastarı «Nanjauır» dep ataytın. Bwl özi qanşa mol tabıs tapsa da, üyine şeyin tügel jetkize almaytın, mırzaqol, şaşpau jan bolsa kerek.

Ol traktor aydaytın. Bizge senetin, onıñ traktorımen Bekeñ ekeumiz Üşağaştan sekseuil tasimız. Jigit bolıp qalğan kez, keşqwrım körşi auılğa bi keşterine de bildirmey tartıp ketetinimiz bar. Istıqta qattı şarşağan Jakeñ, ärine, wyqığa erte kirisetin. Birde Bekeñ ekeumiz «Belorus'ti» qanşa äurelesek te jürgize almadıq, süyrep äkeluge tura keldi. Erteñ şarua aqsap qaladı-au dep üreylendik tünimen.

Al tañerteñ, auıl malı öre qarasaq, Jakeñ ağamız traktorımen tütinin bwrqıratıp, jüytkip baradı. Artınan bayqasaq, traktordıñ anda-sanda «neytralkadan» şıqpay qalatın «auruı» bar eken.

Bekeñniñ eki sureti saqtalıptı. Birinşisi onıñ 1971 jılı Keñes äskeri tobınan äskeri borışın ötep jürgende salıp jibergen sureti. Sırtında «Slujbanıñ alğaşqı jıldarınan estelik. Berdibek 22.Vİİİ.71» dep jazğan ol.

Osı Germaniyada Berdibektiñ birge äskeri qızmetin ötegen seriktesi sol jıldardı bılay dep eske aladı:

Drug i odnopolçanin pozdravlyayut Berdıbeka Saparbaeva

Letom proşlogo goda v Janakorgane odin iz blizkih druzey detstva i molodosti akima Aktyubinskoy oblasti Berdıbeka SAPARBAEVA Beysenbek KURMANBEKOV v besede so mnoy predstavil pamyatnuyu fotografiyu druga, podarennuyu emu iz dalekoy Germanii. Na nem Berdıbek Maşbekoviç v voennoy forme i na oborote data, podpisannaya im: 22 avgusta 1971-go goda.

Prodoljeniyu istorii s etoy fotografii v kanun mayskih prazdnikov raskrıl jitel' Rodnikovki Dauıltay ABILOV i predstavil fotografiyu sovmestnoy slujbı v ryadah GSVG s Berdıbekom Maşbekoviçem.

- Mı slujili vmeste s nıne deystvuyuşim  akimom  naşey oblasti s maya 1971 goda po may 1973 goda v sostave GSVG artilleriyskih voyskah 152 millimetrovoy puşki, - vspominaet on. - YA sam rodom iz Rodnikovki, Berdıbek priehal i Kızılordı. V naşey bataree mı bıli dvoe kazahstancev. YA togda vstretil kazahskih parney iz Sibiri, no oni daje ne znali naş kazahskiy yazık. Berdıbek slujil navodçikom 152 millimetrovoy puşki, a ya voditelem. Stoyala naşa çast' v Karlmaksştate, inogda ya ezdil v Potsdam. Uje togda Berdıbek bıl uvajaem i poçeten sredi soslujivcev, daje na fotografii vı vidite, kak ego okrujili boycı i on nahoditsya v centre, a ya vtoroy sleva v pervom ryadu.

Posle slujbı mı vstretilis' çerez 35 let v Astane, togda Berdıbek bıl uje ministrom. A osen'yu proşlogo goda on, buduçi akimom naşey oblasti, priezjal v Rodnikovku i mı vstretilis' vnov'.

Odnopolçanin akima vsyu jizn' trudilsya voditelem. Ego sın Jomart slujil v ryadah VDV v Sarıagaşe. Vsego u Dauıltaya s jenoy Altın 5-ro detey i 7-ro vnukov.

Drug i odnopolçanin iskrenne pozdravlyayut Berdıbeka Maşbekoviça s Dnem zaşitnikov Rodinı!

 

  
GSVG G.Karlmarksştadt pervıy ryad

sleva vtoroy D.Abilov, çetvertıy Berdibek Saparbaev

 

Ekinşi suret - «Bi-Ben» meyramhanasında mektep bitirgenimizge 30-jıldığındağı bas qosu sureti. Onda oñ jaqtan birinşi men - Bisenbek Qwrmanbekov, Kenjebay Rısqanbetov, Bekeñ, Baqıt Nwrtaziev, Mwhtar Şayıqov jäne Serik klastasımız beynelengen.

1976 jılı osı auılımızda Bekeñ men Ğayşanıñ üylenu toyın ötkizdik. Tileuhan  Baysınov tamada boldı-au deymin, klastasımız Baqıt Nwrtazaev köp eñbek siñirdi toyda. Sol tünde elektr jarığı sönip qalıp, men avtomobil' farımen jarıq berip bilegenimiz bar. Zımırap jatqan ömir-ay bwl da körgen tüstey, közden tasa qalsa da, köñilden öşpeydi. Jastıq şaqqa degen sağınış qoy.

Berdibektiñ klastası Maşar Şayıqov aytadı: 1969 jılı Jañaarıqtağı orta mektepti 38-bala bitirdik, aramızda eñ üzdigimiz sarı bala Berdibek Saparbaev bolatın. Biz mektepti jaqsı bağalarmen bitirgenmen Almatınıñ narhozına birden tüse almadıq. Konkursten bir bal jetpey qalıp, salım suğa ketip auılğa oralıp, eñbekke erte aralasıp kettik. Şeşingen sudan tayınbaydı degendey kelesi jılı tağı bardıq sol oqu ornına. Künder öte jataqhana joq, temirjol vokzalın meken, qılğanımız bar. Bir küni wyıqtap qalğan ekenbiz, ekeumiz de tañerteñgisin şoşıp oyandıq. Söytsek, vokzaldıñ orındıqtarın rezina şlangamen juadı eken, bük tüsip körinbey jatqan bizge de zärdey su tigen eken!

Osı 1970 jılı 24 tamızda kütpegen jerden Äbiş Kekilbaev ağamızben kezdesip, dastarhandas bolğanımız bar. Narhozğa jaqın Jandosov jäne Pravda köşeleriniñ qiılısında Orta Aziya äskeri okruginiñ mekemeleri bolatın, ashanası da bar. Arzan bolğasın jäne auıldasımız marqwm Erejep Äbilovke, ol qatardağı qwrılısşı-soldat bolatın, baramız. Kezdesip birge tamaqtanamız. Birde ol öziniñ komandiri Äbiş Kekilbaevpen kezdesu wyımdastırdı. Äbiş ağamız swñğaq boylı, qayıñ qaptal, bwyra şaş jigit ağası eken. Eski dostarday baurap aldı, şüyirkelesip qaldıq. Qazir karap otırsaq Äbiş ağamız 1968-1970 jıldarı Orta aziya äskeri okruginde keñes armiyası qatarında äskeri qızmette bolğan eken, tipti keñes jäne qıtay äskerleriniñ Jalañaşköl köli mañındağı äskeri qaqtığısına da qatısıptı. Qıza-qıza kelgende degendey, sebebi birşama vino da işilgen bolatın, bizden müşel jas ülken jazuşı ağamız Berdibek ekeumizge öziniñ twñğış prozalıq şığarması «Bir şökim bwlt» kitabın qoltañbasımen sıyğa tarttı. Bizdiñ quanışımızda şek bolmadı.

Bwl bir eki balapan bürkittiñ qiyağa qarıştap wşar aldındağı alğaşqı kezdesuleri bolıp körinedi mağan. Qızığı, jıldar öte danışpan jazuşı ağamız ağamız  kezekti bir Parlament otırısında Bilim ministriniñ orınbasarı Berdibekti körgende top işinde onıñ öñi beytanıstau körindi.

«Şaması, Saparbaev osı-au» dey oyladım. Tipten jas eken. Tığınşıqtay aq-sarı jigit. Dürse qoya bergen deputattardıñ qarşa borağan qatigez saualdarın ünsiz tıñdap otırdı. Sır bildirgen joq. Özine-özi senimdi. Äldenelerdi qağazına türtip alıp, swraq tüse qalsa, jauap beruge äzir otır, — dep süyispenşilikpen jazıptı Äbiş ağamız Berdibekke arnalğan «Alğa qaray adımday tüs, alğaday azamat» maqalasında.

Bwl kezdesulerge äli de alda 20-jıldan artıq uaqıt bar edi, al äzirşe «qırsıqqanda qımıran iridi» degendey ekinşi jılı da biz ekeumiz konkurstan öte almay Qazalıdağı auıl şaruaşılığı tehnikumına tüstik, zootehniya bölimine. Kelesi jılı Berdibek Germaniyağa äskerge alındı da,men bitirip şıqtım. Wstazdarımız Ümit Qaldarbekova, Abdrahman Qambarbekov jäne basqaları sabaq bergen edi. Bizdiñ jolımız osılay ayırılıstı, ol armiyağa alınıp, oralğanda men Otarda äsker qatarında boldım. 1973 jılı Otarğa ol Ğayşamen kelip, tanıstırğan bolatın. Berdibek bolsa tübinde degenine jetip Almatınıñ narhozın bitirip, ömirde aldağı maqsattarına jetti, - dep tüydi Maşar Raqımwlı.

Al, Berdibek Saparbaevtıñ eñbek jolın 16 jasında «Zadar'inskiy» keñşarında qatardağı jwmısşıdan bastağanı bärine mälim. Onıñ eñbek jolına joldamanı äkesi Mäşbektiñ dosı, äriptesi Äbdiğappar Nwrtazaev bergen bolatın. Osı keñşardı qwrısuğa öz ülesin qosqan, onıñ twrğındarınıñ biri — sol kezde maqta brigadasınıñ brigadiri, el ağası, sözi dualı Mäşbek Saparbaev bolğanı qazir bärine ayan.

Äbdiğappar Makeñdi aldına salıp, Özbekstan, Täjikstandı aralap, 2 jıl işinde 500-den asa jerlesterimizdi ata-qonısına köşip keluin ülken iskerlikpen wyımdastırğan bolatın. Alğaşqı bolıp Mäşbek Saparbaev otbası Maqtaaral audanındağı üylerin, bau-baqşaların tastap tuğan jerdi, atamekendi kögertu üşin jañadan qwrılğan şaruaşılıqqa qonıs audarğan bolatın. Mwnda Mäşbek siyaqtı elge sıylı azamattar auaday qajet edi.

Eñbek eki ardagerdi de qwrmetke böledi, bwl kwnderi ekeuiniñ de esimderi eki eldi mekenderge berilgen. Eñbegi zor bağağa ie bolğan Äbdiğappar ağamız kezinde D.Qonaevtıñ qolınan «Qazaq SSR-ine eñbegi siñgen agronom» qwrmetti atağın alsa, soñınan «Eñbek Qızıl Tuı», «Oktyabr' Revolyucisı» ordenderimen marapattalğan.

B. Saparbaevqa eñbek jolına twñğış joldama bergen Nwrtazaev Äbiğapar, oñ jaqtan törtinşi, 5-şi M. Besebaev jäne 6-şı D.A. Qonaev

 

Eñbekte birge şıñdalğan eki dostıñ qatarlas wldarı Baqıt jäne Berdibekte qwlıntayday birge östi.

«Berdibek sol kezde 8-şi sınıpta oqitın. Jañadan aşılğan auılda mektep bolmağandıqtan bizder 8 şaqırım jerdegi Jañaarıq orta mektebine qatınap oqıdıq. Bir partada otırdıq. Ol futboldan jäne tennisten mektep qwramasında oynadıq. Audandıq pändik olimpiadağa da qatısıp, alğaşqı jeñimpaz atandı. Bir jılı oblıstıq olimpiadağa qatısu üşin biz bir top oquşı Qızılordağa baratın boldıq. Ol kezde qalqımalı köpir joq, parom jüretin. Sol küni mwz wstasıp, parom da jürmey qaldı. Bir ğana jol bar, ol da qauipti, tolıq qatıp ülgermegen mwz üstimen jayau ötu. Bekeñ qolına wzın tayaq wstap, mwzdıñ üstimen arğı betke ötip ketkende, jetekşimiz fizika päniniñ mwğalimi Isahan Joltaev bar, bärimiz jağamızdı wstadıq, onıñ soñınan erip özennen ötip kettik. Sol olimpiadada ol matematikadan jüldeni jeñip aldı. Mektep bitirip ol Almatığa, men Jambılğa oquğa kettik», — deydi Baqıt Nwrtazaev.

Baqıt özi de äke jolın quıp, sol auır 90-şı jıldarı «Zadar'inskiy» keñşarında direktor, Jañaqorğan audanı äkiminiñ orınbasarı bolğan, «Qwrmet» ordeniniñ, birneşe medal'dardıñ iegeri.

«Ömirde tört qwbılası bütin jan bola ma, tas tüsken jerine auır ğoy. Klastas dosımız Berdibektiñ er jetip, el qatarına qosılıp qalğan wlı Bauırjan, «Almatı-Taraz» küre tas jolında kölik apatınan qaza tapqanda

kökiregimiz qars ayırıldı, bası-qasında bolıp, qayğısın bölisip, sadaqalarında boldıq», dep oylarımen bolisedi Baqıt.

Keşirek Berdibek wlı Bauırjan turalı «Sağımğa aynalğan sağınış» attı kitap jazıp, jarıqqa şığardı, dos-jaran, tuma-tuıstarına taratıp berdi. Endi bwl kitaptı oqığan adam onıñ tağılımdıq, tärbielik twstarın añğarmauı mümkin emes. Onıñ osı kitabın oqığanda Abaydıñ kişi wlı Äbdrahmannıñ qazasına qabırğası qayısıp, qattı küyzeliske tüsip, wlına arnağan öleñderi eriksiz esiñe tüsedi. Berdibektiñ kitabınan da äkeniñ jaralı jüregi jas äruaqpen sırlasa otırıp, aldağı künnen ümit üzbeydi. Köpşilik bayqağanday, söytip, sözben somdalğan eskertkiş qayğı-qasiretin mısqılday bolsa da jeñildete tüsetinine senedi.

Ekinşi jağınan esimi elge ayan ülken ärippen jazılatın azamat – Berdibek Saparbaevtıñ ülken jüregi şığarmaşılıq qazınasınan da kenje emes ekendigi onıñ osı kitabınan da körinip twrğanı şındıq, — deydi Baqıt Äbdiğapparwlı.

—  Sonau 60-şı jıldarı Ädiğappar men Mäşbek ağalarımız köş bastap tuğan topıraqqa qayta oralğan 500-dey adamnıñ wrpağı örbip künde irgeli el boldıq, — deydi auıl äkimi Ömirbek İliyasov. Bügingi tañda bizdiñ Aqjol auılınıñ özinde 160 üy bar, twrğındar sanı 1162 adam, deni qoñırattar, birdi-ekili arğın, qoja men qoñırattıñ qaraşa böliminen üş üy ğana bar, — deydi ol.

— Bizdiñ el wytqısı şayqalmağan qazaqi ömir. Mwnda jergilikti aqsaqal Nwrtas Şalısbaev jazıp şığarğan şejireden ärbir adam öz esimin tabadı. Mısalı, Berdibek Mäşbekwlınıñ ömir şejiresi bılay örbidi. Keydenniñ 3 – balası Qojaberdiden Niyaz odan Qazı tuadı, Qazıdan Nazar, odan Kökenniñ wrpaqtarı örbidi. Kökennen Bekjigit, Bekjigitten Nälibay, odan Saparbay. Saparbaydan qos wl Imaş (Mäşbek) jäne Esenbek.Mäşbekten Berdibek, Älibek, Batırbek, Päzilbek jäne Nwrlıbek. Berdibekten Bauırjan, Janswltan. Al, Älibekten Baqıtjan örbidi. Solayşa, qız alıspaytın jaqındarmız, — deydi äkim. Sol bastapqı köşip kelgender jat-jwrtta bolsın, elinde bolsın qazaqtıñ ejelgi ASAR – birigip kömektesu saltın joğaltpay, qandarına siñirgen. Sol kezden bastap şaruaşılıq qwrılıs materialdarın berip, kölikpen kömektesse bolğanı — tuısqandar bas qosıp, köptegen üylerdi ğana emes, tipti mektep, klub siyaqtı kesenelerdi de ASAR arqılı twrğızğan

Tek bertin kele Mäşbek Nälibaev ağamızdıñ wrpaqtarı zamanaui mektep, jaña meşit üyin saluğa demeuşilik körsetken.

Mäşbek Nälibaev atındağı auıldıq okrug

 

Berdibek Saparbaev sınıptastarımen tülep wşqan mektebiniñ janında

Oblıs äkimi turalı şağın maqalañızda onıñ adami qasiettierin keñinen beyneleuge köñil böle otırıp, osı maqalanı Berdibek Mäşbekwlınıñ, äkesi Mäşbektiñ zamandası üzengeles dosı jaqında ğasırlıq mereytoyı qarsañında Äbdiğappar Mwrtazaevqa arnauımen ayaqtağandı jön kördik.

Berdibek SAPARBAEV

Aqtöbe oblısınıñ äkimi:

«Tağa attı, at erdi, er eldi saqtaydı», - deydi halıq danalığı. Rasında da, el dağdarıp qalğan qısıltayañ sätterde tığırıqtan şığatın joldı tabatın kisiniñ ornı bölek. El erge qarağan sätte, ol tömen qarasa, şarua oñğa baspaydı. Nağız azamat sonday sätterde jwrttıñ erkin bilep, üyirip aladı. «Twlğa biregey bolmasa, ne boladı öñşeñ nöl...»  - dep Abay osındayda aytsa kerek.

Men biletin Äbekeñ – sol «biregeylerdiñ» biri edi. Jan – jaqtı zerttep, barlıq mümkindikterdi ekşep, istiñ qıbın taba biletin ol qanday şaruanı qolğa alsa da, aqırına deyin jetkizetin bilikti basşı boldı.

1960 jıldardıñ basında KSRO basşısı N. Hruşevtiñ ıqpalımen Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ biraz jeri Özbekstanğa berildi. Halıqpen aqıldasıp istelgen is emes, joğarıdan kelgen ökim.

Bwl, ärine, zor qiyanat edi. Biraq memleket basşısınıñ isine kim qarsı bolsın, el ünsiz köndi. Biraz qazaq körşi respublikanıñ aumağında qaldı. Ärine, bir memlekettiñ qaramağındağı respublika, biraq bäribir özgeniñ atı özge ğoy. Halıq arasında işki narazılıq bolğanımen, eşkim sırtqa şığara alğan joq.

Mine, osı kezde Äbdiğappar Nwrtazwlınıñ iskerlik qırı jarqırap körinde. Qızılorda oblısı, Jañaqorğan audanı, Tügisken massivinde jañadan qwrılğan «Zadar'ya» keñşarınıñ direktorı bolıp tağayındalğan ol audan basşısımen aqıldasa otırıp, äueli jwmıs küşin qamdauğa kiristi. Ol üşin Oñtüstik Qazaqstan oblısı men Özbekstanğa ötip ketken audandardı aralap, halıqpen kezdesti. Birin ağa, birin ini twtıp, bauırğa tarta söylesken onı jwrtşılıq ta jatsınğan joq. Ol Özbekstanğa qarağan eldi Qazaqstanğa köşige ündedi. Sol kezde tıñ jer esebindegi Tügisken massivi aumağın birge igeruge şaqırdı. Jerdiñ erekşeligin, eginniñ bitik şığatındığın, birlik bolsa, tirlik bolatındığın eske saldı. Qalıñ qazaqtıñ ortasında otırudıñ tildi, dildi saqtaytındığın da aytuğa wmıtpadı. Sonıñ arqasında alpısınşı jıldardıñ ayağında Jañaqorğan audanına Oñtüstik Qazaqstan oblısı men Özbekstannan 500-ge juıq otbası köşip keldi. Oñtüstik öñirlerde bir üyde 7-8 bala bolatının eskersek, jaña qonısqa 4 mıñnan astam keldi. Basım köpşiligi Özbekstannan edi. Elge el qosılsa qwt, birinşiden, bwl – osınşama qazaqqa özge wltqa jwtılıp ketpey, öz dilin saqtap qaluğa kömektesken şarua boldı. Ekinşiden, kelgenderdiñ bäri de jer emip ösken, känigi dihandar edi. YAğni Qazaqstan halqınıñ sanı köbeyip qana  qoymay, mol jwmıs küşi, isker mamandar keldi. Bwl eñ aldımen, memleket mereyi edi.

Kelgen jwrttı bıtıratpay, birge ornalastıru da wtımdı sayasat boldı. Olar «Zadar'ya» keñşarınıñ 1 may, «Qırkeñse», «Politotdel» «Özgent» bölimşelerine ornalastı. Köşi – qonnıñ basında bolğan, özderine etene tanıs azamattıñ keñşar direktorı ekendigi kelgen jwrtşılıq üşin de jaman bolğan joq.

Kez kelgen şaruanı jañadan bastau oñay emes. Äsirese, tıñğa türen salu tipti qiın. Jaña keñşardı öz qolımen qwrğan Äbekeñ bwl iske bel şeşe kiristi. Köp wzamay tu jatqan dala tösinde aqşañqañ üyler sap tüzedi, tiptik mektep, mädeniet üyi, auruhana, özge de nısandar salındı. Äsirese, «Qırkeñse» kädimgi qala sekildi edi. Keñşar ortalığı men bölimşelerdiñ arasın jalğaytın joldar salındı. Al ortalıqtağı köşelerge asfal't töseldi. Auızsu mäselesi şeşildi. Egis alqaptarı retke keltirildi. Sulandıru jüyeleri tiyanaqtaldı. Bwnıñ bäri keñşar direktorınıñ mol täjiribesi jäne audan, oblıs basşılığımen tize qosıp jwmıs istey alatındığınıñ arqasında jüzege astı.

Ol qarauındağı ärbir kisiniñ jağdayın jaqsı biletin, adamdardı ıñğayına qaray jwmsay biletin basşı boldı. Eşkimdi alalağan joq. Tek şaruaşılıqqa ğana köñil bölmey, twrğındardıñ mädeni demaluına, közi aşıq boluına jağday jasadı. Elge belgili twlğalarmen, respublikalıq deñgeydegi mädeni mekemelermen jii kezdesuler wyımdastırdı. Qolınan is keletin adamdardıñ qoltığınan demep, ıntalandırıp otırdı. Sonıñ biri — meniñ äkem Maşbek. Brigada basqarğan, özi de küriş ekken äkem bilikti basşınıñ qamqorlığın köp kördi. Tek ol emes, basqa da kisiler Äbekeñniñ kömegin şın sezindi. Olar da keñşar direktorınıñ atına kir keltirmeu üşin küni-tüni eñbek etti. Sonıñ arqasında Äbdiğappar ağa basqarğan 11 jılda «Zadar'ya» keñşarı oblıstağı eñ iri astıqtı şaruaşılıqqa aynaldı. Birneşe märte Respublikalıq tulardı jeñip aldı.

Äbekeñ wrpaq tärbiesine de qattı köñil böldi. Mısalı, ol qay üyde qanday bala ösip kele jatqanın, onıñ nege beyimi bar ekenin jaqsı biletin. Sol balanıñ talabın wştaytın. Biz joğarı klastarda oqıp jürgende türli kurstarğa qatıstıq. Sol kurstarda keñşardıñ agronomı, injeneri, ekonomisi, esepşisi, basqa da qızmetkerler däris oqitın. Bwl — Äbdiğappar aganıñ el basqaru isine engizgen jañalıgı edi. Sonıñ arqasında biz mektepte jürgende-aq, şaruaşılıqtıñ qır-sırınan habardar boldıq. Jaqsılıqqa wmtılıp östik. Bolaşaq käsibimizdi sol twsta tañdadıq. Äbekeñ meniñ Almatıdağı Halıq şaruaşılığı institutına oquğa tüsuime birden-bir sebepker boldı. Meniñ qatarlastarımnıñ bäri de onıñ äkelik qamqorlıgın sezindi.

Ökinişke qaray, Äbdiğappar Nwrtazaev ömirden erterek ozdı. Büginde özi qızmet etken auıl ol kisiniñ atımen ataladı. Bwl — auıl twrğındarınıñ, bir kezde Äbekeñ Qazaqstanğa äkelip qosqan, büginde etekti elge aynalğan jwrtşılıqtıñ oğan degen alğısı men qwrmetiniñ körinisi. Ükimetke wsınıs jasağan da, soñına deyin tiyanaqtağan da — solar. Osı iske özimniñ de sebim tigenin maqtanış etemin.

1945 jılı Şımkent qalasındağı auıl şaruaşılığı tehnikumın qızıl diplommen bitirip, nebarı 17 jasında eñbek jolın wjımşar basqarudan bastağan Äbdiğappar ağa öz zamanınıñ ozıq twlğası boldı. İstiñ ütırın bilip twratın. Jañaqorğannıñ jeke audan bolıp bölingen sätinen bastap, ömiriniñ aqırına deyin kindik qanı tamğan öñirdiñ güldenui jolında ayanbay eñbek etti. Kerek jerinde joğarığa mäsele qoya bildi, tüyindi dünielerge audan, oblıs basşılığınıñ nazarın audarta aldı. Al özi kez kelgen mäseleni tez şeşetin.

Ol — jerdiñ tamırşısı ispetti tamaşa agronom edi, jer bederin, topıraq pen su jayın «beske» bildi. Wdayı twqım sapasın jaqsartuğa küş saldı. Barlıq şaruanıñ ötinde özi jürdi, jwrtşılıqtı da jwmıldıra bildi. Adamdarmen qarım-qatınas jasauda onıñ tuabitti degdarlığı añğarılıp twratın. Ol basqarğan şaruaşılıqtar sol twstağı socialistik jarıstarda däyim aldıñğı qatarda jürdi, adamdarınıñ eñsesi tik boldı. Bastağan istiñ nätijeli bolatındığına özi senip qana qoymay, qasındağılardı da ilandıratın qasieti bar edi. Sol üşin de onı halıq qattı qadirledi.

Eñbek Qızıl Tu, Oktyabr' revloyuciyası ordenderi, birneşe medal'darmen marapattalğan, audandıq, oblıstıq partiya komitetteriniñ müşesi, audandıq, oblıstıq keñes deputatı atanğan Äbdiğappar ağa Jañaqorğan öñiriniñ qazığı sekildi adam edi. Asıl ağa bastağan ister büginde jalğasın tauıp jatır. Onıñ esimin wlıqtau jolında da köp şarualar jasalıp jatqandığı quantadı. Sonıñ biri — osı kitap.

Bwl — eñ aldımen, biz üşin, bolaşaq wrpaq üşin qajet dünie.

Qwttı bolsın, eldiñ qazınasına aynalğay!

Jaqında ğana oblıs äkimimen osı maqala törkininde äñgimeleskende Berdibek Mäşpekwlınıñ öziniñ jaqın dostarın, olarmen ötken qızıqtı däurendi egjey-tegjeyine şeyin esinde saqtap, jaqındarınıñ, dostarınıñ esimderin de este saqtauına tañ qaldıq.

 

1961 jıl 21 şilde. Nwrtazaev Äbdiğappar (oñ jaqtan törtinşi, birinşi qatarı) Dimaş Ahmetwlı Qonaevtıñ qolınan «Qazaq SSR-niñ eñbek siñirgen agronomı» qwrmetti atağın alğanda.

Imandı azamat Mäşbek Saparbaywlı Nälibaevtıñ qamqorlığımen salınğan meşit

Berdibek Saparbaevtıñ sınıptası Şayhov Maşar Rahımwlı

Almatı qalası. Studenttik kez. Oñ  jaqtan ekinşi B.M.Saparbaev, üşinşi Baqıt Nwrtazaev

Jañaqorğan, Qızılordağa Elbasınıñ alğaşqı saparlarınıñ biri.

Köne köz qariya Baltaş Altınbekov – Saparbaevtardı jaqsı biledi.

Ağayındı Saparbaevtar: Berdibek, Nwrlıbek, Älibek, Batırbek.

Balniyaz Ajniyazov, Qazaqstan jurnalister Odağınıñ müşesi

Abai.kz

 

19 pikir