Sәrsenbi, 30 Qyrkýyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Júqtyrghandar — 107908. Jazylghandar — 102874. Qaytys bolghandar — 1725
Sayasiy portret 23009 20 pikir 24 Qyrkýyek, 2018 saghat 11:33

SAPARBAEV

Alghashqy «Qúrmet» ordenin alghanda   1999 jyl

Abai.kz aqparattyq portalynyn kezekti bir jobasy - «Sayasiy portret» aydary oqyrmandargha jol tartty. Aydardyn keyipkerleri ministrler, oblys әkimderi, respublikalyq dengeydegi mekeme basshylary bolmaq. Sayasiy túlghanyn balalyq shaghynan bastap, býgingi kýnge deyin jýrip ótken ómir jolyna sholu jasau arqyly túlghanyn jalpy adamdyq keskin-kelbetin ashyp kórsetu - basty maqsatymyz. Qazir memlekettik dengeydegi túlghalar men qarapayym halyq arasyn baylanystyratyn altynkópir joq. Osy zamannyn túlghalary jayly tolyqqandy aqparat bolmaghandyqtan da búqarada shendilerge degen birjaqty kózqaras qalyptasyp qalghan. Kóbine kýndelikti  resmiy nasihat halyqtyn jýreginen oryn ala bermeytini taghy bar. Sondyqtan da, әr túlghanyn adamdyq bolmysy halyqtyn nazarynda boluy kerek dep oylaymyz.

Sayasiy portret aydarynyn býgingi qonaghy - Berdibek Saparbaev.

«Osy júrt Eskendirdi bile me eken?» — dep hakim Abay aytqanday,  Aqtóbe ónirinin әkimi Berdibek Saparbaevtyn biz bilmeytin qyrlary qanday degen súraqtarmen, Janaqorghangha, onyn tughan auyly Besaryqqa barghan edik.

Qonyrattardy Shynghys han ózinin Kerey hany Van-hangha jazghan bir hatynda «kók tyrnalar»  dep ataghany bar eken. Búl olardyn shyqqan teginin qúr emestigin, olardyn, Shynghys han siyaqty týnde shanyraqtan týsken sәuleden jaralghany da kóne zamannan moyyndalghan. Olardyn asyl tektiligi Shynghys hannyn sheshesi de Qonyrat bolghanyn, onyn bәybishesi ataqty Joshy, Shaghatay, Ýgedey jәne Tóle handardyn analary Bórte de qonyrat bolghany tarihtan ayan. Osy rudyn kósemi Menleke alghashqyda jetim Shynghysty (Temuchindy) 13 jasynda asyrap alghan. Sóytip, ózi qonyrat ruynan shyqqan Shynghystyn sheshesine ýylengen. Sóytip, bolashaqta Shynghystyn kiyiz ýyinde Menleke bәrinen joghary - tórde otyratyn bolghan.

... Qonyrattar 1725-26 jyldardan Syr boyyna qonys tepken. Qazir qonyrattar mekeninin biri — Janaqorghangha kelgenimizde sonau 1925 jyly Múhametjan Tynyshpaev jazyp ketken osy derekter eske týsip, Berdibek Saparbaevtyn el basqaru isinde, jetekshilik ónegesinde onyn erte zamannan shyqqan teginin — qonyrattardyn da izderi bar shyghar dep jobaladyq.

Keyipkerimizdi bala kýninen biletinderdin biri, onyn tughan auylynyn túrghyny — Baltash Altynbekov seksendi alqymdap qalghan eken. Degenmen әli de tyn, kókiregi oyau, ortasyna syily, kópke aqylshy aqsaqal.

— Men Mәshbektin (Berdibektin әkesi) tuys inilerinin biri bolamyn, — deydi de ol, ne bir qiyn-qystau, qily zamanda әrkez birge boldyq. Atalarymyz tegin bolmaghan ghoy, ashtyq jyldary Ózbekstan, Tәjikstan jaqtaryna asyp ketken auqattylar qatarynan kóringen. Qonys audara almay qalghan qara jayau kedeylerdin qanshasy tughan jerde qyrylyp qaldy, ókinishke oray?!

Sóytip, elden bezgen aghayyndar shet elde de jerde qalghan joq, ata-әkelerimiz Tashkent pen Tәjikstan arasynda týyemen túz tasyghan keruenshi de bolghan. Berdibek ekeumizdi keruenshiler úrpaghy deuge әbden bolady. Shet ólkede basymyz bir boldy, enbegimizge el tan qalatyn, bau-baqsha da saldyq, kýrish pen maqta egudi de iygerdik. Sonyn bәri 60-shy jyldary Mәshbek Nәlibaev bastap elge oralghanda da iygiligimizge aynaldy. Solaysha, Mәshbek enbek etken «Alghabas» kolhozy gýldep qoya berdi. Ol kýrish brigadasyn basqardy, onyn qol astynda 28 jyl enbek ettim. Mәken asyl daqyldyn «Aqmarjan», «Kubani», «Uzriys» sorttaryn óndirip, әr gektarynan 25-30 sentnerden kýrish jinaghan bar ónimdi alyp ketetin, ózimizge eshtene qaldyrmaytyn. Sonday da zaman ótti ghoy. Eki mәrte Enbek Qyzyl Tu ordeninin, birneshe medalidardyn iyegerimin. Berdibekti bala kýninen bilemiz ghoy, ata-teginin asyl qasiyetterin boyyna sinirgen nagyz kóshbasshylar qatarynan kórinip jýr, bizdin maqtanyshymyz, — dep kóterilip qaldy aqsaqal. Sәlemin de aytyp jatyr...

9-synyp. Janaaryq ora mektebi.

On jaqtan 1-shi Baqyt Núrtazaev, Berdibek Saparbaev, Orazbek Jamantaev

Zeynetker, búrynghy osy auyldaghy orta mektep diyrektory Tileuhan Baysynov әkimimizdin týyedey qúrdasy eken. «Janaaryqtaghy №167 orta mektebinin internatynda jatyp oqydyq, ol bir synyp joghary boldy. Beken bastaghan jerles oqushylar arasynda óstim. Internat mengerushisi jәne klass jetekshimiz Manap Pirimbetov, fizikadan Isahan Isataev, matematikadan Túyghyn IYgemberdiyev, mektep diyrektory Asqarbek Asanov siyaqty ústazdarymyz bizdin azamat bolyp qalyptasuymyzgha óshpes ýlesterin qosty, zor әser etti, — dep eske alady ol.  Berdibek matematikadan zerek edi, ol ýnemi ózge pәnderdi este de saqtaugha bolady ghoy, al matematikany teren taldap oqu kerek, — dep eskertetin.

Jergilikti Mәshbek Nәlibaev atyndaghy auyl okrugindegi №196 mekteptin qazirgi diyrektory Talghat Esqabylovtyn әkesi Shortysh kezinde pochta taratushy bolyp istegen. Oqushy Berdibek Saparbaev Resey, Ukraina jәne Pribaltika elderindegi mektep oqushylarymen matematika esepterine jauap tabatyn hat alysyp túrady eken.

—  Gazetter men hattardy әueli Berdibektin ýyine aparyp, sonan shay, su iship auqattanyp, әri ketetinmin, — dep ýnemi eske alady eken marqús pochtashy Shortysh Berdibekten eki jas estiyar Beysenbek Qúrmanbekov onyn en jaqyn dostarynyn biri, tipti onymen sonau «Alghabas» kolhozynda birge ósken. Ákesi Qúrmanbek Iliyasov maqtashy, diqan Mәshbek Nәlibaevpen ómir boyy qyzmettes bolghan. Olar ashtyq jyldary jogharyda aytylghanday týye keruenmen Tәjikstannan Tashkentke túz tasyp nan tauyp, bala-shaghalaryn asyraghan. Sol Alghabasta 60-shy jyldary atalary Iliyas pen Saparbay qaytys bolyp, jerlengen. Berdibek 6 jasynda, al men 8-ge kele sonda mektep tabaldyryghyn attadyq, — dep eske alady ol.

 


Berdibek Saparbaev Germaniyada GSVGA әskerleri qatarynda

 

On jaqtan Biysenbek Qúrmanbekov, Kenjebay Rysqanbetov, Berdibek Saparbaev, Baqyt Núrtazaev, Múhtar Shayyqov jәne Serik klastastary

Alghashqy ústazymyz Qopysh Aqylbekov boldy. 1968-1969 jyldary 1 may auylynda internat boldy, sonda taghy 9-10 klastarda birge oqydyq. Bekenmen bir bólmede jattyq. Oqugha zerek, ýzdik oqushy boldy. Matematikadan, himiyadan aldyna jan salmaytyn. Himiya pәninen aty esimde joq, janadan jas apay kelgeni bar. Formulalardyn birinen qate ketip, ony Beken tauyp alyp, týzetkeni bar. Balalyq qoy endi, ústazyn týzetuge bola ma? Jas apayymyz jylap qoya berdi, ókinishten.

Sonynan mektep diyrektory Tórebek Abdrahmanov bizdin bólmege kelip, Bekene, әriyne dúrys bolmady, qatesin bayqasan menin ózime kelip nege aytpadyn, — degeni esimde.

Internatta bizben birge jetim-jetik balalar da oqydy. Sodan birde

peshten ulanyp qala jazdadyq. Dәriger Júmash aghay keldi týn ortasynda. Bólmenin ten jartysynday balalardy taza auagha, dalagha arqalap shygharghan Berdibektin «qayrattylyghyn» kópke sheyin aytyp jýrdik.

Óz enbegimizge ghana arqa sýyeudi erte sezindik. Berdibek ekeumiz tary týyip, sók qylyp Shiyelinin, Qyzylordanyn bazaryna aparyp satatynbyz. Kiyim-keshek, kitap-dәpter alamyz aqshasyna, búl da joghary klastardaghy oqigha. Berdibektin ózi әngimeleytin Esenbek aghasy ekeui jaz boyy qauyn-qarbyz ósirip, kýzde Tashkenttin ataqty «Alay» jәne «Shayhantauyr» bazarlaryna baryp, satyp jýrgenderin de kórip ýyrendik. Aghasy ólshep beredi. Beken aqshasyn alatyn. «Podhodiy narod, svoy ogorod, polovina sahar, polovina med» dep Beken sanqyldap túratyn. Búl da orysshagha jetiktigi.

Aghasy Esenbekti әkesi dep qabyldaghan satyp alushylar, «Qarashy myna balany, qarshaday bolyp әkesinen búryn aqshagha qol sozady» — dep tan qalatyn. Qazir oylaymyn biz naryqqa bala kezimizden beyim bolyppyz-au dep.

Bekennin ýyindegiler meni «Shaldyn balasy» deydi, әkemnin eruaghyn әr kez syilaydy. Ol kisi ishan bolghan, 1993 jyly 87 jasynda qaytys boldy.

Tuystyghymyz da bar, biraq dostyghymyz erekshe. 70 jyldary Berdibek ýylenu toyymyzda boldy.

Osy ózimizdin qazirgi auyl әkimi Ómirbek Iliyasovtyn әkesi Júmabekti auyldastary «Nanjauyr» dep ataytyn. Búl ózi qansha mol tabys tapsa da, ýyine sheyin týgel jetkize almaytyn, myrzaqol, shashpau jan bolsa kerek.

Ol traktor aydaytyn. Bizge senetin, onyn traktorymen Beken ekeumiz Ýshaghashtan sekseuil tasimyz. Jigit bolyp qalghan kez, keshqúrym kórshi auylgha biy keshterine de bildirmey tartyp ketetinimiz bar. Ystyqta qatty sharshaghan Jaken, әriyne, úyqygha erte kirisetin. Birde Beken ekeumiz «Belorusiti» qansha әurelesek te jýrgize almadyq, sýyrep әkeluge tura keldi. Erten sharua aqsap qalady-au dep ýreylendik týnimen.

Al tanerten, auyl maly óre qarasaq, Jaken aghamyz traktorymen týtinin búrqyratyp, jýytkip barady. Artynan bayqasaq, traktordyn anda-sanda «neytralkadan» shyqpay qalatyn «auruy» bar eken.

Bekennin eki sureti saqtalypty. Birinshisi onyn 1971 jyly Kenes әskeriy tobynan әskeriy boryshyn ótep jýrgende salyp jibergen sureti. Syrtynda «Slujbanyn alghashqy jyldarynan estelik. Berdibek 22.VIII.71» dep jazghan ol.

Osy Germaniyada Berdibektin birge әskeriy qyzmetin ótegen seriktesi sol jyldardy bylay dep eske alady:

Drug i odnopolchanin pozdravlyayut Berdybeka Saparbaeva

Letom proshlogo goda v Janakorgane odin iz blizkih druzey detstva iy molodostiy akima Aktyubinskoy oblastiy Berdybeka SAPARBAEVA Beysenbek KURMANBEKOV v besede so mnoy predstavil pamyatnuyu fotografiyu druga, podarennuyu emu iz dalekoy Germanii. Na nyom Berdybek Mashbekovich v voennoy forme iy na oborote data, podpisannaya iym: 22 avgusta 1971-go goda.

Prodoljeniyu istoriiy s etoy fotografiiy v kanun mayskih prazdnikov raskryl jiyteli Rodnikovkiy Dauyltay ABILOV iy predstavil fotografiyu sovmestnoy slujby v ryadah GSVG s Berdybekom Mashbekovichem.

- My slujiliy vmeste s nyne deystvuyushiym  akimom  nashey oblastiy s maya 1971 goda po may 1973 goda v sostave GSVG artilleriyskih voyskah 152 milliymetrovoy pushki, - vspominaet on. - Ya sam rodom iz Rodnikovki, Berdybek priyehal iy Kyzylordy. V nashey bataree my byliy dvoe kazahstansev. Ya togda vstretil kazahskih parney iz Sibiri, no oniy daje ne znaliy nash kazahskiy yazyk. Berdybek slujil navodchikom 152 milliymetrovoy pushki, a ya vodiytelem. Stoyala nasha chasti v Karlmaksshtate, inogda ya ezdil v Potsdam. Uje togda Berdybek byl uvajaem iy pochyoten srediy soslujivsev, daje na fotografiiy vy vidiyte, kak ego okrujiliy boysy i on nahoditsya v sentre, a ya vtoroy sleva v pervom ryadu.

Posle slujby my vstretilisi cherez 35 let v Astane, togda Berdybek byl uje ministrom. A oseniyu proshlogo goda on, buduchi akimom nashey oblasti, priyezjal v Rodnikovku iy my vstretilisi vnovi.

Odnopolchanin akima vsyu jizni trudilsya vodiytelem. Ego syn Jomart slujil v ryadah VDV v Saryagashe. Vsego u Dauyltaya s jenoy Altyn 5-ro detey iy 7-ro vnukov.

Drug i odnopolchanin iskrenne pozdravlyayut Berdybeka Mashbekovicha s Dnyom zashitnikov Rodiny!

 

  
GSVG G.Karlmarksshtadt pervyi ryad

sleva vtoroy D.Abilov, chetvertyi Berdibek Saparbaev

 

Ekinshi suret - «Biy-Ben» meyramhanasynda mektep bitirgenimizge 30-jyldyghyndaghy bas qosu sureti. Onda on jaqtan birinshi men - Biysenbek Qúrmanbekov, Kenjebay Rysqanbetov, Beken, Baqyt Núrtaziyev, Múhtar Shayyqov jәne Serik klastasymyz beynelengen.

1976 jyly osy auylymyzda Beken men Ghayshanyn ýylenu toyyn ótkizdik. Tileuhan  Baysynov tamada boldy-au deymin, klastasymyz Baqyt Núrtazaev kóp enbek sinirdi toyda. Sol týnde elektr jaryghy sónip qalyp, men avtomobili farymen jaryq berip biylegenimiz bar. Zymyrap jatqan ómir-ay búl da kórgen týstey, kózden tasa qalsa da, kónilden óshpeydi. Jastyq shaqqa degen saghynysh qoy.

Berdibektin klastasy Mashar Shayyqov aytady: 1969 jyly Janaaryqtaghy orta mektepti 38-bala bitirdik, aramyzda en ýzdigimiz sary bala Berdibek Saparbaev bolatyn. Biz mektepti jaqsy baghalarmen bitirgenmen Almatynyn narhozyna birden týse almadyq. Konkursten bir bal jetpey qalyp, salym sugha ketip auylgha oralyp, enbekke erte aralasyp kettik. Sheshingen sudan tayynbaydy degendey kelesi jyly taghy bardyq sol oqu ornyna. Kýnder óte jataqhana joq, temirjol vokzalyn meken, qylghanymyz bar. Bir kýni úyyqtap qalghan ekenbiz, ekeumiz de tanertengisin shoshyp oyandyq. Sóytsek, vokzaldyn oryndyqtaryn rezina shlangamen juady eken, býk týsip kórinbey jatqan bizge de zәrdey su tiygen eken!

Osy 1970 jyly 24 tamyzda kýtpegen jerden Ábish Kekilbaev aghamyzben kezdesip, dastarhandas bolghanymyz bar. Narhozgha jaqyn Jandosov jәne Pravda kóshelerinin qiylysynda Orta Aziya әskeri okruginin mekemeleri bolatyn, ashanasy da bar. Arzan bolghasyn jәne auyldasymyz marqúm Erejep Ábilovke, ol qatardaghy qúrylysshy-soldat bolatyn, baramyz. Kezdesip birge tamaqtanamyz. Birde ol ózinin komandiyri Ábish Kekilbaevpen kezdesu úyymdastyrdy. Ábish aghamyz súnghaq boyly, qayyn qaptal, búyra shash jigit aghasy eken. Eski dostarday baurap aldy, shýyirkelesip qaldyq. Qazir karap otyrsaq Ábish aghamyz 1968-1970 jyldary Orta aziya әskeri okruginde kenes armiyasy qatarynda әskeriy qyzmette bolghan eken, tipti kenes jәne qytay әskerlerinin Jalanashkól kóli manyndaghy әskeriy qaqtyghysyna da qatysypty. Qyza-qyza kelgende degendey, sebebi birshama vino da ishilgen bolatyn, bizden mýshel jas ýlken jazushy aghamyz Berdibek ekeumizge ózinin túnghysh prozalyq shygharmasy «Bir shókim búlt» kitabyn qoltanbasymen syigha tartty. Bizdin quanyshymyzda shek bolmady.

Búl bir eki balapan býrkittin qiyagha qaryshtap úshar aldyndaghy alghashqy kezdesuleri bolyp kórinedi maghan. Qyzyghy, jyldar óte danyshpan jazushy aghamyz aghamyz  kezekti bir Parlament otyrysynda Bilim ministrinin orynbasary Berdibekti kórgende top ishinde onyn óni beytanystau kórindi.

«Shamasy, Saparbaev osy-au» dey oyladym. Tipten jas eken. Tyghynshyqtay aq-sary jigit. Dýrse qoya bergen deputattardyn qarsha boraghan qatigez saualdaryn ýnsiz tyndap otyrdy. Syr bildirgen joq. Ózine-ózi senimdi. Áldenelerdi qaghazyna týrtip alyp, súraq týse qalsa, jauap beruge әzir otyr, — dep sýyispenshilikpen jazypty Ábish aghamyz Berdibekke arnalghan «Algha qaray adymday týs, alghaday azamat» maqalasynda.

Búl kezdesulerge әli de alda 20-jyldan artyq uaqyt bar edi, al әzirshe «qyrsyqqanda qymyran iriydi» degendey ekinshi jyly da biz ekeumiz konkurstan óte almay Qazalydaghy auyl sharuashylyghy tehnikumyna týstik, zootehniya bólimine. Kelesi jyly Berdibek Germaniyagha әskerge alyndy da,men bitirip shyqtym. Ústazdarymyz Ýmit Qaldarbekova, Abdrahman Qambarbekov jәne basqalary sabaq bergen edi. Bizdin jolymyz osylay ayyrylysty, ol armiyagha alynyp, oralghanda men Otarda әsker qatarynda boldym. 1973 jyly Otargha ol Ghayshamen kelip, tanystyrghan bolatyn. Berdibek bolsa týbinde degenine jetip Almatynyn narhozyn bitirip, ómirde aldaghy maqsattaryna jetti, - dep týydi Mashar Raqymúly.

Al, Berdibek Saparbaevtyn enbek jolyn 16 jasynda «Zadariinskiyy» kensharynda qatardaghy júmysshydan bastaghany bәrine mәlim. Onyn enbek jolyna joldamany әkesi Mәshbektin dosy, әriptesi Ábdighappar Núrtazaev bergen bolatyn. Osy kenshardy qúrysugha óz ýlesin qosqan, onyn túrghyndarynyn biri — sol kezde maqta brigadasynyn brigadiyri, el aghasy, sózi dualy Mәshbek Saparbaev bolghany qazir bәrine ayan.

Ábdighappar Makendi aldyna salyp, Ózbekstan, Tәjikstandy aralap, 2 jyl ishinde 500-den asa jerlesterimizdi ata-qonysyna kóship keluin ýlken iskerlikpen úyymdastyrghan bolatyn. Alghashqy bolyp Mәshbek Saparbaev otbasy Maqtaaral audanyndaghy ýylerin, bau-baqshalaryn tastap tughan jerdi, atamekendi kógertu ýshin janadan qúrylghan sharuashylyqqa qonys audarghan bolatyn. Múnda Mәshbek siyaqty elge syily azamattar auaday qajet edi.

Enbek eki ardagerdi de qúrmetke bóledi, búl kúnderi ekeuinin de esimderi eki eldi mekenderge berilgen. Enbegi zor baghagha ie bolghan Ábdighappar aghamyz kezinde D.Qonaevtyn qolynan «Qazaq SSR-ine enbegi singen agronom» qúrmetti ataghyn alsa, sonynan «Enbek Qyzyl Tuy», «Oktyabri Revolyusisy» ordenderimen marapattalghan.

B. Saparbaevqa enbek jolyna túnghysh joldama bergen Núrtazaev Ábighapar, on jaqtan tórtinshi, 5-shi M. Besebaev jәne 6-shy D.A. Qonaev

 

Enbekte birge shyndalghan eki dostyn qatarlas úldary Baqyt jәne Berdibekte qúlyntayday birge ósti.

«Berdibek sol kezde 8-shi synypta oqityn. Janadan ashylghan auylda mektep bolmaghandyqtan bizder 8 shaqyrym jerdegi Janaaryq orta mektebine qatynap oqydyq. Bir partada otyrdyq. Ol futboldan jәne tennisten mektep qúramasynda oynadyq. Audandyq pәndik olimpiadagha da qatysyp, alghashqy jenimpaz atandy. Bir jyly oblystyq olimpiadagha qatysu ýshin biz bir top oqushy Qyzylordagha baratyn boldyq. Ol kezde qalqymaly kópir joq, parom jýretin. Sol kýni múz ústasyp, parom da jýrmey qaldy. Bir ghana jol bar, ol da qauipti, tolyq qatyp ýlgermegen múz ýstimen jayau ótu. Beken qolyna úzyn tayaq ústap, múzdyn ýstimen arghy betke ótip ketkende, jetekshimiz fizika pәninin múghalimi Isahan Joltaev bar, bәrimiz jaghamyzdy ústadyq, onyn sonynan erip ózennen ótip kettik. Sol olimpiadada ol matematikadan jýldeni jenip aldy. Mektep bitirip ol Almatygha, men Jambylgha oqugha kettik», — deydi Baqyt Núrtazaev.

Baqyt ózi de әke jolyn quyp, sol auyr 90-shy jyldary «Zadariinskiyy» kensharynda diyrektor, Janaqorghan audany әkiminin orynbasary bolghan, «Qúrmet» ordeninin, birneshe medalidardyn iyegeri.

«Ómirde tórt qúbylasy býtin jan bola ma, tas týsken jerine auyr ghoy. Klastas dosymyz Berdibektin er jetip, el qataryna qosylyp qalghan úly Bauyrjan, «Almaty-Taraz» kýre tas jolynda kólik apatynan qaza tapqanda

kókiregimiz qars ayyryldy, basy-qasynda bolyp, qayghysyn bólisip, sadaqalarynda boldyq», dep oylarymen bolisedi Baqyt.

Keshirek Berdibek úly Bauyrjan turaly «Saghymgha aynalghan saghynysh» atty kitap jazyp, jaryqqa shyghardy, dos-jaran, tuma-tuystaryna taratyp berdi. Endi búl kitapty oqyghan adam onyn taghylymdyq, tәrbiyelik tústaryn angharmauy mýmkin emes. Onyn osy kitabyn oqyghanda Abaydyn kishi úly Ábdrahmannyn qazasyna qabyrghasy qayysyp, qatty kýyzeliske týsip, úlyna arnaghan ólenderi eriksiz esine týsedi. Berdibektin kitabynan da әkenin jaraly jýregi jas әruaqpen syrlasa otyryp, aldaghy kýnnen ýmit ýzbeydi. Kópshilik bayqaghanday, sóytip, sózben somdalghan eskertkish qayghy-qasiretin mysqylday bolsa da jenildete týsetinine senedi.

Ekinshi jaghynan esimi elge ayan ýlken әrippen jazylatyn azamat – Berdibek Saparbaevtyn ýlken jýregi shygharmashylyq qazynasynan da kenje emes ekendigi onyn osy kitabynan da kórinip túrghany shyndyq, — deydi Baqyt Ábdighapparúly.

—  Sonau 60-shy jyldary Ádighappar men Mәshbek aghalarymyz kósh bastap tughan topyraqqa qayta oralghan 500-dey adamnyn úrpaghy órbip kýnde irgeli el boldyq, — deydi auyl әkimi Ómirbek Iliyasov. Býgingi tanda bizdin Aqjol auylynyn ózinde 160 ýy bar, túrghyndar sany 1162 adam, deni qonyrattar, birdi-ekili arghyn, qoja men qonyrattyn qarasha bóliminen ýsh ýy ghana bar, — deydi ol.

— Bizdin el úytqysy shayqalmaghan qazaqiy ómir. Múnda jergilikti aqsaqal Núrtas Shalysbaev jazyp shygharghan shejireden әrbir adam óz esimin tabady. Mysaly, Berdibek Mәshbekúlynyn ómir shejiresi bylay órbiydi. Keydennin 3 – balasy Qojaberdiden Niyaz odan Qazy tuady, Qazydan Nazar, odan Kókennin úrpaqtary órbiydi. Kókennen Bekjigit, Bekjigitten Nәlibay, odan Saparbay. Saparbaydan qos úl Imash (Mәshbek) jәne Esenbek.Mәshbekten Berdibek, Álibek, Batyrbek, Pәzilbek jәne Núrlybek. Berdibekten Bauyrjan, Jansúltan. Al, Álibekten Baqytjan órbiydi. Solaysha, qyz alyspaytyn jaqyndarmyz, — deydi әkim. Sol bastapqy kóship kelgender jat-júrtta bolsyn, elinde bolsyn qazaqtyn ejelgi ASAR – birigip kómektesu saltyn joghaltpay, qandaryna sinirgen. Sol kezden bastap sharuashylyq qúrylys materialdaryn berip, kólikpen kómektesse bolghany — tuysqandar bas qosyp, kóptegen ýylerdi ghana emes, tipti mektep, klub siyaqty kesenelerdi de ASAR arqyly túrghyzghan

Tek bertin kele Mәshbek Nәlibaev aghamyzdyn úrpaqtary zamanauiy mektep, jana meshit ýyin salugha demeushilik kórsetken.

Mәshbek Nәlibaev atyndaghy auyldyq okrug

 

Berdibek Saparbaev synyptastarymen týlep úshqan mektebinin janynda

Oblys әkimi turaly shaghyn maqalanyzda onyn adamiy qasiyettierin keninen beyneleuge kónil bóle otyryp, osy maqalany Berdibek Mәshbekúlynyn, әkesi Mәshbektin zamandasy ýzengeles dosy jaqynda ghasyrlyq mereytoyy qarsanynda Ábdighappar Múrtazaevqa arnauymen ayaqtaghandy jón kórdik.

Berdibek SAPARBAEV

Aqtóbe oblysynyn әkimi:

«Tagha atty, at erdi, er eldi saqtaydy», - deydi halyq danalyghy. Rasynda da, el daghdaryp qalghan qysyltayan sәtterde tyghyryqtan shyghatyn joldy tabatyn kisinin orny bólek. El erge qaraghan sәtte, ol tómen qarasa, sharua ongha baspaydy. Naghyz azamat sonday sәtterde júrttyn erkin biylep, ýyirip alady. «Túlgha biregey bolmasa, ne bolady ónshen nól...»  - dep Abay osyndayda aytsa kerek.

Men biletin Ábeken – sol «biregeylerdin» biri edi. Jan – jaqty zerttep, barlyq mýmkindikterdi ekshep, istin qybyn taba biletin ol qanday sharuany qolgha alsa da, aqyryna deyin jetkizetin bilikti basshy boldy.

1960 jyldardyn basynda KSRO basshysy N. Hrushevtin yqpalymen Ontýstik Qazaqstan oblysynyn biraz jeri Ózbekstangha berildi. Halyqpen aqyldasyp istelgen is emes, jogharydan kelgen ókim.

Búl, әriyne, zor qiyanat edi. Biraq memleket basshysynyn isine kim qarsy bolsyn, el ýnsiz kóndi. Biraz qazaq kórshi respublikanyn aumaghynda qaldy. Áriyne, bir memlekettin qaramaghyndaghy respublika, biraq bәribir ózgenin aty ózge ghoy. Halyq arasynda ishki narazylyq bolghanymen, eshkim syrtqa shyghara alghan joq.

Mine, osy kezde Ábdighappar Núrtazúlynyn iskerlik qyry jarqyrap kórinde. Qyzylorda oblysy, Janaqorghan audany, Týgisken massiyvinde janadan qúrylghan «Zadariya» kensharynyn diyrektory bolyp taghayyndalghan ol audan basshysymen aqyldasa otyryp, әueli júmys kýshin qamdaugha kiristi. Ol ýshin Ontýstik Qazaqstan oblysy men Ózbekstangha ótip ketken audandardy aralap, halyqpen kezdesti. Birin agha, birin ini tútyp, bauyrgha tarta sóylesken ony júrtshylyq ta jatsynghan joq. Ol Ózbekstangha qaraghan eldi Qazaqstangha kóshige ýndedi. Sol kezde tyn jer esebindegi Týgisken massiyvi aumaghyn birge iygeruge shaqyrdy. Jerdin ereksheligin, eginnin bitik shyghatyndyghyn, birlik bolsa, tirlik bolatyndyghyn eske saldy. Qalyn qazaqtyn ortasynda otyrudyn tildi, dildi saqtaytyndyghyn da aytugha úmytpady. Sonyn arqasynda alpysynshy jyldardyn ayaghynda Janaqorghan audanyna Ontýstik Qazaqstan oblysy men Ózbekstannan 500-ge juyq otbasy kóship keldi. Ontýstik ónirlerde bir ýyde 7-8 bala bolatynyn eskersek, jana qonysqa 4 mynnan astam keldi. Basym kópshiligi Ózbekstannan edi. Elge el qosylsa qút, birinshiden, búl – osynshama qazaqqa ózge últqa jútylyp ketpey, óz dilin saqtap qalugha kómektesken sharua boldy. Ekinshiden, kelgenderdin bәri de jer emip ósken, kәnigi dihandar edi. Yaghniy Qazaqstan halqynyn sany kóbeyip qana  qoymay, mol júmys kýshi, isker mamandar keldi. Búl en aldymen, memleket mereyi edi.

Kelgen júrtty bytyratpay, birge ornalastyru da útymdy sayasat boldy. Olar «Zadariya» kensharynyn 1 may, «Qyrkense», «Politotdel» «Ózgent» bólimshelerine ornalasty. Kóshi – qonnyn basynda bolghan, ózderine etene tanys azamattyn kenshar diyrektory ekendigi kelgen júrtshylyq ýshin de jaman bolghan joq.

Kez kelgen sharuany janadan bastau onay emes. Ásirese, tyngha týren salu tipti qiyn. Jana kenshardy óz qolymen qúrghan Ábeken búl iske bel sheshe kiristi. Kóp úzamay tu jatqan dala tósinde aqshanqan ýyler sap týzedi, tiptik mektep, mәdeniyet ýyi, auruhana, ózge de nysandar salyndy. Ásirese, «Qyrkense» kәdimgi qala sekildi edi. Kenshar ortalyghy men bólimshelerdin arasyn jalghaytyn joldar salyndy. Al ortalyqtaghy kóshelerge asfalit tóseldi. Auyzsu mәselesi sheshildi. Egis alqaptary retke keltirildi. Sulandyru jýyeleri tiyanaqtaldy. Búnyn bәri kenshar diyrektorynyn mol tәjiriybesi jәne audan, oblys basshylyghymen tize qosyp júmys istey alatyndyghynyn arqasynda jýzege asty.

Ol qarauyndaghy әrbir kisinin jaghdayyn jaqsy biletin, adamdardy ynghayyna qaray júmsay biletin basshy boldy. Eshkimdi alalaghan joq. Tek sharuashylyqqa ghana kónil bólmey, túrghyndardyn mәdeniy demaluyna, kózi ashyq boluyna jaghday jasady. Elge belgili túlghalarmen, respublikalyq dengeydegi mәdeniy mekemelermen jii kezdesuler úyymdastyrdy. Qolynan is keletin adamdardyn qoltyghynan demep, yntalandyryp otyrdy. Sonyn biri — menin әkem Mashbek. Brigada basqarghan, ózi de kýrish ekken әkem bilikti basshynyn qamqorlyghyn kóp kórdi. Tek ol emes, basqa da kisiler Ábekennin kómegin shyn sezindi. Olar da kenshar diyrektorynyn atyna kir keltirmeu ýshin kýni-týni enbek etti. Sonyn arqasynda Ábdighappar agha basqarghan 11 jylda «Zadariya» kenshary oblystaghy en iri astyqty sharuashylyqqa aynaldy. Birneshe mәrte Respublikalyq tulardy jenip aldy.

Ábeken úrpaq tәrbiyesine de qatty kónil bóldi. Mysaly, ol qay ýyde qanday bala ósip kele jatqanyn, onyn nege beyimi bar ekenin jaqsy biletin. Sol balanyn talabyn úshtaytyn. Biz joghary klastarda oqyp jýrgende týrli kurstargha qatystyq. Sol kurstarda kenshardyn agronomy, injeneri, ekonomiysi, esepshisi, basqa da qyzmetkerler dәris oqityn. Búl — Ábdighappar aganyn el basqaru isine engizgen janalygy edi. Sonyn arqasynda biz mektepte jýrgende-aq, sharuashylyqtyn qyr-syrynan habardar boldyq. Jaqsylyqqa úmtylyp óstik. Bolashaq kәsibimizdi sol tústa tandadyq. Ábeken menin Almatydaghy Halyq sharuashylyghy institutyna oqugha týsuime birden-bir sebepker boldy. Menin qatarlastarymnyn bәri de onyn әkelik qamqorlygyn sezindi.

Ókinishke qaray, Ábdighappar Núrtazaev ómirden erterek ozdy. Býginde ózi qyzmet etken auyl ol kisinin atymen atalady. Búl — auyl túrghyndarynyn, bir kezde Ábeken Qazaqstangha әkelip qosqan, býginde etekti elge aynalghan júrtshylyqtyn oghan degen alghysy men qúrmetinin kórinisi. Ýkimetke úsynys jasaghan da, sonyna deyin tiyanaqtaghan da — solar. Osy iske ózimnin de sebim tiygenin maqtanysh etemin.

1945 jyly Shymkent qalasyndaghy auyl sharuashylyghy tehnikumyn qyzyl diplommen bitirip, nebary 17 jasynda enbek jolyn újymshar basqarudan bastaghan Ábdighappar agha óz zamanynyn ozyq túlghasy boldy. Istin ýtyryn bilip túratyn. Janaqorghannyn jeke audan bolyp bólingen sәtinen bastap, ómirinin aqyryna deyin kindik qany tamghan ónirdin gýldenui jolynda ayanbay enbek etti. Kerek jerinde jogharygha mәsele qoya bildi, týyindi dýniyelerge audan, oblys basshylyghynyn nazaryn audarta aldy. Al ózi kez kelgen mәseleni tez sheshetin.

Ol — jerdin tamyrshysy ispetti tamasha agronom edi, jer bederin, topyraq pen su jayyn «beske» bildi. Údayy túqym sapasyn jaqsartugha kýsh saldy. Barlyq sharuanyn ótinde ózi jýrdi, júrtshylyqty da júmyldyra bildi. Adamdarmen qarym-qatynas jasauda onyn tuabitti degdarlyghy angharylyp túratyn. Ol basqarghan sharuashylyqtar sol tústaghy sosialistik jarystarda dәyim aldynghy qatarda jýrdi, adamdarynyn ensesi tik boldy. Bastaghan istin nәtiyjeli bolatyndyghyna ózi senip qana qoymay, qasyndaghylardy da ilandyratyn qasiyeti bar edi. Sol ýshin de ony halyq qatty qadirledi.

Enbek Qyzyl Tu, Oktyabri revloyusiyasy ordenderi, birneshe medalidarmen marapattalghan, audandyq, oblystyq partiya komiytetterinin mýshesi, audandyq, oblystyq kenes deputaty atanghan Ábdighappar agha Janaqorghan ónirinin qazyghy sekildi adam edi. Asyl agha bastaghan ister býginde jalghasyn tauyp jatyr. Onyn esimin úlyqtau jolynda da kóp sharualar jasalyp jatqandyghy quantady. Sonyn biri — osy kitap.

Búl — en aldymen, biz ýshin, bolashaq úrpaq ýshin qajet dýniye.

Qútty bolsyn, eldin qazynasyna aynalghay!

Jaqynda ghana oblys әkimimen osy maqala tórkininde әngimeleskende Berdibek Mәshpekúlynyn ózinin jaqyn dostaryn, olarmen ótken qyzyqty dәurendi egjey-tegjeyine sheyin esinde saqtap, jaqyndarynyn, dostarynyn esimderin de este saqtauyna tan qaldyq.

 

1961 jyl 21 shilde. Núrtazaev Ábdighappar (on jaqtan tórtinshi, birinshi qatary) Dimash Ahmetúly Qonaevtyn qolynan «Qazaq SSR-nin enbek sinirgen agronomy» qúrmetti ataghyn alghanda.

Imandy azamat Mәshbek Saparbayúly Nәlibaevtyn qamqorlyghymen salynghan meshit

Berdibek Saparbaevtyn synyptasy Shayhov Mashar Rahymúly

Almaty qalasy. Studenttik kez. On  jaqtan ekinshi B.M.Saparbaev, ýshinshi Baqyt Núrtazaev

Janaqorghan, Qyzylordagha Elbasynyn alghashqy saparlarynyn biri.

Kóne kóz qariya Baltash Altynbekov – Saparbaevtardy jaqsy biledi.

Aghayyndy Saparbaevtar: Berdibek, Núrlybek, Álibek, Batyrbek.

Balniyaz Ajniyazov, Qazaqstan jurnalister Odaghynyn mýshesi

Abai.kz

 

20 pikir