Senbi, 20 Säuir 2019
Aymaq 2435 4 pikir 27 Qırküyek, 2018 sağat 10:07

Mırzaşöl men Şardaranı tükpirde qaldırma, Ükimet!

Türkistan oblısın ekige bölip, Mırzaşöl, Şardara jäne Sarıağaş öñirlerindegi qala, audandardan elimizdiñ 15-şi jaña Oñtüstik Qazaqstan oblısın qwru qajet.

Toqsanınşı jıldardıñ bas kezi. Türkistan qalasında universitet aşılıp, bir jıldan keyin oğan halıqaralıq joğarı oqu ornı degen märtebe berilip, Türkiyadan kelgen türik ağayındarmen endi-endi aralasıp, Täuelsizdiktiñ alğaşqı dämin tatıp, sezinip jatqan kezimiz.

Ol kezde Türkistannıñ qala degen atı bolmasa, ahualı kädimgi alıstağı auıldarmen birdey-aq, mädenieti jağınan asıp-tasıp twrğanı şamalı edi.

Basqasın aytpay-aq qoyayın, jataqhanada birge twratın körşi professor ağamız ekeumiz merzimdi basılımdardı kezektesip satıp alıp oqitınbız.

Kezek mağan kelgen kezde kioskige barıp, gazet swrasam, ondağılar: «Sonda siz gazetti oqu üşin satıp alayın dep twrsız ba?» - dep swrap, tañ-tamaşa bolatın.

Ayaldamağa avtobus kelip toqtağanda, köşeniñ topırağı betiñe qaray bwrq ete qalatın.

Üyden ütiktetip kiip şıqqan aq köylek pen kästüm-şalbarğa jabısqan şañ-topıraqtı qolımızben qağıp-qağıp jiberip, bwğan deyin tehnikum, uçilişe bolğan orındarda ornalasqan auditoriyalarda kütip otırğan studentterimizge qaray asığatınbız.

Barlıq jerdi dağdarıs derti dendep alğan kez. Tünge qaray Türkistan qalası boyınşa tek qana universitetke tiesili ğimarattarda, oqıtuşılar men studentter twrıp jatqan jataqhanalarda ğana jarıq janıp twratın. Basqa jerler tas qarañğı, terezelerden jıltırağan şıraq qana bayqalatın.

Künderdiñ küninde auditoriyada studentterime kezekti därisimdi oqıp twrğanmın.

Bir kezde şäkirtterimniñ biri: «Ağay, sizdi bir kisiler şaqırıp jatır», - dep esik jaqtı nwsqadı.

Dälizge şığıp qarasam, öz közime özim sener-senbesimdi bilmeymin, tuıp-ösken auılımnan wzın sanı otız şaqtı bir top jerlesterim kelip twr!

Qwşaqtasıp amandasıp, jağday swrasıp jatırmız.

Sanamda jalğız swraq:

«Sonau Maqtaaraldağı «Tegistik» auılınıñ twrğındarı Türkistanda, endi ğana şañıraq köterip jatqan universitettiñ işinde qaydan jür?!»

Söytsem, jerlesterim arnayı ülken avtobus jaldap, Qoja Ahmet YAssaui kesenesine ziyarat jasauğa kelgen eken.

Keseneni körip, aralap bolğan soñ, tüstik as işeyin dese, ashana tappağan soñ: «Osındağı jañadan aşılıp jatqan universitette bizdiñ auıldıñ bir jigiti qızmet isteytin edi ğoy», - dep meni swrastırıp, izdep kelgen betteri eken.

Sabağımdı asığıp-üsigip, tez-tez ayaqtap, studentterime üy tapsırmasın berip, jerlesterimdi bala-şağammen birge twrıp jatqan jataqhanadağı eki bölmeli «päterime» alıp keldim.

Ağayındarım as-auqattarın auıldan özderimen birge ala şıqqan eken. «Kelinşegiñ bizge şäy berse, sol jetedi, jeytin tamağımız bar», - dep qoyadı.

Alıs joldan äbden şarşağan jerles, auıldastarım üsterindegi şañ-tozañdarın qağıp, juınıp-şayınıp, ıstıq-ıstıq şäy işip, mañdayları şıp-şıp terlep-tepşip, tüski astarın işip alğan soñ, bir sağattay köz şırımdarın alıp alğan soñ: «Öziñ jataqhananıñ ayaday ğana bölmesine twrıp jatır ekensiñ. Sağan artıq salmaq salmay-aq qoyayıq», - dep äñgimeniñ aşığın aytıp, «Maqtaaral, qaydasıñ?!» dep qaytadan jolğa şığıp ketken edi sol küni.

Sodan beri de 25 jılğa juıq uaqıt ötipti. 25 jıl degenimiz – şirek ğasır.

Osı şirek ğasırda Türkistan qalası da tülep, endi, mine, resmi türde oblıstıñ äkimşilik ortalığına aynalıp otır.

Biraq sol bir sät – auıldas ağayındarımnıñ Türkistandağı Qoja Ahmet YAssaui kesenesine barıp, as işetin, demalatın orın tappay, universitette studentterge sabaq berip jürgen meni izdep, auditoriyadağı wl-qızdardan swrap kelgenderi äli künge deyin esimnen ketpeydi!

2018 jılğı 1 qırküyek küni Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaev Parlament palatalarınıñ birlesken otırısına qatısıp, Şımkentke respublikalıq mañızı bar qala märtebesi beriluine jäne Türkistan oblısınıñ qwrıluına baylanıstı Parlamenttiñ qarauına qayta qwrılğan äkimşilik-aumaqtıq birlikterdiñ tolıqqandı jwmısın qamtamasız etuge bağıttalğan zañ jobaları engiziletinin jäne olardıñ şwğıl qaralıp, qabıldanuı kerektigin ayttı.

Osığan oray, Elbasımızdıñ atına jazılğan Türkistan oblısın ekige bölip, Mırzaşöl, Şardara jäne Sarıağaş öñirlerindegi audandardan elimizdiñ 15-şi jaña Oñtüstik Qazaqstan oblısın qwru turalı wsınısımdı jariyalaudı jön otırmın.

Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ 2018 jılğı 5 mausımdağı № 698 «Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimşilik-aumaqtıq qwrılısındağı özgerister turalı» Jarlığımen Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ qwramında mınaday:

1) Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ Maqtaaral audanın bölu jolımen əkimşilik ortalığı Jetisay qalasında bolatın Jetisay audanı, əkimşilik ortalığı Mırzakent kentinde bolatın Maqtaaral audanı;

2) Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ Sarıağaş audanın bölu jolımen əkimşilik ortalığı Sarıağaş qalasında bolatın Sarıağaş audanı, əkimşilik ortalığı Abay auılında bolatın Keles audanı əkimşilik-aumaqtıq birlikteri qwrılğanı belgili.

Sonımen birge Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ 2018 jılğı 19 mausımdağı № 702 «Qazaqstan Respublikasınıñ äkimşilik-aumaqtıq qwrılısınıñ keybir mäseleleri turalı» Jarlığımen Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimşilik ortalığı Şımkent qalasınan Türkistan qalasına köşirilip, Oñtüstik Qazaqstan oblısı Türkistan oblısı dep qayta ataldı.

Qazaqstan Respublikası Ükimetiniñ 2018 jılğı 22 aqpandağı № 74 qaulısımen Şımkent aglomeraciyasın aumaqtıq damıtudıñ öñiraralıq sheması bekitilgen.

Ükimetimiz bekitken Şımkent aglomeraciyasınıñ perspektivalıq ekonomikalıq äser etu jäne äleuettik damu aymağındağı eldi mekenderiniñ audanı:

1) Şımkent qalası – 38244 ga;

2) Sarıağaş qalası – 2904 ga;

3) Leñgir qalası – 2047 ga;

4) Arıs qalası – 3327 ga;

5) Arıs qalasınıñ qalalıq äkimşiligi – 8507 ga;

6) Bäydibek audanı – 30853,3 ga;

7) Qazığwrt audanı – 39701 ga;

8) Ordabası audanı – 19854 ga;

9) Sayram audanı – 59067 ga;

10) Sarıağaş audanı – 15192 ga;

11) Tölebi audanı – 45912 ga;

12) Tülkibas audanı – 20550 ga qwradı.

Şımkent aglomeraciyası eldi mekenderindegi jerdiñ jalpı alañı 286158,3 ga qwraydı. Jobalaudıñ eseptik merzimine qaray Şımkent qalasın esepke alğanda qalalıq jäne auıldıq eldi mekenderdiñ jalpı audanı 291080,15 ga qwraydı.

Sonımen birge Ükimetimiz halıqtıñ köşi-qon ağının wstap qalu jäne aglomeraciya özegin «jeñildetu» üşin onda öñdeu öndirisi, qızmet körsetu salası, turistik-rekreaciyalıq keşen ob'ektilerin damıta otırıp, negizgi josparlı os'ter boyınşa tartılıs ortalıqtarı jäne kontrmagnitter siyaqtı aglomeraciyanıñ iri eldi mekenderin damıtu wsınılıp otır.

Kontrmagnitter rölinde audandardıñ mınaday äkimşilik ortalıqtarı anıqtaldı:

1) oñtüstik bağıtında – Sarıağaş qalası (rekreaciya, turizm, mineraldı su öndirisi, auıl şaruaşılığı önimderin öñdeu, qwrılıs materialdarın öndiru);

2) batıs bağıtında – Arıs qalası – Qazaqstannıñ iri temirjol torabı;

3) şığıs bağıtında – T. Rısqwlov auılı (qwrılıs materialdarın, auıl şaruaşılığı önimderin öndiru);

4) eldi mekenderdi – seriktesterdi / halıqtıñ işki köşi-qonınıñ ortalıqtarın damıtu: Leñgir qalası, Aqsu, Qazığwrt, Badam, Temirlan, Törtköl, Şayan auıldarı.

Joğarıda atap körsetilgen resmi qwjattan körip otırğanımızday, Ükimetimiz bekitken Şımkent aglomeraciyasınıñ perspektivalıq ekonomikalıq äser etu jäne äleuettik damu aymağındağı eldi mekenderiniñ aumaqtarına qazirgi Maqtaaral, Jetisay jäne Şardara audandarı engizilmegen.

Biz Elbasımızdıñ bwrınğı Oñtüstik Qazaqstan, qazirgi Türkistan oblısınıñ ortalığın Şımkent qalasınan Türkistan qalasına köşiru turalı tarihi şeşimin jan-tänimizben qoldaymız.

Alayda Maqtaaral jäne Jetisay jaqtağı jergilikti twrğındardıñ arasında «Elimizdiñ eñ qiır küngey tükpirindegi Mırzaşöl öñiri men Şardara audanınıñ halqı üşin oblıs ortalığınıñ Türkistan qalasına köşirilui qanşalıqtı tiimdi?» degen saualdıñ tuındap otırğanı da öte orındı dep esepteymiz.

Keybir derekter boyınşa halqınıñ sanı 500 mıñ adamnan asıp jığılatın Mırzaşöl öñirindegi qazirgi Maqtaaral audanınıñ ortalığı Mırzakent kentinen Şımkentke deyingi qaşıqtıq – 250 şaqırım. Al Türkistan qalası Şımkentten 170 şaqırım qaşıqtıqta ornalasqan.

Oblıs ortalığı Şımkentten Türkistanğa köşirilgen soñ qazaqtıñ Mırzaşöl öñirindegi ağayındarımız Türkistan oblısınıñ jaña äkimşilik ortalığına jetu üşin 420 şaqırımnan astam jol jüruine tura kelip otır.

Al jergilikti halıqtıñ Maqtaaral jäne Jetisay audandarınan Türkistan qalasına Şardara jäne Otırar audandarı men Arıs qalasınıñ aumaqtarı arqılı barıp-keluine mwndağı jergilikti mañızı bar joldarımız dayın ba?

Mırzaşöl öñirinde twrıp jatqan jergilikti twrğındardı Sarıağaştan Türkistanğa aparatın temir jol qatınası, jolauşılardı tasımaldaytın poyızdardıñ jüru jağdayı qanday?

Joğarıda atalğan Maqtaaral, Jetisay jäne Şardara audandarınıñ halqı Türkistan oblısınıñ jañadan bekitilgen resmi äkimşilik ortalığınan tım qaşıqta, öte alıs tükpirde qalıp qoyıp otır.

Qazirgi tañda Mırzaşöl öñiri halqınıñ Türkistan oblısınıñ jaña äkimşilik ortalığına barıp-kelui barınşa qiındap ketti.

Bizdiñşe, Ükimetimiz ben Türkistan oblısınıñ äkimdigi mäseleniñ osı jağın oylastırıp, Maqtaaral, Jetisay jäne Şardara audandarı halqınıñ äleumettik-ekonomikalıq twrğıdan damuın jaqsartu jöninde arnayı memlekettik bağdarlama qabıldağanı dwrıs.

Atap aytqanda, Ükimetimiz:

- Türkistan qalası men Mırzakent kenti aralığındağı avtojoldı jedel türde jöndep, Şardara arqılı temirjol qwrılısın qolğa alğanı jön;

- Şardara jäne Jetisay qalaları, Asıqata jäne Atakent kentteri arqılı ötetin Türkistan qalası men Mırzakent kenti aralığındağı infraqwrılımdı jaqsartuı tiis.

Ükimette Oñtüstik öñirindegi Mırzakent, Atakent, Asıqata kentteri men Şardara qalasın damıtu jöninde arnayı keñes ötkizgeni dwrıs bolar edi.

Resmi mälimetter boyınşa büginde Mırzaşöl öñirindegi Atakent kentinde – 18 mıñnan astam, Mırzakent kentinde – 15 mıñğa juıq, Asıqata kentinde – 12 mıñnan astam halıq twradı.

Osığan oray, «Qazaqstan Respublikasınıñ äkimşilik-aumaqtıq qwrılısı turalı» Qazaqstan Respublikasınıñ 1993 jılğı 8 jeltoqsandağı № 2572-XII Zañınıñ 3-şi babına säykes audandıq mañızı bar qalalarğa aumağında önerkäsip orındarı, kommunaldıq şaruaşılıq, memlekettik twrğın üy qorı, oqu jäne mädeni-ağartu, emdeu men sauda ob'ektileriniñ damığan jelisi bar, halqınıñ sanı keminde 10 mıñ adam bolatın, halqınıñ jalpı sanınıñ üşten ekisinen astamın jwmısşılar, qızmetşiler jäne olardıñ otbası müşeleri qwraytın eldi mekender jatatının eskere kelip, Mırzakent, Atakent jäne Asıqata kentterine qala märtebesi berilgeni jön.

Büginde qayta qalpına keltirilgen Maqtaaral jäne Jetisay audandarınıñ äkimderine eñbek küşi mol Mırzaşöl öñirinen eñbek küşi jetispeytin respublikamızdıñ soltüstik öñirlerine qonıstanu boyınşa jergilikti jwrtşılıq arasında tüsindiru jwmıstarın küşeytu; öñirdiñ halqın elimizdiñ soltüstik öñirlerinde şaruaşılıqpen aynalısuğa şaqıru; osı atalğan jwmıstardı jergilikti mäslihattardıñ deputattarımen birlese otırıp jüzege asıru turalı tapsırma berilgen.

Biraq qarapayım halıqtı özderi ömir boyı twrıp kele jatqan jayma-şuaqtı Mırzaşöl öñirinen sarşwnaq ayazdı künderi köp Sarıarqa dalasına köşire salu oñay şarua emes!

Onıñ üstine Qazaqstan Respublikası Ükimetiniñ 2018 jılğı 11 tamızdağı № 501 qaulısımen 7 119 adamnan twratın qonıs audaruşılardı qabıldaudıñ 2018 jılğa arnalğan öñirlik kvotası belgilengen.

Al Mırzaşöl öñirinde twraqtı twrıp jatqan jergilikti halıqtıñ sanı beyresmi derekter boyınşa 500 mıñnan asıp jığıladı.

Ärine, mümkindik bolıp, Ükimet tarapınan qajetti jağday jasalıp jatsa, Mırzaşöldegi qalıñ qazaqtı Arqağa köşirgen dwrıs!

Alayda Mırzaşöldegi 500 mıñ twrğınnıñ barlığın birdey elimizdiñ soltüstigine köşiru mümkin be?!

Iä, bizdiñ: «Mırzaşöl men Şardara bir tükpirde qalıp qoydı, bwl öñirde jañadan oblıs aşu kerek», - dep Elbasımız ben Ükimetke, barlıq ministrlerge jazıp jatqan wsınıs hattarımızğa tabandı türde qasaqana qarsılıq bildirip jatqandar da jetkilikti.

Olardıñ aytatındarı: «Jergilikti twrğındardıñ Türkistanğa kelui mindetti emes. Qwjattardı avtomattandırılğan türde Internettegi «Elektrondıq ükimet» veb-portalı arqılı da aluğa boladı».

Aynalayındar-au, jaña oblıs jäne jaña oblıs ortalığı tek bir japıraq qağaz alu üşin ğana kerek dep kim ayttı Sizderge?!

Jaña oblıstı qwru Mırzaşöl jäne Şardara öñirinde twrıp jatqan 500 mıñ qarapayım qara halıq qazirgi zamanğı örkeniettiñ damu ürdisinen qalıp qoymauı üşin kerek!!!

Mırzaşöl jäne Şardara öñirinde twrıp jatqan 500 mıñ qarapayım qara halıqtıñ bolaşaq wrpaqtarı – wl-qızdarı men nemere-şöbereleri de basqalar sekildi sapalı bilim aluı, mädeniet pen örkeniettiñ osı zamanğı ozıq türlerin igerui kerek!!!

Mırzaşöl jäne Şardara öñirinde twrıp jatqan 500 mıñ qarapayım qara halıq ta äleumettik-ekonomikalıq damudıñ jetistikterin, densaulıq saqtau, bilim, mädeniet, jalpı örkenietke jetkizetin basqa da mekemelerdiñ qızmetterin sonaaau tükpirdegi alıs ortalıqqa barıp, wzaq jol jürip, äure-sarsañğa tüspey, däl qasında, jaqın jerde jürip paydalanuğa qwqılı!!!

Aqır ayağında, Mırzaşöl jäne Şardara öñirinde twrıp jatqan 500 mıñ qarapayım qara halıqtıñ bolaşaq wrpağı öziniñ ana tili – qazaq tilin saqtap qaluı üşin, keleşekte öz jerinde, öz elinde, öziniñ ataqonıs – atamekeninde wlttıq sanı jağınan üles salmağı tömendep, azşılıq bolıp qalmauı üşin kerek jaña oblıs!!!

Eger Mırzaşöl men Şardaranıñ halqı 500 mıñ emes, 50 mıñ bolsa, ündemey-aq qoya saluğa bolar edi.

Alayda, oblıs ortalığı Türkistan qalasına köşiriluiniñ saldarınan 5 mıñ emes, 50 mıñ emes, 500 mıñ qarapayım qara halıq qazirgi zamanğı örkeniettiñ, bilim men ğılımnıñ, mädeniet pen ädebiettiñ, zamanaui jaña tehnologiyanıñ, jedel aqparat pen aqparattandırudıñ, t.b. damu ürdisinen alıs tükpirde qalıp qoyıp otırğan soñ, amalsız qayta-qayta dabıl qağuğa tura kelip twr!

Bizdiñşe, qazirgi Türkistan oblısın ekige bölip, elimizdiñ eñ qiır küngey twsındağı jäne Sırdariya özeniniñ orta twsındağı audandar men qalalardı biriktirip, Qazaqstannıñ 15-şi – Oñtüstik Qazaqstan oblısın aşqan öte orındı dep oylaymız.

Türkistan oblısınıñ äkimşilik ortalığı Türkistan qalasına köşiriluine jäne Şımkent qalası respublikalıq mañızı bar qalalardıñ sanatına jatqızıluına baylanıstı qazaqtıñ Mırzaşöl öñiriniñ elimiz üşin sayasi-ekonomikalıq jäne strategiyalıq twrğıdan erekşe mañızı bar ekenin eskere otırıp, şekara mañındağı eldi mekenderdi jalpı äleumettik-ekonomikalıq twrğıdan damıtu jäne jergilikti twrğındardıñ ömir süru jağdayın jaqsartu maqsatında «Qazaqstan Respublikasınıñ äkimşilik-aumaqtıq qwrılısı turalı» Qazaqstan Respublikasınıñ 1993 jılğı 8 jeltoqsandağı № 2572-XII Zañınıñ negizinde qazirgi Maqtaaral, Jetisay, Şardara jäne oğan irgeles jatqan basqa da qala, audandarınıñ negizinde öz aldına derbes Oñtüstik Qazaqstan oblısın qwru qajet.

Bügingi Türkistan oblısınan enşi alıp öz aldına bölek şığatın osı jaña Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ qwramına mına audandar men qalalardı engizuge bolar edi:

- Qazığwrt audanı (halqı 107 496 adam);

- Sarıağaş audanı (qayta qalpına keltirilgen Keles audanımen birge – halqı 326 426 adam);

- Maqtaaral audanı (qayta qalpına keltirilgen Jetisay audanımen birge – halqı 304 442 adam);

- Şardara audanı (halqı 78 614 adam);

- Arıs qalası (halqı 74 064 adam);

Barlığı – 891 042 adam.

Jañadan qwrılatın 15-şi oblıstıñ äkimşilik ortalığı retinde Jetisay (halqı – 48750 adam) nemese Şardara (halqı – 30 500 adam) qalalarınıñ birin belgileu jön dep oylaymız.

Sonda elimiz üşin erekşe strategiyalıq sayasi-äleumettik jäne ekonomikalıq mañızı bar qiırdağı küngey öñirimizdegi jalpı twrğındarınıñ sanı 891 042 adam bolatın jaña 15-şi Oñtüstik Qazaqstan oblısı Qazaq eliniñ Özbekstanmen şektesetin, arı qaray Täjikstan jäne Auğanstan memleketterine wlasatın şekaralıq böligin mıqtı qorğanıs retinde nıqtap, bekemdep twratın edi.

Sonda qazaqtıñ Mırzaşöl öñirindegi ağayındarımız Türkistan oblısınıñ jaña äkimşilik ortalığı Türkistan qalasına jetu üşin 400 şaqırımnan astam jol jürip, qinalmas edi.

Iä, Qazaqstannıñ memlekettik şekara sızığın anıqtau jäne belgileu jwmıstarı jürgizilgen kezde Maqtaaral jäne Jetisay audandarı üş jağınan Özbekstan aumağınıñ qorşauında, al törtinşi twsı Şardara su qoymasımen tüyisetin twyıq jağdayda qalıp qoyğanı belgili.

Osılayşa, büginde Maqtaaral jäne Jetisay audandarı Qazaqstannıñ negizgi aumaqtıq jerinen tükpirde, basqa memleketterdiñ qorşauında, Täjikstan men Auğanstannıñ şekaralarına öte tayau jatqan jartılay anklav (jartılay eksklav) ahualında jatqanı jergilikti halıqtı erekşe alañdatıp otır.

Elbasımız Nwrswltan Nazarbaevtıñ 2018 jıldıñ 16-18 qañtarında Amerika Qwrama Ştattarında resmi saparı kezinde Qazaqstan men AQŞ «C5+1» dialogı siyaqtı öñirlik ıntımaqtastıq formattarın paydalanu arqılı Ortalıq Aziyadağı ortaq sın-qaterlerge tötep beruge dayın ekeni, bwl rette bolaşaqta Auğanstannıñ «C5+1» jobalarına qatısuı da qwptalğanı belgili.

Osı kezdesude AQŞ Prezidenti Donal'd Tramp Qazaqstanmen strategiyalıq äriptestikte AQŞ pen Ortalıq Aziya arasındağı qarım-qatınasqa, Auğanstandağı AQŞ äskerine körsetiletin kömekke erekşe nazar audarğan edi.

Mine, AQŞ sekildi älemdi bilegen alpauıt memleket Ortalıq Aziyağa közin tigip otırğan qazirgi kürdeli halıqaralıq jağdayda, Özbekstan men Täjikstannıñ, arı qaray Auğanstannıñ iin tiresken twsında, aumağı jağınan bar bolğanı 176 mıñ gektar ğana bolatın kip-kişkentay jerde 500 mıñğa juıq halıq twrıp jatqan, twrğındarınıñ sanı jağınan twtas bir oblısqa say keletin Mırzaşöl öñiri halqınıñ elimiz boyınşa erekşe memlekettik mañızı bar iri ekonomikalıq jäne mädeni ortalıqtarınan öte alıs tükpirde qalıp qoyuına jol beruge bolmaydı!

Qazaqstan Respublikasınıñ Investiciyalar jäne damu ministrligi de oblıs ortalığınıñ Türkistan qalasına köşirilui Mırzaşöl, Şardara jäne Sarıağaş öñirleri üşin qolaysızdıqtar tuğızğanın tüsinip otır eken!

Türkistan oblısın ekige bölip, Mırzaşöl, Şardara jäne Sarıağaş öñirlerindegi audandardan elimizdiñ 15-şi jaña Oñtüstik Qazaqstan oblısın qwru turalı wsınısımızğa Qazaqstan Respublikasınıñ Investiciyalar jäne damu ministri Jeñis Mahmwdwlı Qasımbek mırzadan da resmi jauap keldi:

«Qwrmetti Mırzantay Qojabaywlı!

Hatıñızda köterilgen Mırzaşöl, Şardara jäne Sarıağaş audandarı boyınşa mäsele belgili qolaysızdıqtar tuğızğanın tüsine otırıp, jañadan 15-şi oblıs qwru boyınşa wsınısıñız Investiciyalar jäne damu ministrliginiñ qwzıretine kirmeytinin habarlaymız.

Türkistan oblısı äkimdigi öz tarapınan oblıstağı avtojol jağdayın jaqsartu boyınşa ülken jwmıstar atqaruda, jäne oblıs ortalığı Türkistan qalasına auısqannan keyin de jwmıstar jalğasın tabatının aytamız.

Sonımen qatar, Ministrlik pen Türkistan oblısı äkimdigimen birlesip oblıstağı avtojol jelisin damıtudağı jasalğan jwmıstardı eskergen jön.

Oblıs boyınşa avtomobil' joldardıñ jalpı wzındığı 6 769 km, sonıñ işinde respublikalıq mañızı bar 866 km avtojol jäne jergilikti jeli 5 903 km qwrap, jaqsı jäne qanağat jay-küyi – 64,4% qwraytının habarlaymız.

Ağımdağı jılı Ministrlikten oblısqa bölingen nısanalı transfertter men oblıstıñ byudjetinen bölingen qarajatqa jergilikti 600 km avtomobil' joldarı jöndelu közdelgen.

2019 jılğı byudjet jobasında da oblıstağı jergilikti avtomobil' joldardı rekonstrukciyalau, kürdeli jäne ortaşa jöndeu josparlanğanın da aytıp ketken jön.

Sonday aq, «Avtomobil' joldarı turalı» Qazaqstan Respublikasınıñ zañına säykes, oblıstıq jäne audandıq mañızı bar avtomobil' joldar jergilikti atqaruşı organdardıñ qaramağında bolğandıqtan sol öñirdiñ jergilikti avtomobil' joldarı boyınşa tolıq aqparat alu üşin Türkistan oblısınıñ jolauşılar köligi jäne avtomobil' joldarı basqarmasına ötiniş joldauğa bolatının habarlaymız».

https://dialog.egov.kz/questioncontroller/view?id=513661

Al 2018 jılğı 11 qırküyekte Qazaqstan Respublikasınıñ Eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau ministri Mädina Erasılqızı Äbilqasımovadan mınaday resmi jauap aldıq:

«Salamatsız ba, qwrmetti Mırzantay Qojabaywlı!

Äleumettik saladağı küş-jigerdi üylestiru jäne halıqtı qoldau, Memleket basşısınıñ tapsırmaların orındaudağı mañızdı bağıttarınıñ biri bolıp tabıladı.

Osığan baylanıstı, Sizge azamattıq közqaras üşin alğısımızdı bildiremiz jäne Siz kötergen mäseleler eskerilgenin habarlaymız».

Qarap otırsaq, bar bolğanı 185 398 gektar nemese 1,8 mıñ şarşı şaqırım aumaq.

Onıñ işinde:

Maqtaaral audanınıñ aumağı – 80 763,81 gektar;

Jetisay audanınıñ aumağı – 104 634,19 gektar.

Mine, osı alaqanday jerdi qonıs etken halıqtıñ sanı – resmi türde 307 mıñ.

Al beyresmi mälimetterge süyensek, Maqtaaral jäne Jetisay audandarında twraqtı twrıp jatqan halıq 500 mıñnan asıp jığıladı.

Iä, bar bolğanı 185 398 gektar nemese 1,8 mıñ şarşı şaqırım bolatın kip-kişkentay aumaqta twtas Soltüstik Qazaqstan, Atırau, Mañğıstau, Batıs Qazaqstan sekildi oblıstardıñ twrğındarımen tepe-teñ keletin halıq twrıp jatır.

Al körşi Şardara audanınıñ aumağı – 13 mıñ şarşı şaqırım, jalpı halıq sanı 79,3 mıñ adam.

Qazirgi Maqtaaral audanınıñ ortalığı Mırzakent kentinen Şımkentke deyingi qaşıqtıq – 250 şaqırım.

Al Türkistan qalası Şımkentten 170 şaqırım qaşıqtıqta ornalasqan.

Mırzaşöl halqı Türkistan oblısınıñ jaña äkimşilik ortalığına jetu üşin 420 şaqırımnan astam jol jüruine tura kelip otır.

Mine, osı Mırzaşöl men Şardaranıñ halqı bwğan deyin de Oñtüstiktegi bwrınğı oblıs ortalığı – Şımkent şaharınan qaşıqta jatqan edi.

Bwğan deyin de Maqtaaral men Jetisay öñiriniñ sanaulı bayşıkeşteri toyhana twrğızu men toy ötkizuden aldına jan salmay kelgenimen, Mırzaşöldiñ qarapayım qara halqı bilim men ğılım sekildi örkenietti damu jolınan alısta qalıp kele jatqanın kimnen jasıramız?!

Iä, Maqtaaral men Jetisayda sausaqpen sanarlıqtay ğana şirigen baylar men olardıñ han sarayınday zäulim-zäulim toyhanaları da barşılıq.

Alayda toyhana – kitaphana, mektep, kolledj, universitet, ğılımi-zertteu institutı emes qoy!

Endi oblıs ortalığı Şımkentten Türkistanğa köşirilgen soñ mırzaşöldikter men şardaralıqtar örkenietten tipti alıstaytın boldı!

Nesin jasıramız, oblıs ortalığınan alıstap ketu degen söz – örkenietti damıp-ösuden alıstap ketu degen söz!

Qazaqtıñ Mırzaşöl öñirin oñtüstik, şığıs jäne batıs jağınan Özbekstan qorşap twr.

Ärmen qaray Täjikstan, odan arı kün sayın, sağat sayın atıs-şabıs, jarılıs pen soğıstan köz aşpay otırğan Auğanstan jeri tiip twr.

Resmi mälimetter boyınşa Maqtaaral jäne Jetisay audandarı oblıstağı halqı tığız şoğırlanğan jäne demografiyalıq ösimi jağınan joğarı audan sanaladı. Mwndağı jalpı halıq sanı 304 684 adamdı qwrap otır. Audan 182 eldi mekennen, 1 qala, 3 kent jäne 20 auıldıq okruginen qwralğan.

Maqtaaral jäne Jetisay audandarı halqınıñ wlt boyınşa sanı – qazaqtar: 253 444 adam – 83,2%; orıstar: 4 418 adam – 1,5%; özbekter: 11 850 adam – 3,9%; täjikter: 25 883 adam – 8,5%; basqa da wlttar: 8 847 adam – 2,9%.

Al Sarıağaş jäne Keles audandarında büginde 326 915 halıq twradı. Audan aumağı 762203 gektar, 154 eldi mekeni, 1 qala, 1 kent jäne 23 auıldıq okruginen qwralğan.

Sarıağaş jäne Keles audandarınıñ halqı da köp wlttı, basım köpşiligi qazaqtar (86,9%), odan basqa özbekter (4,1%), täjikter (2,7%), äzerbayjandar (1,2%), orıstar (1,1%), tatarlar (0,9%), t.b. wlt ökilderi twradı.

2015 jıldıñ aqpan ayında Sarıağaş audanında, 2016 jıldıñ tamız ayında Maqtaaral audanında jergilikti qazaqtar men täjikter arasındağı wltaralıq qaqtığıstar negizinde tärtipsizdikter orın alğanı belgili.

Keybireulerge wnamasa da, aşı bolsa da, aşıq aytuğa tura kelip otır – keyingi kezde Mırzaşöl öñirindegi jergilikti qazaq wltınıñ üles salmağı barınşa kürt azayıp bara jatqanı bayqaladı!

Bizdiñşe, bwl mäseleni şeşudiñ jalğız ğana jolı bar.

Mırzaşöldegi 500 mıñ halıqtı äleumettik-ekonomikalıq jağınan damıtu üşin Maqtaaral, Jetisay, Şardara jäne oğan irgeles jatqan basqa da qala, audandardıñ negizinde elimizdiñ 15-şi oblısın – Oñtüstik Qazaqstan oblısın qwru kerek!

Aldağı aptada Elbasımız Nwrswltan Nazarbaev jwmıs saparımen Türkistan oblısına jäne Şımkent qalasına baradı.

Joğarı lauazımdı qızmette jürgen azamattar Mırzaşöl öñirindegi 500 mıñ halıqtıñ janayqayın Memleketimizdiñ basşısına bwrmalamay, ayna qatesiz, däl jetkizui tiis!

Qısqası, Türkistandı qazaqtandıramız dep jürip, Maqtaaral men Jetisaydıñ qarapayım qara halqın «şalaqazaqtandırıp», Mırzaşölimizdi ekinşi Taulı Qarabaqqa aynaldırıp alıp jürmeyik!

Qorıta aytqanda, qazirgi kürdeli halıqaralıq jağdayda, Özbekstan men Täjikstannıñ, arı qaray Auğanstannıñ iin tiresken twsında, aumağı jağınan bar bolğanı 176 mıñ gektar ğana bolatın kip-kişkentay jerde 500 mıñnan astam halıq twrıp jatqan, twrğındarınıñ sanı jağınan twtas bir oblısqa say keletin Mırzaşöl öñiri halqınıñ elimiz boyınşa erekşe memlekettik mañızı bar iri ekonomikalıq jäne mädeni ortalıqtarınan öte alıs tükpirde qalıp qoyuı ayrıqşa alañdatıp otır!

Ärine, däl bügin-erteñ jaña oblıstıñ aşıla qoyuı öte qiın ekenin jaqsı tüsinemiz.

Biraq aldağı bes-on jılda Mırzaşöl men Şardara öñirinde Qazaqstannıñ jaña oblısı bäribir qwrıluı tiis!

Mırzaşöl men Şardaranı tükpirde qaldırma, Ükimet!

 

Mırzantay Qojabaywlı JAQIP,

L.N. Gumilev atındağı Euraziya wlttıq universiteti Teleradio jäne qoğammen baylanıs kafedrasınıñ docenti (of Associate Professor), filologiya ğılımdarınıñ kandidatı (PhD), «Zertteuşi» Respublikalıq ğılımi-bilim beru ortalığı» mekemesiniñ direktorı.

Astana qalası.

2018 jılğı 26 qırküyek.

 

4 pikir