Seysenbi, 7 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Anıq 4894 20 pikir 28 Qırküyek, 2018 sağat 13:33

Bolaşaq zeynetkerlerimiz qayır tileytin boldı

Zeynetaqı qorı töñireginde tağı talas. Birıñğay zeynetaqı jinaqtauşı qorı (BZJQ) 1980 jäne osıdan keyin tuğan azamattarğa birkelki zeynetaqı tölemeytini jäne azamattar tek qorda jinağan somasına säykes qana zeynetaqı alatını äleumettik jelilerde taradı.  YAğni, memlekettik sıyaqı tölenbeydi dep jwrt wlarday şuladı. Keyin BZJQ basşılığı bwl habarlamalarğa qatıstı pikir bildirip, tüsindirmek boldı. Aqparat ras bolıp şıqtı.

«1998 jılğa deyingi aralıqta eñbek ötili bolmağan azamattar 2040 jılğa qaray zeynetke şığadı. Zeynet jasına jetedi. Säykesinşe, olar bazalıq zeynetaqı men özderiniñ qorda jinağan somasına ğana ümit arta aladı. Bazalıq zeynetaqı degenimiz de azamattardıñ qorğa qwyğan somasına säykes ölşenedi. Al jañağı eñbek ötili joq azamattardıñ zeynetaqısı eki türli somadan twradı. Birinşisi – memleket bazalıq pensiya retinde byudjetten böletin aqşa. Ekinşisi – sol azamattıñ qorda jinağan aqşası», - depti qor basşılığı.

(Vladislav Kosarev. Kommunist. Jası 80-de)

BZJQ basşılığınıñ bwl sözi Mäjilistiñ eñ egde jastağı deputatı, kommunist Vladislav Kosarevtiñ qıtığına tigen körinedi. Vladislav Borisoviç bılay depti:

«2040 jıldan bastap zeynetke şığatın azamattar eñbek etken jıldarda zeynetaqı qorına qanşa aqşa salsa, sonşa zeynetaqı aladı degen bastamanı qoğam qoldap otırğan joq. Bwl koncepciyanı jaqtap otırğandardıñ pikirinen tüygenim mınau.  Memleket öziniñ kepildi zeynettik sıyaqısın töleu mindetinen bas tartadı. YAğni jauapkerşilik jüktemeydi. Endi osı jerde swraq tuadı. Eger memleket büginnen bastap bizdiñ eñbekaqımızğa bas qatırmay, onı jwmıs beruşiniñ erkine qaldırsa, onda nege men bwl memlekettiñ ekonomikasına jwmıs isteuim kerek?».

Vladislav Borisoviçtiñ bwlay deui jöndi. Sebebi, eñbekkerdiñ zeynetaqı qorına audarılatın somanı jwmıs beruşi tarap audaradı. YAğni, jwmıs beruşi qanşa audarsa, sonşa qarjı qor şotına tüsedi. Al memleket byudjetten beriletin bazalıq zeynetaqını beruden bas tartıp, qordağı azamattardıñ öz qarjısın özine zeynetaqı türinde qaytarıp otıradı. YAğni, älgi azamattıñ keleşek zeynetaqısı jwmıs beruşiniñ qanşa soma audarğanına baylanıstı boladı.

Bir jağınan äuelgi eñbek şartında belgilenip bergen soma – 10 payız dep körsetilgen. YAğni, jwmıs beruşi jwmısşınıñ aylıq tabısınan 10 payız somanı qorğa audaru kerek. Biraq, bwl processtiñ de qulıq-swmdığı jetip artılatının eskersek, jwmıs beruşi qarjılıq häm qwjattıq alayaqtıq jasamasına kim kepil? Qwjatta aylıqtı az körsetip, salıq pen zeynetaqı audarımın az tölese şe? Onda azamattardıñ erteñgi pensiyası bolmaşı tiın-teben bolıp qalmay ma? Bwğan kim kepil? Al özin-özi jwmıspen qamtıp otırğan azamattar şe?

Äri qaray Vladislav Borisoviç: «Tipti, barlığı zañdı bolıp, älgi azamat 12-13 million teñge öz qorında jinaptı delik. 12-13 million jinağan azamat äri ketse 90 mıñ zeynetaqı alatın boladı. Onısı tağı 12 jılğa ğana jetedi. Söytip, älgi azamat 75 jasqa jetkende zeynetaqı qorındağı aqşası tausılıp, äri qaray soqır tiın da almaytın boladı. Al memleket qosımşa zeynet sıyaqısın bermeydi. Ol azamat äri qaray aş otıra ma? Memleket öz azamatınıñ äri qarayğı ömir süruine kepil bolmay ma? Biz osı jöninde oylanuımız kerek», - deydi.

(Birğanım Äytimova. Senator. 65-jasta)

Zeynetaqı mäselesi birazdan beri Parlamentte talqılanıp jatır. Ötkende Senattıñ zeynetker deputatı Birğanım Äytimova da zeynetaqısınıñ azdığın aytıp, aşınğan edi.

«Bir qızığı meniñ zeynetaqım meniñ dostarımnıñ alatın zeynetaqısınan artıq emes. Olar men sekildi memlekettik qızmette bir kün de istep körmegen. Qanday memlekettik qızmetter atqarğanıma qaramastan men solarmen teñ zeynetaqı alamın. Meniñ zeynetaqım 100 mıñ teñgeden säl ğana asadı. YAğni, men pensionermin. Meniñ pensiyam keşegi garaj qızmetkerinikindey. Bizde bölek zeynetaqı joq. Bizde eksklyuziv pensiya joq. Tek zañ qızmetkerleri ğana, sud'ya bolğan, äskeri qızmette bolğan nemese qwqıq salasınıñ qızmetkerleri ğana erekşe zeynetaqı aladı», - deydi Birğanım apa Äytimova.

BZJQ-nıñ bwl kötergen bastaması biz tügili biliktegi biraz azamattıñ aşuına tigen eken. Memleket endigi jerde  (1980 jılı tuğan azamattardan bastap) zeynetaqınıñ bazalıq somasın töleudi moynına jüktemeydi. Endi azamattar özderi qorda jinağan aqşasın ğana alıp otıradı. Bwl jañağı Vladislav qariya Kosarevtiñ sözinen wqqanımız. Demek, memlekettik byudjetten zeynetaqı alu toqtatıladı. Jetken jerimiz osı boldı. Sonda endi memleket öz azamattarına zeynetaqı töley almaytın bolğanı ma? Älde, qor tügesiluge tayau ma?

Taqırıpqa twzdıq retinde birli-jarım aqparatpen böliseyik:

QR prem'er-ministriniñ 2016 jıldıñ 18-naurızındağı № 149 bwyrığı boyınşa: BZJQ qorınıñ 15 milliard teñgesi «Astana EKSPO-2017» qwrılıs nısandarına jwmsalatın boldı (Abai.kz). Dälirek aytsaq, jwmsaldı. Masqara bolğanda, sol qarjığa EKSPO aumağında Smağwlovtıñ sauda üyi salındı. Sol kezdegi «radiotochka.kz» joldağan resmi saualğa «Mega Center Development» jauap berip, EKSPO aumağında sauda oyın-sauıq ortalığınıñ salınıp jatqanın jäne oğan BZJQ qarjısı tartılğanın aytqan. (Abai.kz)

2017 jıl. Aqpan ayı. Sol kezdegi Investiciya jäne damu vice-ministri, endigi deputat Al'bert Rau BZJQ qorınan 50 milliard teñgeni alıp, temirjol salasın subsidiyalauğa jwmsaytının habarlağan. (Bwl sputniknews.kz deregi.) Bwğan qatıstı belgili sayasatker Dosım Sätpaev qarsı şığıp, bwl salımşılardıñ qwqığın eskermeu ekenin aytqan. Dosım Sätpaev sol kezde BZJQ qoğamdıq keñesiniñ müşesi bolğan.

2017 jıl. Mamır ayı. BZJQ qorınıñ 71,3 milliard teñgesi jelge ketti. Qazaqstannıñ birıñğay zeynetaqı jinaqtauşı qorı Äzirbayjannıñ memlekettik bankiniñ 125 qwndı qağazın satıp alğan. Bwl - şamamen 71,3 milliard teñgeni nemese 200 million AQŞ dolların qwraytın soma. Al jañağı Qazaqstannıñ BZJQ investorlıq etken  Äzirbayjan banki bankrotqa wşırağanı belgili boldı. Söytti de 71 miliard jelge wştı. Bwl turalı belgili sayasatker Dosım Säptaev pen ekonomist Raqım Oşaqbaev ayttı.

2017 jıl. Mausım ayı. Otandıq eksportşılardı eksporttıq jäne predeksporttıq nesielendiru arqılı qoldau üşin BZJQ qorınan 30 milliard teñge bölingen. Bwl turalı Wlttıq ekonomika ministrligi, ekonomika salasın damıtu jönindegi departament direktorı Erjan Qazanbaev aytqan. Jalpı bwl maqsatta 230 milliard teñge bölingen. Onıñ 200 milliardı Wlttıq qor qarjısı bolsa, 30 milliard teñge BZJQ aqşası. (Bwl zonakz.net aqparatı)

2018 jıl. Mausım ayındağı esep. BZJQ qorındağı 30,8 milliard teñge Qıtay kompaniyaların investiciyalauğa jwmsalğan. (Bwl 365info.kz deregi.)

2017 jıl. Tamız ayı. 2017 jılı BZJQ qorınan 14,8 milliard teñge «Sever-YUg» (Soltüstik pen Oñtüstik) elektrtartu jelileriniñ qwrılısına bölingen eken. Bwl turalı Energetika vice-ministri Baqıtjan Jaqsaliev aytqan. Sol vice-ministrdiñ aytuınşa, atalğan jobağa barlı 47,7 milliard teñge investiciya tartılğan. Bwl 47,7 milliardtıñ barlığı BZJQ qorınan alınğan.

(Bwl 365info.kz deregi.)

Qosımşa: qazaqstandıq zeynetkerlerdiñ aqşası qayda jwmsalıp jatır?

  • Ündi temirjolına (Indian Railway France – 7,9 milliard teñge),
  • Ündistannıñ memlekettik qarjı institutına (Export-Import BK India – 4,9 milliard teñge),
  • Qıtay investiciya qorına (AVI Funding CO LTD – 2,3 milliard teñge),
  • Qıtay gidroenergetikasına (Three Gorges Fin I Cayma – 3,3 milliard teñge),
  • Qıtay bankine (Export-Import Bank China – 7,1 milliard teñge).
  • Sinopec GRP Overseas DEV - 13,2 mlrd tenge,
  • State Grid Overseas Inv - 4,9 mlrd tenge.

Biz aşıq aqparat közderinde jariyalanğan birli-jarım statistikanı mısal ettik. Joğarıdağı 6 investiciyalıq jobanıñ özine 244,8 milliard teñge qordan alınğan eken. Bwl soñğı 2-3 jıldıñ deregi. Bwdan basqa şeteldik kompaniyalarğa investiciya retinde bölingen (biz jazğan 7 jobağa) qarjı – 43,6 milliardtı qwraydı.

Al 2018 jıldıñ alğaşqı jartısında BZJQ 70,3 milliard teñge payda tapqan eken. Bwl mamır ayınıñ körsetkişi. 2018 jıldıñ basınan beri qor investiciyalıq jobalardan 251,41 milliard teñge tabıs tauıptı. Bwl 1-mausımdağı körsetkiş.

Endi BZJQ qorınıñ resmi saytı wsınğan derekterdi jazayıq. Biılğı jılğı qırküyektegi esep boyınşa 10 253 755 adam qor salımşısı eken. Onıñ işinde 9 749 155 adam mindetti zeynetaqı jarnasın audaruşı. MZJ – jwmısşınıñ ay sayınğı tabısınıñ 10 payızı köleminde birıñğay jinaqtauşı zeynetaqı qorına audarıluı tiis qarajat.

464 835 adam mindetti käsiptik zeynetaqı jarnasın töleuşi eken. MKZJ – MKZJ esebinen zeynetaqımen qamsızdandıru turalı şartqa säykes, ziyandı eñbek jağdaylarında jwmıs isteytin jwmısşılardıñ paydasına audarılğan qarajat.

Al tağı 39 765 adam erikti zeynetaqı jarnasın tölep otır.

Qordağı jalpı zeynetaqı jinaqtarınıñ soması 8 793 045 176 mıñ teñgeni qwraydı.  2018 jıldıñ basınan bergi jarna soması 547 505 362 mıñ teñge bolğan. Al jıl basınan bergi zeynetaqı tölemderi  121 048 239 teñge eken.  Qordıñ jıl basınan bergi investiciyalıq tabısı 619 449 398 mıñ teñgeni qwrağan.

Qazaqstanda Zañ bar. «Qazaqstan Respublikasında zeynetaqımen qamsızdandıru turalı» zañ. 2013 jılğı 21-mausımdağı № 105-V Zañ. Onda QR Azamattarınıñ zeynetke şığu jası jäne tärtibi tayğa tañba basqanday anıq jazılğan.

Erler üşin zeynetkerlik jas 63 jas, äyelder üşin – 58 jas 6 ay. "Qazaqstan Respublikasında zeynetaqımen qamsızdandıru turalı" QR Zañınıñ 11 babına säykes äyelder üşin zeynetkerlik jası 2027 jılğa deyin 10 jıl işinde jıl sayın 6 ayğa köteriledi.

Äyelderdiñ zeynetkerlik jasınıñ kezeñ-kezeñmen köterilui:

2018 jılğı 1 qañtardan bastap - 58,5 jasqa tolğanda;

2019 jılğı 1 qañtardan bastap - 59 jasqa tolğanda;

......

2027 jılğı 1 qañtardan bastap - 63 jasqa tolğanda.

Jalpı jağday solay mine. Joğarıdağı az-kem derekten ne tüydik?. Qazaqstan Ükimeti qazaqstandıqtardıñ zeynetaqı qorınan osınşama qıruar qarjını investiciyalıq jobalarğa oñdı-soldı jwmsaydı. Onıñ işinde şeteldik investiciyalar öz aldına bölek taqırıp. Al öz azamatarına kelgende zeynetaqınıñ memlekettik byudjetten bölinetin bazalıq somasın töleuge tiın tappay ma? Bizdiñ jalqı swraq osı.

Söz tüyini. Ötken aydan beri orıs jastarı Reseydiñ tükpir-tükpirinde bas köterip jatqanı belgili. Olar Kreml'diñ zeynetaqı reformasına nazarı. Sondıqtan Kreml'diñ tap aldında tapjılmay miting ötkizip jatır. Ras, Kreml'degi däu qarındar men Dumanıñ dümşeleri aytaqtağı itterin (omon men policiya) salıp, alañdağı jastardıñ birazın qamadı. Birazına ayıppwl saldı. Degenmen orıs jastarı oñay berispeytinin körsetude.

Arağa ay salmay jatıp bizdiñ bilik, BZJQ basşılığı älgindey bastama köterip jatır eken. Bwl sözsiz qoğam narazılığın tudıradı. Bizdiñ arağa ot jağıp, jwrttı mağınasız mitingke, zañsız akciyağa aydap salmaq nietimiz joq. Tek, qolında biligi bar mırzalarğa eskertemiz. Halıq köterilse Han tağınan tüsedi degen söz bar. Körşi Reseydegi jağday BZJQ basşılığana, Baqıtjan Äbdirwlı bastağan Ükimetke sabaq boluı kerek.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

20 pikir