Jeksenbi, 25 Tamız 2019
Sañlaq 4506 13 pikir 8 Qañtar, 2019 sağat 09:55

Qazaqstandıq sportşı Putindi pir twtadı

Qazirgi tañda qazaq biligi üşin halqtıñ köñilin aulaudıñ jalğız jolı qaldı. Bwl jol – älemdik arenada jaqsı öner körsetken änşi ne sportşınıñ jeke jetistigin bükil eldiñ jeñisi retinde körsetu. Jwrtşılıqtıñ jağdayın jaqsarta almağan bilik el nazarın osığan audarıp, köbimizdi şatastırıp otır. Söytip köp halıq eldegi sayasi-äleumettik öreniñ öskenine emes, änşiler men sportşılardıñ jolına telmiretin jağdayğa jetti.

Alayda bilik äspettep, halıq kötermelegen köp änşi men sportşınıñ elim dep eñirep jürgenderi şamalı. «Elimizdiñ atın şığarıp, tuımızdı jelbiretti» degen sol sportşılardıñ birde änwrandı bilmey, birde memlekettik tildi bilmey qalatınına etimiz üyrenip ketti. Sonda da jeke adamnıñ kişigirim jeñisterimen eldiñ atağı aspandap ketpeytinin tüsine almay özimizdi aldap jürmiz.

Osıdan tura bir ay bwrın Wlttıq Olimpiada komiteti 2018 jılğı «Jıldıñ wlttıq sporttıq jüldesiniñ» jeñimpazdarın marapattağan bolatın. Sol kezde «Jıl jañalığı» jüldesin jas veloşabandozdar Gleb Brusenskiy men Evgeniy Fedorov aldı. Bwl sportşılar atalğan jüldege layıq emes deuden aulaqpız. Sebebi, Gleb pen Evgeniy 2018 jıldıñ qazan ayında Argentinada ötken jasöspirimder Olimpiadasında velosporttıñ komandalıq türinen top jarğan. Alayda wlttıq jüldeni berip, maqtağan jas sportşımız jaqında tamırı bos ekenin bayqatıp aldı.

Bir swhbatında Gleb Brusenskiy öziniñ jeke qızığuşılıqtarı jaylı bılay dep jauap beripti: «Video tüsirip, onı öñdegendi wnatamın. Kitap oqimın. Köbinese psihologiyalıq, sonday-aq, belgili adamdardıñ ömirbayanı turalı oqığandı wnatamın. Ömirde Vladimir Putin, Aleksandr Vinokurov, Aleksey Lucenko jäne Petr Sagandı pir twtatımın».

Bwl jerde soñğı üşeui veloşabandozdar. Al birinşi atı atalğan adamdı qalay tüsinuge boladı. Bizşe aytqanda «bükil ediñ atın şığarıp, tuın jelbiretip jürgen sportşı» özge eldiñ prezidentin ülgi twtatının aytıp otır. Sonda ösip kele jatqan jastarımızğa ülgi bolatın öz elimizde adam qalmağanı ma?! Älde eldegi ağa buın ökilderine wqsap täuelsizdiktiñ wrpaqtarı da Reseydi älemdegi eñ mıqtı el dep sanay ma?! Bwğan şirek ğasırda wlttıq ideologiyanı qalıptastıra almağan qazaq biligi jauap bere ala ma?

Bwnı oñ men solın bilmeytin jas balanıñ äli pisip-jetilmegen şiki pikiri dep aqtarmız. Ötken jılı qırküyekte bar qazaqtıñ mahabbatına bölengen Gennadiy Golovkin de sportşı üşin eñ bastısı biz oylağanday eldiñ atın şığau emes ekenin körsetip bergen edi. Käsipqoy boksta jekpe-jek bastalar aldında qarsılas qos boksşınıñ jäne AQŞ eliniñ änwranı orındaladı. Alayda, 15 qırküyek meksikalıq  Saul' Al'varespen jwdırıqtasatın bizdiñ Gena osı räsimnen bas tarttı. Basqaşa aytqanda, özi «aspanğa köterip, älemge äygilep» jürgen kök tuımızdı aspanğa kötergisi kelmey qalğan.

Endi futbolşılarımız jaylı aytayıq. Futbol – özge elderde memleket qazınasına milliondağan qarjı qwyıp otırğan tabıs közi. Al bizde el byujetiniñ maylı jiligin müjigen masıl sport.  Ataqtı «Global Sports Salaries» kompaniyasınıñ jaqında ğana jariyalağan mälimetinşe, Qazaqstan Prem'er ligası futbolşılarğa jalaqı töleuden älem boyınşa 25-şı orında twr eken. Elimizde dop tebetin futbolşılar orta eseppen jılına 148 513 dollar (ayına 12 376 dollar) tabıs tabadı eken. Şetelde futbolşılarğa tölenetin jalaqı qarapayım halıqtıñ qaltasınan şıqpaydı. Är komandanıñ jeke iesi, öz demeuşisi bar. Al bizdiñ elde birneşe jüz futbolşığa jılına 150 mıñ dollardı halıq tölep berip otır.

Qarapayım halıq auızınan jırıp bergen aqşağa semirgen futbolşılarımız aspanda qalqıp jür. Europa tügili Reseyde dop tebe almaytın bizdiñ qisıq ayaqtar özderin qol jetpes «jwldız» sanaydı. Halıqtıñ esebinen jürgenderin wmıtıp, halıq aldında jauap bergisi kelmeydi. Bizdiñ eldiñ futbolşılarınan swhbat alu älemdik deñgeydegi ataqtı adamdardan swhbat alğannan qiın. Mäselen däl osı futboldağı bastı jülde «Altın dop» sıylığın bes retten alğan Kriştianu Ronaldu men Lionel' Messi tilşilerge swhbat beruden bas tartıptı degendi äli estip körgen joqpız. Swhbat beru degen istep jatqan isiñnen el aldında esep beru ekenin bizdiñ futbolşılar eşqaşan tüsinbes.

El aldında esep beru bılay twrsın, qazaqstandıq futbolşılar änwran aytudan da namıstanadı. Wlttıq qwramalar arasında matç bastalarda qarsılas eki eldiñ änwranı orındalatın dästür bar. Qazaqstan qwraması kimmen kezdesse de qarsılas qwramanıñ futbolşıları öz eliniñ änwranın jan-tänimen aytıp twradı. Qarap qızığasız. Al bizdikiler ernin jıbırlatudan asa almaydı. Keybiri tipti ernin de qozğamaydı. Eger osı sözimizge kümänmen qarasañız, ğalamtordan Qazaqstan qwramasınıñ kez-kelgen matçın qaytalap köriñiz.

Wlan Qonısbaev degen futbolşı bar. 2016 jılı auır jaraqat alıp, jasıl alañğa bıltır ğana oraldı. Negizi täp-täuir oyınşı. Jaqında sol futbolşı öziniñ Instagram stories-ında suret jariyaladı. «Ruhani jañğıru» bağdarlaması ayasında ötken saltanattı is-şarağa futbolşını şaqırğan eken. Wlannıñ ökinişine oray arnayı şaqıru biletine onıñ familiyası Qonısbay bolıp jazılıp keten. Al öz teginiñ Qonısbaev bolıp jazılğanın maqtan köretin bizdiñ jigit wyımdastıruşılarğa osını eskertken.

Şaqıru bileti resmi qwjat emes. Onıñ üstine «Ruhani jañğıru» bağdarlaması ayasında ötip jatqan jinalıs. Demek Wlan Qonısbaev degendi Wlan Qonısbay dep jazudıñ eş oğaştığı joq. Oğan bola sıy-qwrmetim tüsip ketti dep sanasa futbolşınıñ oy-deñgeyiniñ därejesi osı degen söz. Aytpaqşı, nege bwlay jazğanın futbolşınıñ özinen swradıq. Alayda joğarıda aytqanımızday, özderin öte märtebeli sanaytın qazaqstandıq futbolşılar eşqaşan swraqqa jauap bergen emes.

Esimin qazaqşalaudan at-tonın ala qaşqan futbolşı jalğız Wlan emes. «Astana» komandasınıñ jartılay qorğauşısı Serikjan Mujikov degen jigit bar. Bayqap otırğandarıñızday tegi Mujikov dep jazılıp twr. Al bwnı futbolşınıñ özi arnayı talap etken. "Barlıq BAQ ökilderi tegimdi «Mwjıqov» emes «Mujikov» dep jazsañızdar eken" dep swhbat bergen osıdan eki-üş jıl bwrın. Söytip Serikjan orıstıñ «mujik» degen sözi üşin atasınıñ atın auıstıra salğan.

Söz soñında braziliyalıq ataqtı futbolşı Ronaldonıñ otanşıldığı jaylı ayta keteyik. Älem futbolınıñ añızına aynalğan «qasqa tis» Braziliya qwramasımen birge eki märte älem çempionı atanğan. 2002 jılğı älem çempionatında top jarğan soñ Ronaldo jurnalistterge bergen bir swhbatında: «Men endi Braziliyağa qarız emespin» degen körinedi. Qarapayım futbolşı bolsa da Otan aldında öteytin borışı bar ekenin osılay sezinu kerek. Biraq, esimin ana tilinde jazudan namıstanıp jürgen bizdiñ futbolşılardan bwnday erlik kütudiñ özi külkili.

Quanış Qappas

Abai.kz

13 pikir