Särsenbi, 17 Şilde 2019
46 - söz 3723 24 pikir 21 Mausım, 2019 sağat 12:35

Til mäselesinde otpen oynauğa bolmaydı

Qwrmetti, Qasım-Jomart Kemelwlı!
El biliktiñ är sözin añdıp, är isin bağıp otır. Däl qazir pispegen şeşimdi asığıs qabılday salatın kez emes. Elmen sanaspasa, ortağa salmasa bolmaydı.

Qoğamdı dürliktirgen mäseleniñ biri, mädeniet jäne sport ministri bolıp keşe ğana tağayındalğan Aqtotı Rayımqwlovanıñ qazaqqa siñip ketken audarma sözderdi qaytadan orısşa nwsqasına auıstıramız degen şeşimi.

Qoğamnıñ talqılauına salmay, pikirin bilmey bwlay isteuge onıñ moral'dıq haqısı joq. Onsız da eleñdep otırğan eldi, osı bir oysız qadam jaysız küyge tüsirdi. Osınıñ özinen keşeli-beri «bilik qazaqtı qwrtuğa birjola köşti, tilden ayıru – elden ayıru, bwğan şıdauğa bolmaydı» degen siyaqtı pikirler qızu talqılanıp jatır. Bılayşa aytqanda joq jerden mäsele şığarıp, eldiñ narazılığın qoldan tudırıp otırsızdar. Sizge şınımdı aytayın. Öz basım «sınıp», «mwrajay», «payız», «änwran», «mwrağat», «meyramxana», «qoltırauın», «wşaq», «aqau», «äleuet», «ota» degen sözderge üyrenip qaldım. Samovardı samaurın deytinimiz siyaqtı bwl sätti audarılğan, otız jıldan beri sanağa siñgen sözder. Audarılğanı bar, ejelden qoldanılıp kele jatqanı bar, bwl sözderge qazaq äbden üyrendi.

Keñestik däuirde qalıptasqan az ğana topqa qazaqılanğan ataular wnamaydı eken dep auıstıra saluğa men qarsımın. Basşı aytsa boldı el qoştaydı degendi de qoyu kerek. Al "sımtetik", "qıltima", "küysandıq" degen sözderge kelsek, bwnı el qabıldamadı, sondıqtan olay aytpaydı da. Bwl sözderdi el qoldanadı dep qazaqqa qarsı bireuler kezinde Nwrswltan Äbişwlınıñ auzına salıp jibergen edi. Audarmalardı retteu kerek degen sodan bastalğanın da bilemiz.

Negizinde audarmadan qorqatın eşteñe joq. Til - tiri ağza. Keregin aladı, kerek emesi qaladı. Sondıqtan asığatın eşteñe joq, aqılğa salayıq. Bwl şeşimnen qaytpaymız deytin bolsañızdar, «klass», «muzey», «gimn» dep özderiñiz ayta beriñizder. Biraq qazaqşa balamasına tiispeñizder. Gimn dep te, änwran dep te ayta bereyik. Bwl tilimizdi bayıtpasa kemitpeydi. Til komiteti, terminkom, til institutınıñ mamandarı sizderge bağınıştı bolğandıqtan ünsiz kelisip otırğan bolar. Biraq iştey olar da narazı.

Sondıqtan tildi twqırtıp, eldi türtpektey berudi qoyu kerek. Tım bolmasa eldiñ talqılauına salıñızdar. Janı aşığan är adam pikirin bildirsin, talqılauğa qatıssın. Til - wlttıñ janı. Til, jer, täuelsizdik mäselesinde otpen oynauğa bolmaydı.

Mädi Manatbektiñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

24 pikir