Beysenbi, 12 Jeltoqsan 2019
Talqı 3229 13 pikir 9 Şilde, 2019 sağat 15:24

Arandatqıştar aruaqtan da qorıqpaydı

Tayaudan beri äleumettik jelide «Kompaniya As-Ay LTD» JŞS aynalasında arandatu sipatındağı ösek-ayañ tım köbeyip ketti. Otqa may qwyıp, ösek-ayañdı qarşa boratıp jürgenderdiñ basında 2 jıldan beri el işin ala tayday büldirip ağayındı araz, jaqın jaulastırıp, arandatudı käsipke aynaldırğan atı şulı wyım men jağdaydıñ bayıbanı barmay dürmekke ilesip, ayğayğa attan qosuşılar jürdi. Ärine, osınday ötirik pen ösekti jündey sabaytın suayttardıñ qay ötirigin elep-eskeremiz dep män bermeuge de bolar edi. Biraq, mäsele marqwm dosımız Asqar Jakulinniñ otbası jäne ol negizin qalağan «Kompaniya As-Ay LTD» JŞS turalı bolğan soñ, ünsiz qaluğa töze almaydı ekensiñ.

Daudıñ bası Dayrabaydıñ kök siırı demekşi mäsele kompaniyanıñ bwrınğı qızmetkeri Saltanat Qwsmanqızı men «Kompaniya As-Ay LTD» JŞS ortasındağı dauğa baylanıstı eken. Jağday qwqıq qorğau orındarınıñ baqılauında. Sot jartı jıldan beri jalğasıp jatır. İske nükte qoyatın kün de alıs emes. Ärine, daudıñ töreligin sot aytadı. Al bwğan bizde qwqıq qorğauşılar men ädil sot atımen joqtay-aq, keybir wyım sımaqtar öz betinşe törelik aytıp ükim şığarmaq boladı. Oğan ayğayğa attan qosuşılar öre türegelip, marqwm Asqar Jakulinniñ jwbayı men «Kompaniya As-Ay LTD» JŞS-na adam auızı barmaytın auır ayıptar tağadı. Olardıñ eñ bastı uäji - marqwmnıñ jarı Jayna Jakulinanıñ wltınıñ qıtay bolğandığı. Bwl turalı söz säl keyinirek.

Äñgimemizdi osı aradan doğara twrıp, marqwm Asqar Jakulin kim edi jäne ol negizin qalağan «Kompaniya As-Ay LTD» JŞS qanday wjım degen swraqtıñ basın aşıp alayıq. Men dosım Asqarmen 1984 jılı Beyjiñde tanıstım. Ol bizden 2 jıl keyin Beyjiñdegi Qıtaydıñ eñ ataqtı oqu orını Şinhua universitetine qabıldanğan bolatın. Asqar ol kezde öz qatarlastarınan oyı bölek, tolısqan, eresek aqıl iesi bolıp körinetin. Sonımen qatar, boyında jastıq jalın men aqıl-qayrat tasıp twratın edi. Sol kezde Beyjiñ qalasındağı joğarı oqu orındarında oqitın qazaq studentteriniñ twñğış wyımın basqa mwrattas dostarımızben Asqar ekeuimiz birge qwrısıp, qatar eñbektendik. Wyımnıñ jarğısı men basqa da qwjattarın köbinde Asqar ekeuimiz dayındaytınbız. Sol dostıq pen sıylastıq Asqar ömirden ötkenge deyin üzilgen joq. Sebebi bireu ğana. Bizdiñ öz wltımızğa degen şeksiz adaldığımız ärqaşan bizdi bir-birimizden alıstauğa jol bermeytin.

Asqar Jakulin joğarıda atalğan universitetti «Elektrondıq injeneriya» mamandığı boyınşa tabıstı ayaqtap, üzdik bitirip şıqtı. Ol 6 eldiñ tilin erkin meñgergen ğwlamalıq deñgeydegi bilimdi azamat bolıp qalıptastı. Asqardıñ bir basında bilimdilik pen darın, tektilik şeber toğısqan. Atası Jakula Küşikwlı Dala general-gubernatorlığınıñ ortalığı Ombı qalasında europalıq deñgeyde medicinalıq bilim alğan (1881-85 j.j.), Jetisu jerinde därigerlik (1885-1909 j.j.), Semey öñirinde bolıstıq qızmet atqarıp (1909-1920 j.j.), sayasi twlğa retinde wlt-azattıq küreske aralasıp, «wlttıq partiya qwruımız kerek» degeni üşin (1913 j.) Resey imperiyası tarapınan quğındalsa, «Alaşqa niettes» bolğanı üşin bol'şevikter tarapınan kämpeskege wşırap, quğın-sürgin körip, Qıtay asqan. Bwğan qosa, Varşava universitetin 1917 jılı bitirgen inisi Äbilmäjin Küşikovtiñ «Qaplanbek Alaşordası» wyımın qwrğanı üşin 1937-de atılğan. Al öz äkesi Änuar Jakulin men Mağauiya Jakulinder Şığıs Türkistan wlt-azattıq qozğalısınıñ beldi qayratkerleri edi. Nağaşı jwrtı ataqtı Aqtaylaq biden taraydı.

Qıtay qazaqtarında twñğış ret «Auıl» attı ğalamtor saytın aşıp, Qıtaydağı qazaq jastarın toptastıra bilgen de Asqar Jakulin edi. Ol Qıtaydıñ özinde tabıstı käsipkerge pynalğan bolatın, 2001 jılı Qazaqstannıñ Twñğış Prezidenti, Elbası Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaev Asqardı jeke qabıldap, elge şaqırdı. Ol elge oralısımen Beyjiñdegi biznesten qol üzip, Almatı qalasında ekinşi ret käsipkerlik jolın bastap, öziniñ azat Otanında ülken tabısqa jetken bedeldi käsipkerge aynaldı. Biraq, baylıqqa mastanğan joq. Aynalasına meyirimdi, halqına qayırımdı edi. Onımen birge jürip swxtasu, dastarhandas bolıp äzildesu kisige erekşe köñildilik sıylaytın. Ol Beyjiñdegi kezdiñ özinde qazaq studentterge kömegin ayamaytın. Elge oralğan soñ da sol jomart minezinen aynığan joq. Şetten kelgen oralman jastardıñ oquğa tüsuine, jwmısqa ornalasuına, baspana satıp aluına kömek körsetuden jalıqpaytın. Ol köziniñ tirisinde orta mektep oquşılarınıñ arasında himiya-biologiya pänderi boyınşa Jakula Küşikwlı atındağı olimpiada aşqan bolatın. Qazir osı olimpiada Şığıs Qazaqstan oblısı boyınşa eñ iri jarıstardıñ biri bolıp qalıptastı. Asqar öz qol astındağı qızmetkerlerge erekşe qamqorlığımen qoldau bildirip otıratın. Üzdikterine eñbegine qaray baspana, kölik sıylaytın. Marqwmnıñ eñbekqorlığı, Otanğa, wltqa degen şeksiz süyispenşiligi, jomart minezi onı öz ortasında ülken bedel men sıy-qwrmetke böledi. Asqar 2016 jılı aqpan ayında Beyjiñ qalasında auır nauqastan qaytıs boldı. Marqwmnıñ denesi Almatı qalasına jetkizilgen kezde qarsı aluğa şıqqan köliktiñ köptigi bas-ayağına köz jetpeyin alıp keruenge aynaldı. Marqwmdı aqtıq saparğa şığarıp saluğa kelgen jwrttıñ qarasında esep bolğan joq. Ol qaytıs bolardan bwrın jwbayı Jayna Jakulina jäne balaları Aydana men Ayqwtqa jazğan ösiet hatında: «...meniñ sırqatımnıñ sırı bäriñe mälim. Ömir üşin arpalısıp, bar jigerimmen küresip jatırmın, dese de ömirim öz qolımda emes ekenin bilemin. Bwl hattı jazıp otırğanım, meniñ ömirden küder üzgenim emes, jauapkerşilikti sezingendigimnen. Al ömir süruge degen qwştarlığımdı toqtatpaymın. Osı jartı ğasırlıq ömirimdegi men üşin eñ keremet, wlı oqiğa Qazaqstannıñ täuelsizdik aluı edi. Al, öz ömirimdegi ülken şeşim ol meniñ Qazaqstanğa qonıs audarğandığım boldı. Osı jerde jan-jarıma alğıs aytamın. Ol ärqaşan meniñ qasımnan tabıldı, tañdauıma kereğar kezi bolğan emes. Eger onıñ qoldauı bolmağanda, ömirimniñ qanşalıqtı qiın bolatındığı beymälim edi. Biz Qazaqstanda, osınau tarihi Otanımızda, babalarımızdıñ ata-qonısın taptıq. Jäne şañ basqan mwrağattar işinen atalarımızdıñ tarihın, izderin arşıp aldıq. Bwl bizdiñ äulet üşin asa bağalı ruhani baylıq. Onı erekşe qasterleuimiz kerek. Meniñ balalıq şağım qiındıqta ötti. 10 jasımda äkem dünieden qayttı. Jäne sol 10 jıldıñ özinde äkem türmede boldı. Äke mahabbatına bölenu bılay twrsın, tipti, äkemmen tüsken bir japıraq estelik suret te qalmaptı. Ayaulı anam äke ornına äke, şeşe ornına şeşe bolıp meni erjetkizdi. Anam mağan äkemniñ joqtığın bildirmedi. Mağan öz boyındağı biik ruhın berip, meni elim dep eñireytin nağız er-azamat bolıp şığuğa tärbieledi. Osı sırqatqa şaldıqqannan beri, men ömirge jaña közqaraspen qaray bastadım. Senderge aytarım: ömirleriñniñ ärbir künin bağalay biliñder, ärbir tatqan dämniñ qadirin biliñder, tuıs-tuğan, dos-jaran, bauırlardı sıylap, ayalay biliñder. Ömirdiñ bar mağınası sonda. Jayna ekeuimiz qwlşına eñbek ettik. Biraz baylıq ta jinadıq. Mwnıñ bäri ekeuimizdiñ qajırlı, berekeli eñbegimizdiñ jemisi. Jaynanıñ osı käsibimizdi jalğasıtra döñgelete beruin armandaymın. Qanday da bir adamdarğa orınsız senim bildirip, opıq jep qalmasa eken deymin. Balalarımızdı jaqsı tärbieleuin tileymin. Eñ bastısı, 2 balamızdıñ nağız qazaq bolıp er jetuin, Qazaqstanda ömir sürip, Qazaqstannıñ damuına öz ülesin qosuın, qızım qazaqqa twrmısqa şığıp, wlım qazaqtan kelin aluın, äuletimizdiñ tütinin öşirmeuin tileymin. Bwl men üşin bärinen mañızdı...» dep jazıptı.

Joğarıda Asqar Jakulinniñ 2002 jılı seriktestik bastap «Kompaniya As-Ay LTD» JŞS jäne «Minmetals Kazahstan» JŞS kompaniyaların qwrğanın ayttıq. Tabıstı käsipker bolu men memleket aldındağı öz mindettemelerinen bas tartpaytın adal käsipker bolu ünemi bir arnağa toğısa bermeydi. Biraq, bizdiñ dosımız adal käsipker, belsendi salıq töleuşi boldı. Eni sandardı söyleteyik. Kompaniya  Türkisib audanı boyınşa salıqtı eñ köp töleytin käsiporın edi. Tek qana 2014 jılğı tapsırğan kedendik  salıq pen QQS (qosılğan qwn salığı) 3 000 000 000 teñgeden asıp tüsken bolatın. Tapsırğan tabıs salığınıñ özi 130 000 000 teñge boldı. 2018 jılı ekonomikalıq jağdayı qiın bolğan twsta da, jwmısşılarğa tölengen jalaqı 400 000 000 tengeden astı. Keden salığı men QQS (qosılğan qwn salığı) na 2 500 000 000 teñge, tabıs salığına 85 000 000 teñge köleminde tapsırıptı. Köpşilikke tüsinikti bolu üşin ayta keteyin, 2014 jılğı 1 jılda tölengen salıqtıñ özi Almatıdan 1000 orındıq mektepten törteuin saluğa qaptal jetetin aqşa. Osınday ayqaylap twrğan ayğaqtarğa qaramastan arandatuşı, päleqorlar kompaniya salıqtan jaltardı, qarjılıq qitwrqılıqtar jasadı degendi aşıq ta işaralap ta aytıp jür. Asqar irgesin qalağan atalğan eñbek wjımı şañıraq kötergen 2002jıldan beri qwziretti mekemeler tarapınan talay märte tekseristen ötti. Qwdayğa şükir marqwm dosımızdıñ jäne ol basqarğan wjımnıñ menleketimiz aldında jüzi jarqın, mereyi üstem boldı. Tekseruşilerge ilik bolatın eşqanday zañ bwzuşıq tabılğan joq.Bir aqılmandar oralmandar elge alamın dep emes, beremin dep kelu kerek dep aqıl aytadı. Memleketke üles, qoldan kelgendi beru Jäne otanğa degen qaltqısız adaldıq dep osını aytadı. Kompaniya belsendi salıq töleuşi ğana emes, äleumettik-qayırımdılıq şaraların da erekşe jomarttıqpen jalğastırıp keledi. Asqardıñ jarı Jayna Jakulinanıñ wltı qıtay bolğanıdığı sebepti tırnaq astınan kir izdep, onı küstanalap jürgender mına bir şındıqtı da bilu kerek dep esepteymin. Asqar qaytıs bolğannan keyin onı eske alıp otıru üşin   jäne osı bir atı öşkir nauqas onkologiyalıq aurularmen küresu üşin,  2016 jılı 14 naurızda Jayna Jakulinanıñ tikeley basışılığımen "Asqar Jakulin atındağı jeke qayırımdılıq qorı" aşıldı. Onıñ maqsatı onkologiyalıq aurularmen auıratın balalarğa kömek körsetu jäne balalar emhanalarına  qayırımdılıq  bağdarlamaların iske asıru bolıp tabıladı.  Bügingi künge deyin qor "Qaterli isikke şaldıqqan balalarğa kömektesu, balalar emhanalarına medicinalıq qondırğılar sıylau" , odan basqa da qayırımdılıq is-şaralarmen aynalısıp, jalpı qwnı 130 000 000 teñgege teñ bolatın qayırımdılıq qarjısın jwmsağan. 2017 jılı säuir ayında qordıñ kömegimen S.D.Asfendiyarov atındağı Qazaq wlttıq universitetiniñ "Aqsay" balalar klinikasınıñ qwlaq, mwrın, jwtqınşaq bölimine jarıq säulesimen ota jasaytın SO2 innovaciyalıq lazerlik apparat qondırıldı. 2018 jılı ŞQO, Semey qalasındağı yadrolı medicinası men qaterli isik emhanasına "Provayder tösegi" (keskindeu täsilimen jaqın aralıqtan säule jiberip emdeytin stol) tabıstaldı. Osı eki is-şaramen Qazaqstan medicinasındağı bostıqtıñ ornın toltırdı. Barlıq şığındarın tölep därigerlerdiñ bilimin jetildirude arnayı mekemelerge jiberip, Resey men Qıtaydan mamandar şaqırıp, Qazaqstandağı mwqtaj balalarğa otalar jasatıp, nauqas balalardı şetelderge jiberip emdetu siyaqtı qor jarğısındağı körsetilgen mindetter öz deñgeyinde jalğasın tabuda. Bwlardan tıs, jetinşi ret Jakula Küşikwlı atındağı olimpiada  biıl säuir ayında Öskemen qalasında öz mezgilinde, öz deñgeyinde ötkizildi.

Endi, bügingi küni «Kompaniya As-Ay LTD» JŞS jäne «Minmetals Kazahstan» JŞS-na jetekşilik etip otırğan marqwmnıñ jarı Jayna Jakulina turalı birer söz. Ol atalğan kompaniyada eñbek etetin jüzdegen qızmetkerdiñ işindegi wltı basqa jalğız azamatşa. Adam pendesi öziniñ qay jerde, qay wlttıñ sanatınan ömir esigin aşatının tañday almaydı. Tipti, bwl ömirde kimmen bas qwrap, otau köteretindigiñdi de boljay almaysıñ. Sol sebepti de qazaq «Neke -  ğayıp» dep beker aytpağan. Sol ğayıptıñ jazuımen basqa wlttıñ qızı qazaqtıñ jigitin süyip, öz tağdırın soğan tapsırdı. Jäne onıñ ğwmırlıq şeşimderi men tilegine birde-bir ret qarsı kelip, qiyanat jasamaptı. Asqar auır nauqasqa şaldığın auru tösegine tañılğan azapqa tolı 17 ayda Jayna onıñ qasınan bir sätke de alıstağan joq. Mine sol "jat jwrttıñ qızı" marqwm küyeuiniñ jwmısın döñgeletip, sonıñ ösietin orındap, marqwmnıñ aruağı riza bolsın dep tapqan tabısın izgilik jolında qayırımdılıq şaralarına jwmsap keledi. Jäne marqwmnıñ izin jalğauşı wlı men qızın Qazaqstanda qazaqtıñ tili men salt-dästürinen alıstatpay, nağız qazaq etip bağıp-ösirip jatır. Öz tağdırın Qazaqstanmen baylanıstırğan, ölsem osında jerleñder dep marqwm küyeuiniñ janınan baqilıq twrağın dayındatıp qoyğan sol qazaqtıñ kelinin istiñ bayıbına barmay, aq-qaranı ayırmay qaralap jatqandarğa «Alla jazasın bersin!» degennen basqa aytarımız joq.

Raqım Ayıpwlı

Abai.kz

13 pikir