Senbi, 24 Tamız 2019
808 16 pikir 14 Tamız, 2019 sağat 12:01

Gombrihtiñ «Öner tarihı» qazaq tiline 3 ay audarıldı – Baytwrsın Ömirbekov

Qazaqstandıq önertanuşılar nemis jäne ağılşın önertanuşısı Ernst Gombrihtiñ «Öner tarihı» eñbegin qazaq tiline audardı. Audarmaşılardıñ biri jäne ğılımi redaktorı Qazaqstannıñ eñbeñ siñirgen qayratkeri, önertanuşı Baytwrsın Ömirbekov eñbektiñ qwndılığı turalı aytıp berdi.

Ruhani jañğıruKitap nemis jäne ağılşın önertanuşısı Ernst Gombrih degen öte tanımal avtordıñ eñbegi. Ol 1954 jıldarı jazılğan kitap. Biraq sodan beri qaray kitaptıñ düniejüzindegi taralımı 8 mln danağa deyin jetken. 16 ret basılıp, älemniñ 30 tiline audarılğan. Orıs tiline osıdan 3 jıl bwrın audarılğan, endi mine qazaq tiline audarılıp otır. Men osı kitaptı audarmaşılarınıñ birimin jäne ğılımi redaktorımın.

Kitap memlekettik tapsırısqa säykes, «Gumanitarlıq bilim – 100 oqulıq» bağdarlaması ayasında qolğa alınıp, audarılğan. Önertanuşı mazmwnı bay eñbek bolğandıqtan düniejüzindegi taralımı ülken dep otır.

Kitap öner tarihı turalı bolğandıqtan, öte bir erekşe dünieleri köp. Sondıqtan taralımı, basılımı köp. Birinşiden, kitap qarapayım, halıqqa tüsinikti tilmen jazılğan. Önerdiñ keremet terminderiniñ anıqtılığımen halıqqa jetkizuimen, tiliniñ jattıqtığımen erekşelengen. Jäne bwrınğı önertanuşılardıñ kitaptarı siyaqtı emes, jas öspirimderge arnalıp, önerdiñ tılsım qasietin jastarğa tüsinikti boluın maqsat twtqan kitap. Avtor sonı orındağan. Sondıqtan kitaptıñ mäni zor bolğandıqtan qazaq tiline audaru qolğa alınğan. «Gumanitarlıq bilim – 100 oqulıq» bağdarlaması boyınşa memlekettik därejede eskerilgen eñbek bolıp sanaladı. Sondıqtan kitaptıñ mäni erekşe. Belle öneriniñ tarihı bwrın bizge tek reseylik, orıs tilinde basılğan kitaptar arqılı, orıs önertanuşılarınıñ közqarasınan jäne keñestik sayasi däuirdegi socialistik realizm negizinen ğana aytılatın dünieler arqılı ğana biletinbiz. Aytılatın suretşilerdiñ şığarmaları batısqa, Amerikağa, sol siyaqtı kapitalistik dünieler degen wğım arqılı şekteu qoyılatın dünieler boldı.

Professordıñ aytuınşa, eñbektiñ qazaq önertanuşılarına septigi zor bolmaq.

Bizge – qazaq oqırmandarına, qazaq önertanuşılarına kitaptıñ erekşeligi zor. Osınıñ barlığın eskere otırıp, negizgi maqsat – erkin payımdau, erkin önerdiñ qır-sırına toqtalu t.b. barlığın qazaqtildi oqırmanğa jetkizu. Qazaq tilinde önertanu boldı, kitaptar jazıldı. Olardıñ eñ bir bedeldi avtorlarınıñ biri – Bolat Kesikbaywlı Bayjigitov. Sol siyaqtı birtalay avtorlardıñ qazaq tilinde qazaq öneri, bizdiñ dünietanımımız ben qoldanbalı önerimiz arqılı qazaqtıñ wlttıñ öneri jaylı aytıladı. Al endi düniejüzi önerimen salıstırıp aytılatın sübeli eñbek joq. Sondıq osı kitap osı kemşiliktiñ ornın toltıratınına kümänim joq.

Avtor oqığan kezeñde mwsılman öneri turalı jazılğan eñbekter az bolğan. Al Ernst Gombrihtiñ «Öner tarihında» illyustraciyamen birge, şığarmanıñ tarihi kezeñi men oğan sebep bolğan faktor, mwsılman, şığıs öneri turalı jazılğan.

Kitap 28 taraudan twradı. 680 betke jaqın. Ärbir aytılğan şığarmanıñ illyustraciyası körsetilgen. Sonımen qatar, kitaptağı keremet närse – är şığarmanıñ qanday memleketten ekenimen qosa, avtorlardıñ eñbegine sol kezdegi memlekettiñ sayasi-äleumettik jağday sebep bolğanı qatar qarastırılğan. YAğni, şığarma mazmwnına äser etken faktordı ayta ketetin birden-bir oqulıq. Bwl jerde beyneleu öneri bolğanda, keskindeme, müsin, säulet öneriniñ erekşelikterimen solardıñ şığarmalarına jauap beriledi. Sonımen qatar, jalpı beyneleu öneriniñ damuına dinniñ äseri, äsirese, hristian dininiñ äseri turalı tolığıraq aytılğan. Köp jerde arab öneri aytılmaytın. Mısalı, bizden önertanuda oqığanda mwsılman öneri degen joqtıñ qası edi jäne şığıs öneri turalı mağlwmattar az edi. Al bwl kitapta mwsılman öneri jaylı mağlwmattar berilgen. Bwl da – osı kitaptıñ erekşeligi men paydasınıñ körinisi dep oylaymın.

Eñbekti audaruğa 3 ay uaqıt ketken. Al redakciyalap, tolıq ayaqtauğa 4-5 ay  uaqıttı alğan.

Kitaptı audaruğa şekteuli uaqıt berdi. 3 ayda bitirdik. Biraq onıñ artında redakciyalau, tüzetu degendey boldı. Osılayşa 4-5 ayda tolıq ayaqtadıq. Kitapta avtordıñ özi «önertanu terminderin köp qoldana berdim, öytkeni jas oquşılarğa arnalğan eñbek bolğandıqtan, kitap naqtılı, däleldi, payımdauları tüsinikti bolu kerek» deydi. Sondıqtan biz de terminderdi qazaq tilinde tüsindirip aytıp, mänin barınşa jeñil jetkizuge tırıstıq. Orıs, ağılşın tilderindegi nwsqasın salıstıra otırıp, redaktorlar tüsinbeytin, kelmey qalğan jerlerin naqtıladı. Osınday eñbektiñ arqasında audarma öziniñ ğılımi qwndılığın joymaydı dep senemin.

Ernst Gombrih. Öner tarihı. Almatı: Wlttıq audarma byurosı. – 2019 jıl. – 680 bet.

Avstriya jäne ağılşın tarihşısı, bedeldi önertanuşı Ernst Gombrihtiñ «Öner tarihı» alğaş ret 1950 jılı basılğan. Sodan beri älemdik bestsellerler qatarında atalatın, Öner tarihına arnalğan eñbekterdiñ işindegi eñ tanımalı sanalatın tuındı 16 märte qayta basılıp, älemniñ 30 tilinde 8 million danamen taralğan. Kitapta tasqa salınğan ejelgi keskinderden bastap, qazirgi kezeñge deyingi öner tarihına jan-jaqtı şolu jasaladı. Jas oqırmanğa arnalıp jazılğan «Öner tarihı» – oquşılar men studentterdi atalğan pänmen tanıstıratın kirispe oqulıq äri önerge qızığuşı köpşilikke tartımdı ğılımi tanımdıq eñbek.

Rahilya Beknazarqızı
Derekközi: baq.kz
Abai.kz
16 pikir