Särsenbi, 16 Qazan 2019
1317 9 pikir 13 Qırküyek, 2019 sağat 12:44

Ankara qalasında «Wlı dala: tarih jäne mädeniet» körmesi aşıldı

Qazaqstan Respublikası Wlttıq muzeyi 2019 jılğı 12 qırküyek küni Türkiya Respublikası Ankara qalasında Anadolı örkenietter muzeyinde «Wlı dala: tarih jäne mädeniet» körmesin aştı. Körme «Altın adamnıñ älem muzeylerine şerui» halıqaralıq körme jobası ayasında 2019 jılğı 12 qırküyekten 12 qazanğa deyin jalğasadı.

Saltanattı jiınğa QR Wlttıq muzeyiniñ direktorı Arıstanbek Mwhamediwlı, Qazaqstan Respublikasınıñ Türkiya Respublikasındağı Tötenşe jäne ökiletti Elşisi Abzal Saparbekwlı, Muzeyler men mädeni eskertkişterdiñ Bas direktorı Gokhan YAzgı, TYURKSOY Bas hatşısı Dyusen Kaseinov qatıstı.

Körmeniñ maqsatı – Qazaqstannıñ tarihi-mädeni bay mwrasımen şeteldik körermendi tanıstıru. Körmege Qazaqstan Respublikasınıñ simvolı sanalatın «Altın adam» qoyıldı.

Şaranıñ aşılu saltanatında söz alğan QR Wlttıq muzeyiniñ direktorı Arıstanbek Mwhamediwlı: "Qazaqstan älemdik qauımdastıqtı özindik köşpeli örkenietimen jäne tarihımen erekşe qızıqtıradı. Qazirgi uaqıtta elimizde QR Twñğış Prezidenti Elbası N.Ä. Nazarbaevtıñ "Ruhani jañğıru", "Wlı dalanıñ jeti qırı" bağdaramalarınıñ ayasında mädeniet pen öner salasında köptegen jwmıstar atqarıluda. Sonıñ biri jäne biregeyi özderiñiz kuä bolıp otırğan "Altın adamnıñ älem muzeylerine şerui" halıqaralıq jobası. QR Mädeniet jäne sport ministrliginiñ qoldauımen QR Wlttıq muzeyi jüzege asırıp otırğan bwl joba ayasında Qazaqstan täuelsizdiginiñ simvolına aynalğan Altın adam Europa, Aziya jäne özge de jiırmağa juıq memlekettiñ nazarına wsınılmaq. Türkiya Respublikasınıñ Ankara qalasında wyımdastırılıp otırğan bügingi körmeniñ maqsatı Euraziyanıñ wlı dala beldeuinde erte temir däuirinen qazirgi zamanğa deyingi qalıptasqan tarihi-mädeni bauırlas Türkiya eline tanıstıru bolıp tabıladı", - dedi. Sonımen qatar A. Mwhamediwlı körmeni wyımdastıruğa kömek körsetken Türkiyanıñ Mädeniet ministrligine, Qazaqstan Respublikasınıñ Türkiya Respublikasındağı Elşiligine, Halıqaralıq TYURKSOY wjımına alğıs bildirdi.

1960-jıldardıñ soñı men 1970-jıldardıñ basında Almatınıñ mañayında tanımal arheolog Kemal Aqışev zerttep jürgen Esik qorğanınan, keyin Qazaqstannıñ simvolına aynalğan, saq patşası – «Altın adamnıñ» süyegi tabılğan arheologiyalıq sensaciya orın aldı. Bağa jetpes oljağa «Qazaq Tutanhamonı» degen at berilip, «ğasır jañalığı» dep tanıldı.  Ejelgi dala bileuşisiniñ täjindegi qanattı altın pıraq äşekeyleri Qazaqstan Respublikası Eltañbasınıñ bölşegine aynaldı, al Altın adamnıñ müsini Almatıdağı Täuelsizdik alañına ornatıldı.

Jartı ğasırğa juıq uaqıt ötkennen keyin Qazaqstan Respublikası Wlttıq muzeyi halıqaralıq «Altın adamnıñ älem muzeylerine şerui» jobasın jariyaladı. Auqımdı şara şeñberinde Belarus', Resey, Äzerbayjan, Qıtay, Pol'şa jäne Oñtüstik Koreya, Özbekstan muzeylerinde körmeler ülken jetistikpen ötti.

Anadolı örkenietter muzeyindegi körmeden kiimi altın japsırmalı jäne jebe, qar barısı, arqar, jılqı jäne qws türindegi altın tilimşeler äşekeylep twrğan  konus pişindi erekşe bas kiimdi Altın adamnıñ rekonstrukciyasın  jäne  osı jas aq süyek saq jauıngerimen (arheologtardıñ pikirleri boyınşa 17-18 jastar şamasında) birge jerlengen erte temir ğasırınıñ (b.d.d V-IV ğğ.) arheologiyalıq oljalarınıñ kollekciyasın tamaşalauğa boladı.

Saqtar (parsı tilinen audarğanda  – «alıp erler») – qazaqtardıñ ertedegi babaları. Grek avtorlarınıñ şığarmalarında olardı aziyalıq skifter (saka sözi skifterdiñ «bwğı» sözinen tuındaydı), basqa ejelgi derekközderinde «wşqır attı turlar» dep körkem sipattağan. Osı taypalardıñ ülken üş tobınıñ qatarında «Altın adam» jerlengen Esik qorğanı tabılğan aymaqta twrğan saq-tigrahaudtar («şoşaq böriktiler») bar bolatın. Qorğannan arasında kiimderdi bezendiretin detaldar, sol siyaqtı äşekeyler men twrmıstıq zattar bar tört mıñnan astam altın bwyımdar tabıldı. Zertteuşilerdiñ qorımdağı zattardıñ topografiyasın ter tögip zertteuleri nätijesinde, körmege wsınılıp otırğan saq jauıngeriniñ kelbetin jañadan jasap şığu mümkin boldı.

Esik qorğanınan tabılğan zattar arasında ejelgi jazba eskertkişteriniñ biri runa jazumen jazılğan jazbası bar kümis tostağannıñ ekspoziciyadan alar ornı erekşe.

Ejelgi dala öneriniñ mañızdı erekşeligi sanalatın zoomorftıq beynelerdiñ basımdığı da mifologiyalıq oylau ölşemderimen belgilenedi. Mwnıñ syujetiniñ dramatizmi jaqsılıq pen jamandıqtıñ küresi, jarıq pen qarañğınıñ bastauı, jaña ömirdiñ jasaluı, qarama-qayşılıqtardıñ mäñgilik qozğalısınıñ jäne mäñgilik küresiniñ simvolı retinde tüsindiriledi. Osınday qarama-qayşılıqtıñ ayqın ülgisi retinde körmege wsınılğan altınnan qalıptau jäne bederleu tehnikasımen jasalğan V-IV ğasırlarğa tän japsırması birin biri däl qaytalaytın qos barıs türindegi ayılbastı aytuğa boladı.

Hristiandıq pen mwsılmandıqtıñ ornığuına qaray «añ stili» birtindep pwtqa tabınuşılıq pen tüsinikten şığatın bastapqı mänin joğalta bastadı. Alayda bastapqı siqırlı mäninen ayrılğan januarlardıñ sändik beyneleri zergerlik bwyımdarda, miniatyura kitaptarda, ağaş, tas jäne süyek naqıştarında, säulet sındı ortağasırlıq önerde äldeqayda jinaqtalıñqırağan türde, stildengen oyu, zer elementteriniñ pişinin qabıldap qoldanısta qala berdi. Bwl ürdister ekspoziciyağa qoyılğan XV ğasırğa tän dep datalanğan Sayram kömbesinen tabılğan zergerlik öner bwyımdarınan ayqın bayqaladı. Körmede sol siyaqtı Taqsay (Batıs Qazaqstan oblısı), Taldı-2 (Qarağandı oblısı) jäne Berel (Şığıs Qazaqstan oblısı) sındı saq qorğandarınan tabılğan arheologiyalıq biregey oljalar da körsetildi.

Körmege Qazaqstan Respublikası Wlttıq muzeyiniñ qorlarınan barlığı 207 zat qoyıldı. Körmege wsınılğan Qazaqstannıñ ejelgi jäne ortağasırlıq öneriniñ jauharları – bwl Euraziya dala mädenieti mwrasınıñ özindik erekşeligin körsetetin bwrınğınıñ atausız şeberleri tuındılarınıñ az ğana böligi.

QR Wlttıq muzeyi Baspasöz bölimi

Abai.kz

9 pikir