Қазақстан Үкіметі 2026 жылғы 23 сәуірде «Ұлттық режимнен алып қоюды белгілеудің кейбір мәселелері туралы» қаулы қабылдап, мемлекеттік сатып алу жүйесіне елеулі өзгеріс енгізді. Құжатқа сәйкес, енді бірқатар шетелдік тауарлар мемлекеттік сатып алуларға қатыса алмайды. Бұл шешім отандық өндірісті қорғау мен ішкі нарықты күшейтуге бағытталған жаңа экономикалық қадам ретінде бағалануда.

Ұлттық режим деген не?

Ұлттық режим – Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы қағидаттардың бірі. Оның мәні – шетелдік және отандық жеткізушілерге мемлекеттік сатып алуда тең мүмкіндік беру. Алайда мемлекет стратегиялық немесе экономикалық мүдде туындаған жағдайда осы режимнен уақытша алып қою шараларын қолдана алады.

Қазақстан соңғы жылдары бұл тетікті жиі пайдаланып келеді. Бұған дейін қағаз өнімдері, жеңіл өнеркәсіп тауарлары және бағдарламалық қамтамасыз ету салалары бойынша осындай шектеулер енгізілген еді.

Қандай тауарларға шектеу қойылды?

Жаңа қаулыға сәйкес, шетелден келетін келесі салалардың тауарлары мемлекеттік сатып алуға жіберілмейді:

машина жасау өнеркәсібі;
химия өнеркәсібі;
металлургия өнеркәсібі;
құрылыс индустриясы;
жиһаз өндірісі.

Бірақ Қазақстанда өндірілмейтін тауарлар бұл тізімге кірмейді. Яғни ішкі нарықта баламасы жоқ өнімдер бұрынғыша сатып алынуы мүмкін.

Кімдер қатыса алады?

Енді осы санаттар бойынша мемлекеттік сатып алуға тек Қазақстандық тауар өндірушілер тізіліміне енгізілген жеке және заңды тұлғалар ғана қатыса алады. Бұл талап сатып алу процесін нақты отандық өндірушілерге бағыттап отыр.

Сарапшылардың пікірінше, мұндай реестр жүйесі жалған делдалдарды азайтып, нақты өндірісі бар компанияларға басымдық береді.

Бұл шешім не үшін қажет?

Үкіметтің ресми түсіндірмесіне қарағанда, басты мақсаттар мыналар:

ішкі нарықты қорғау;
ұлттық экономиканы дамыту;
өндірістік секторды жандандыру;
импортқа тәуелділікті азайту;
жұмыс орындарын сақтау және ашу.

Қазіргі геосаяси тұрақсыздық, логистикалық дағдарыстар және валюта бағамының құбылуы жағдайында бұл қадам Қазақстанның өнеркәсіптік қауіпсіздігін күшейтуге бағытталғаны байқалады.

Қауіптері де бар

Сонымен бірге бұл шешімнің тәуекелдері де жоқ емес:

бәсекелестіктің азаюы;
кей салаларда бағаның өсуі;
өнім сапасының төмендеу қаупі;
жеткізушілер санының қысқаруы.

Егер отандық кәсіпорындар сұранысты толық өтей алмаса, мемлекеттік сатып алу жүйесінде кідірістер болуы мүмкін.

Қорытынды: Жаңа қаулы – Қазақстан экономикасында протекционистік саясаттың күшейіп келе жатқанын көрсетеді. Үкімет мемлекеттік сатып алуды тек шығын құралы емес, өндірісті қолдайтын экономикалық механизм ретінде пайдалануға көшті.

Ендігі басты мәселе – отандық кәсіпорындар осы мүмкіндікті сапа, баға және көлем жағынан тиімді пайдалана ала ма деген сұрақ. Егер иә болса, бұл шешім ұлттық индустрияның дамуына серпін береді. Егер жоқ болса, нарықтағы таңдау азайып, мемлекет шығыны көбеюі ықтимал.

Abai.kz