Бүгінде жасанды интеллект (ЖИ) жай ғана технологиялық тренд емес, жаһандық экономикалық бәсекеге қабілеттіліктің негізгі факторына айналды. Қазақстан билігі де бұл үдерістен қалыс қалмай, ЖИ-ді ел экономикасына интеграциялаудың жоспарын жасауда. Алайда, амбициялық мақсаттар мен шынайы мүмкіндіктер арасында қандай алшақтық бар? Exclusive.kz материалына сүйене отырып, осы мәселеге талдау жасап көрдік.
Жаңа драйвер: ЖИ-ден не күтеміз?
Сарапшылардың пікірінше, жасанды интеллектіні енгізу Қазақстанның ішкі жалпы өнімінің (ІЖӨ) өсуіне айтарлықтай серпін бере алады. Негізгі басымдықтар – мемлекеттік басқаруды цифрландыру, мұнай-газ секторын оңтайландыру және қаржы технологияларын дамыту.
ЖИ технологиялары өндірістегі шығындарды азайтып, еңбек өнімділігін арттыруға қауқарлы. Мәселен, тау-кен саласында деректерді ЖИ арқылы талдау кен орындарын игерудің тиімділігін 10-15%-ға дейін арттыратыны дәлелденген.
Инфрақұрылым және деректер тапшылығы
Дегенмен, мақалада атап өтілгендей, Қазақстанның ЖИ жолында бірнеше үлкен кедергі бар. Оның біріншісі – есептеу қуаттылығының (supercomputers) жетіспеушілігі. ЖИ модельдерін оқыту үшін орасан зор серверлік қуат керек. Қазіргі уақытта Қазақстан бұл ресурстарды сырттан жалдауға немесе өз алдына ірі деректер орталықтарын салуға мәжбүр.
Екінші мәселе – сапалы деректердің (Data) аздығы. ЖИ тиімді жұмыс істеуі үшін оған сапалы және жүйеленген қазақ тілді және жергілікті деректер базасы қажет. Мемлекеттік органдардағы деректердің шашыраңқылығы бұл процесті баяулатып отыр.
Кадр мәселесі: Кім басқарады?
Технологияны сатып алуға болғанымен, оны басқаратын мамандарды даярлау – ұзақ процесс. Қазақстанға тек IT-мамандар емес, ЖИ мен нақты экономика саласын ұштастыра алатын «гибридті» кадрлар қажет. Сондай-ақ, ЖИ-дің дамуы кейбір мамандықтардың жойылуына әкелуі мүмкін деген қауіп те бар. Бұл әлеуметтік саладағы жаңа реформаларды талап етеді.
Құқықтық және этикалық шеңбер
Exclusive.kz басылымының сарапшылары ЖИ-ді реттейтін заңнамалық базаның маңыздылығын да алға тартады. Деректердің құпиялылығы, ЖИ қабылдаған шешімдерге жауапкершілік және этикалық нормалар әлі де болса ашық сұрақ күйінде қалып отыр. Қазақстан Еуропалық Одақ сияқты ЖИ туралы арнайы заң қабылдаудың табалдырығында тұр.
Түйін
Қазақстанның жасанды интеллектіні экономикаға енгізу талпынысы – уақыт талабы. Бірақ бұл тек техникалық жаңарту емес, бүкіл жүйенің трансформациясы. Егер біз есептеу қуатын арттырып, кадр тапшылығын жоя алсақ, ЖИ еліміз үшін «шикізат қарғысынан» құтылып, жоғары технологиялы экономикаға өтудің көпіріне айналуы әбден мүмкін.

Abai.kz