Қазақстан – жері кең мемлекет. Бірақ сол ұлан-ғайыр даланың небәрі 5 пайызын ғана орман алып жатыр.

Осынша аз байлықтың өзі жыл сайын жалынның құрбанына айналып келеді. Бір ғана ұшқынның кесірінен ондаған жылда қалыптасқан экожүйе бірнеше сағаттың ішінде күлге айналады. Ал табиғаттың мұндай шығынын ешқандай қаржымен өтеп, ешқандай күшпен қайта қалпына келтіру мүмкін емес.

Орман – жай ғана ағаштар шоғыры емес. Ол – таза ауа, тіршілік тынысы, биоалуантүрліліктің мекені, елдің табиғи қорғаны. Сондықтан орман өртіне қарсы күрес жалын лапылдағанда емес, ол тұтанбай тұрып басталуы тиіс.

Осы тұрғыда Қазақстанда орман өрттерін ерте анықтайтын СРО-1 жүйесінің енгізілуі – уақыт талабынан туған маңызды шешім. Бұл – түтін аспанға көтерілгенше күтпейтін, өрттің алғашқы белгілерін-ақ анықтайтын интеллектуалды технология. Арнайы мұнараларға орнатылған 360 градустық камералар тәулік бойы аумақты бақылап, инфрақызыл сәулелер мен түтіннің микробөлшектерін тіркейді. Яғни қауіп енді адам көзіне емес, технологияның дәлдігіне сеніп тапсырылған.

Бұл туралы белгілі блогер Өркен Кенжебек өзінің «Instagram» парақшасында арнайы жазба жариялап, бұл технологияның маңыздылығына тоқталды.

ӨРТПЕН КҮРЕСТЕН ГӨРІ ОНЫҢ АЛДЫН АЛУ МАҢЫЗДЫ!

СРО-1 жүйесі – болжалды өртті ерте анықтау жүйесі. Бұрын өрт туралы хабар көбіне жалын күшейіп, қара түтін будақтағанда ғана жететін. Ал оған дейін от бірнеше гектар орманды шарпып үлгеретін. Енді жүйе қауіптің алғашқы белгілерін анықтап, жауапты қызметтерге бірден дабыл береді. Бұл – уақытпен жарыс. Ал орман өртінде әр секундтың құны орасан.

Сурет: СРО-1 жүйесі.

Ерте анықтау жүйесі-1 (СРО-1) - өрттің бастапқы кезеңінде оның алғашқы белгілерін автоматты түрде анықтауға арналған техникалық құралдар кешені. Жүйенің негізгі мақсаты - өрттің қауіпті факторларын (түтін, жану өнімдері, температураның көтерілуі немесе ашық жалынның пайда болуы) дер кезінде анықтап, дабыл сигналын беру және өрттің таралуын болдырмау мақсатында жедел әрекет етуге мүмкіндік жасау.

Кәдімгі автоматты өрт дабылы жүйесінен айырмашылығы, СРО-1 өрттің түтіндеу кезеңінде, яғни ашық жалын шықпай тұрып анықтауға бағытталған. Жоғары сезімтал датчиктердің арқасында жүйе өртті ерте кезеңде анықтап, адамдарды эвакуациялау мен өртті сөндіру шараларын уақытылы ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

СРО-1 жүйесінің негізгі функциялары қандай?

Жүйе келесі функцияларды орындайды:

• қорғалатын объектінің жай-күйін тәулік бойы автоматты бақылау;
• өрттің алғашқы белгілерін анықтау;
• «Өрт» дабылын қабылдау-бақылау құрылғысына жіберу;
• жарық және дыбыстық ескерту сигналдарын қосу;
• ақпаратты диспетчерлік пунктке немесе өртке қарсы қызметке жіберу;
• өртке қарсы инженерлік жүйелерді (автоматты өрт сөндіру, түтін шығару, желдетуді өшіру, адамдарды хабарлау және эвакуацияны басқару) іске қосу;
• оқиғаларды тіркеу және кейінгі талдау үшін мұрағаттау.

СРО-1 құрамына мыналар кіруі мүмкін:

• жоғары сезімтал аспирациялық түтін датчиктері;
• түтін, жылу және аралас өрт хабарлағыштары;
• жалынды анықтайтын ультракүлгін немесе инфрақызыл датчиктер;
• қабылдау-бақылау құрылғысы;
• хабарламаларды беру құрылғылары;
• жарық және дыбыс арқылы ескерту құрылғылары;
• негізгі және резервтік электрмен қоректендіру көздері;
• жүйені бақылау және басқаруға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету.

Жұмыс істеу қағидаты қандай?

Жүйе қоршаған ортаның параметрлерін үздіксіз бақылайды. Жану процесінің алғашқы белгілері (түтіннің микробөлшектері, температураның жоғарылауы, жану өнімдері немесе жалынның инфрақызыл/ультракүлгін сәулеленуі) анықталған кезде датчиктер бұл өзгерістерді тіркейді. Алынған ақпарат қабылдау-бақылау құрылғысына беріледі, онда мәліметтер талданып, қауіп расталған жағдайда «Өрт» сигналы қалыптастырылады. Осыдан кейін жүйе автоматты түрде өртке қарсы қорғаныс құралдарын іске қосып, диспетчерлік пунктке немесе өрт сөндіру қызметіне хабарлама жібереді.

Жүйенің артықшылықтары қандай?

СРО-1 жүйесін пайдалану:

• өртті түтіндеу кезеңінде анықтауға;
• персоналдың әрекет ету уақытын қысқартуға;
• адамдардың өміріне төнетін қауіпті азайтуға;
• материалдық шығындарды төмендетуге;
• өртке қарсы қорғаныс жүйелерін автоматты түрде іске қосуға;
• объектінің жалпы өрт қауіпсіздігі деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.

Осы жобаны жүзеге асыру үшін «Жасыл даму» АҚ тарапынан 16,9 миллиард теңгеден астам қаражат бөлінді. Қаржы еліміздің бірнеше өңіріндегі мемлекеттік орман шаруашылықтары мен ұлттық табиғи парктерін заманауи бақылау жүйелерімен жабдықтауға бағытталды. Нәтижесінде 14 орман мекемесіне СРО-1 жүйесі орнатылды. Бұл – жай ғана техника сатып алу емес, табиғатты қорғауға салынған инвестиция.

Қарқаралы, Іле-Алатауы, Катонқарағай, Баянауыл, Көлсай көлдері, Сайрам-Өгем секілді табиғаттың інжу-маржандары енді тәулік бойы цифрлық бақылауда. Бұл жүйе тек өрттің алдын алып қана қоймай, өрт сөндірушілердің әрекет ету уақытын қысқартып, материалдық шығынды азайтуға және ең бастысы – адам өмірін сақтауға мүмкіндік береді.

Қаржының бөлінуі төмендегідей жүзеге асырылды:

• Ақмола облысы:

o «Жасыл Аймақ» ШЖҚ МКК – 1 656 889 000 теңге;

o Куйбышев орман шаруашылығы – 562 062 920 теңге;

o Бұқпа орман шаруашылығы – 604 819 750 теңге;

o Ақкөл орман шаруашылығы – 679 156 870 теңге;

o Краснобор орман шаруашылығы – 730 999 420 теңге;

o Кеңес орман шаруашылығы – 604 513 490 теңге.

• Қостанай облысы: Наурызым мемлекеттік табиғи қорығы – 1 354 086 800 теңге.
• Қарағанды облысы:

o Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – 2 115 507 868 теңге;

o Бұйратау мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – 927 984 879 теңге.

• Павлодар облысы: Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – 1 045 995 589 теңге.
• Алматы облысы:

o Іле-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – 1 884 362 289 теңге;

o «Көлсай көлдері» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – 1 452 915 015 теңге.

• Түркістан облысы: Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – 1 661 830 639 теңге.
• Шығыс Қазақстан облысы: Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – 1 635 428 178 теңге.

Бұл жоба Қазақстан Республикасы Президентінің «Таза Қазақстан» экологиялық бастамасы аясында, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің қолдауымен және «Жасыл даму» АҚ-ның утильтөлем қаражаты есебінен жүзеге асырылып жатыр.

Орманды өсіру үшін ондаған жыл, кейде тұтас бір ұрпақтың ғұмыры қажет. Ал оны жоғалту үшін бірнеше сағат жеткілікті. Сондықтан бүгін енгізіліп жатқан әрбір заманауи технология – ертеңгі жасыл Қазақстанның кепілі.

Табиғатты қорғау – тек экологтардың немесе өрт сөндірушілердің міндеті емес. Бұл – әр азаматтың ортақ жауапкершілігі. Өйткені орман өртенсе, ағаш қана жанбайды. Болашақтың бір бөлшегі бірге күлге айналады.

Abai.kz