Мемлекет басшысы «Кітап оқитын ұлт» бағдарламасын жариялағалы бері бұл тақырып күн тәртібінен түспей келеді. Осы орайда біраз кітапты «кемірген» адам ретінде кітап оқудың пайдасы туралы бірер сөз айтқым келеді.

1. Сөздік қорыңызды модайтады. Көп оқу адамның жаңа сөздер мен тілдік құрылымдарды табиғи түрде меңгеруіне көмектеседі. Бұл ойды нақты әрі сауатты жеткізуге әсер етуі мүмкін.
2. Ойлау қабілетіңізді дамытады. Әсіресе ғылыми, тарихи, философиялық және көркем әдебиет себеп-салдарды түсінуге, салыстыруға, талдауға үйретеді.
3. Зейін мен шыдамдылықты жаттықтырады. Ұзақ мәтінді оқу қысқа әрі жылдам контентке қарағанда назарды бір нәрсеге ұзақ уақыт шоғырландыруды талап етеді.
4. Қиял мен шығармашылықтың дамуына ықпал етеді. Көркем шығармадағы кейіпкерлерді, оқиғаларды және әлемді адамның өзі елестетеді.
5. Басқа адамдарды түсінуге көмектеседі. Әдеби шығармалар әртүрлі адамның сезімін, өмір жағдайын және көзқарасын түсінуге мүмкіндік береді.
6. Білімді тереңдетеді. Кітап белгілі бір тақырыпты әлеуметтік желідегі қысқа ақпаратқа қарағанда жүйелі түрде түсіндіре алады.
7. Ақпаратты сыни қабылдауға көмектесуі мүмкін. Бірнеше автордың пікірін оқыған адам бір мәселенің әртүрлі түсіндірмелерін салыстыруға дағдыланады.

Ал керісінше мүлде кітап оқымау міндетті түрде зиян деу дұрыс емес, әрине. Адам кітап оқымай да көп нәрсе үйрене алады.

Дегенмен, егер адам жалпы ұзақ мәтіндерді, терең ақпаратты және жүйелі білімді тұтынудан қашса, белгілі бір тәуекелдер пайда болуы мүмкін. Мысалы:

1. Сөздік қоры мен жазбаша тілінің дамуы баяуырақ болуы;
2. Күрделі мәтінді ұзақ уақыт оқуға және назар аударуға қиналуы;
3. Белгілі бір тақырып бойынша шектеулі білім;
4. Бір ғана дереккөздің пікіріне тәуелді болуы;
5. Күрделі идеяларды ұзақ әрі жүйелі талдауға қабілетсіздік.

Бірақ бұл қасиеттердің барлығы кітап оқитындарда міндетті түрде болады, оқымайтындарда болмайды деген сөз емес.

Ал кітап оқитындар мен оқымайтындардың ең маңызды айырмашылығы мынада.

Кітаптың өзі емес, адамның қандай ақпаратты және қалай тұтынатыны маңызды. Мысалы, күніне бірнеше сағат сапасыз контент көріп, ештеңені терең зерттемейтін адам кітапты қолына алғанымен көп пайда таппауы мүмкін. Ал кітапты аз оқыса да, ғылыми мақалалар, дәрістер, сапалы курстар арқылы үнемі білімін толықтыратын адам интеллектуалдық тұрғыдан жақсы дамуы мүмкін.

Сондықтан кітап оқудың ең үлкен артықшылығы — адамға дайын ақпарат беруде ғана емес, ұзақ уақыт бойы ойлануға, елестетуге, салыстыруға және бір мәселені терең түсінуге мүмкіндік беруінде. Ал кітап оқымаудың ықтимал зияны — кітаптың өзін оқымау емес, терең әрі сапалы ақпаратпен жұмыс істеу әдетінің қалыптаспауында.

Соңында айтарым, қандай кітап оқығыңыз келсе де, талғаммен оқуды үйреніңіз. Себебі талғаммен оқыған кітап сізге әуелі пайда әкелсе, екінші стрестен құтқарады.

Ержан Жаубай

Abai.kz