Сейсенбі, 17 Қараша 2026
Заң және Тәртіп: 133 0 пікір 17 Қараша, 2026 сағат 13:54

Тоқырау кешкен теміржол: Отыншиев неге орға түсті?

Сурет: ЖИ арқылы жасалды / shyndyk.kz.

Қазақстанның стратегиялық маңызы бар басты көлік артериясы – «Қазақстан темір жолы» (ҚТЖ) мен ұлттық әл-ауқат қорының айналасындағы дау-дамай ушыға түсті.

2026 жылдың 11 қараша күні Ұлттық Қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) жасаған шұғыл мәлімдеме саяси-экономикалық элита арасында үлкен дүмпу тудырды. Жемқорлық қылмыс жасады деген күдікпен ҚТЖ басқарма төрағасы Елжас Отыншиев пен «Самрұқ-Қазына» қорының басшысы Нұрлан Жақыпов бастаған бір топ лауазымды тұлғалар қамауға алынды.

Қызметке келгеніне төрт айға да толмаған Елжас Отыншиевтің бұл қысқа мансаптық ғұмыры мен оның артында қалған жұмысы – ел экономикасындағы жүйелік түйткілдердің айнасы іспеттес десек артық айтпаймыз.

Аудитордан ұлттық компанияның тізгініне дейін...

1987 жылы туған Елжас Отыншиев – Мәскеу физика-техникалық институтының түлегі, қолданбалы математика және физика мамандығын меңгерген маман.

Оның еңбек жолы мен қалыптасу кезеңі бірнеше маңызды кезеңге бөлінеді:

2007 жылы Мәскеудегі халықаралық «Ernst & Young» консалтингтік компаниясынан бастап, кейін «Тау-Кен Самрұқ» тау-кен компаниясында инвестициялық жобалар мен қаржы институттарымен жұмыс істеді.

2012 жылдан бастап «Самрұқ-Қазына» қорында инвестициялық жобаларды басқарды. 2019–2021 жылдары жеке секторда (KIDF және PlanetCare Management) тәжірибе жинақтап, 2023 жылы қорға қайта оралды.

2025 жылдан бастап «Самрұқ-Қазынаның» стратегия және активтерді басқару жөніндегі басқарушы директоры болып, «QazaqGaz», «Қазатомпром» және «ҚазМұнайГаз» директорлар кеңесінің құрамына кірді. Ал 2024 жылдың ақпанында ҚТЖ директорлар кеңесіне мүше болып, 2026 жылдың 20 шілдесінде ұлттық компанияның басқарма төрағасы болып тағайындалған еді.

Айта кетейік, ұзақ жылдар бойы еңбек жолдары түйісіп келген Нұрлан Жақыпов пен Елжас Отыншиевтің тағдыры бір күнде тоғысып, екеуі де 11 қарашада сыбайлас жемқорлық күдігімен темір торға қамалып отыр.

ҚТЖ: Қарыздар мен инфрақұрылымдық дағдарыс

Отыншиев ҚТЖ тізгінін билік пен депутаттар тарапынан сын садағына іліккен, инфрақұрылымы әбден тозған аса ауыр кезеңде қабылдап алды.

Мәжіліс депутаттары мен үкімет (премьер-министр Олжас Бектенов бастап) теміржол желілерінде вагондардың нормадан тыс жиналып қалуын, «қаңғыбас» пойыздардың көбейгенін және Қытай мен Өзбекстан бағытындағы экспорттық жоспарлардың 50-80%-ға негізсіз қысқарғанын қатаң сынға алған болатын.

Жоғары аудиторлық палатаның тексеруі ҚТЖ-да миллиардтаған қаржылық бұзушылықтар мен тиімсіз жоспарлауды анықтады.

2025 жылдың қорытындысы бойынша компанияның активтері 7,6 трлн теңгеге жеткенімен, міндеттемелері 31%-ға өсіп, 5,2 трлн теңгеге шарықтады. Оның ішінде қарыздардың көлемі 2,7 трлн теңгені құраса, шетел валютасындағы қарыз үлесі 65%-ға жетті. Жолаушылар тасымалы 25,1 млрд теңге шығынмен жұмыс істеді.

Тұралап қалған IPO және даулы жобалар

Отыншиевтің алдында тұрған ең басты міндеттердің бірі – ҚТЖ-ны Лондон, Гонконг және қазақстандық AIX биржалары арқылы IPO-ға дайындау еді. Компания қарыздарын жабу үшін акциялардың 20%-ға жуығын саудаға шығарып, 5 миллиард долларға дейін қаржы тартуды көздегентін.

Алайда, компанияның шаш етектен қарызы мен нарықтық бағалауға қатысты қауымдастықтардың (мысалы, QAMS) күмәні бұл үдерісті едәуір қиындатты. Сарапшылардың пікірінше, басшының қамауға алынуы 2026 жылға жоспарланған бұл ауқымды IPO-ның кейінге шегеруге немесе мүлде тоқтап қалуына әкеп соғатыны анық.

Осы тұста, Отыншиев қызметке кіріскен тұста басталған оқиғалардың бірі – швейцариялық технологиямен Қазақстанда шығарылған «Stadler» жолаушылар вагондарын іске қосу шаруасы еді. Техникалық қауіпсіздікке байланысты бірнеше рет кейінге шегерілген бұл вагондардың алғашқы рейсі Астанадан Алматыға дәл Отыншиев ұсталған күні – 11 қарашада аттанғаны тағдырдың жазмышы дерсің.

Сараптамалық көзқарас: Бұл қамаулар нені білдіреді?

ҚТЖ сияқты стратегиялық алпауыттың айналасындағы коррупциялық тексерулер мен жоғары лауазымды тұлғалардың жауапқа тартылуы – мемлекеттің бұл саланы түбегейлі сауықтыруға бет алғанын көрсетеді. Жылдар бойы жиналған жүйелік қателіктер мен қаржылық сорғылардың беті ашыла бастады.

Мұндай жоғары деңгейдегі жемқорлық жанжалы ұлттық компаниялардың халықаралық нарықтағы беделі мен алдағы IPO жоспарларына ауыр соққы болып тиері сөзсіз. Шетелдік инвесторлар қарызы шаш етектен және басшылығы сыбайлас жемқорлықпен ұсталған компанияға капитал құюға асықпасы анық.

Қысқа уақыт ішінде ҚТЖ басшыларының жиі ауысуы және олардың арты қылмыстық істермен аяқталуы кадр саясатындағы үлкен олқылықтарды әшкерелейді.

Қорыта айтқанда, Елжас Отыншиевтің ҚТЖ тізгінін ұстаған 4 айлық қысқа мерзімі қазақстандық транспорт саласының ең түйінді проблемаларын жарқырата көрсетіп берді. Ал бұл тергеудің арты қайда апаратыны және стратегиялық компанияның болашағы қалай өрбитіні алдағы уақытта белгілі болады.

Abai.kz

0 пікір